Başlığın diğer anlamları için Belh (anlam ayrımı) sayfasına bakınız.
Belh
Belh'in Afganistan'daki konumu
Belh'in Afganistan'daki konumu
Ülke Afganistan
VilayetBelh
Zaman dilimiUTC+04.30
 • Yaz (YSU)UTC

Belh (Darice ve Farsça: بلخ Balkh), Türkçe (Uygurca) Balık (kent), Afganistan'ın kuzeyinde yer alan eski bir yerleşim yeridir.

Büyük Uygur Uygarlığı döneminden kalma antik kentlerden biridir. (Hanbalık-Başkent, Baybalık, Uluğbalık, Ordubalık gibi gibi kentlerden adı sadece Balık olan kenttir, Uygur el yazmalarında adı geçer). Eski Belh şehri (bugünkü Afganistan'ın en eski şehridir) Veda'lı ismi Bhakri'yle ilişkilidir ki sonradan Yunanlar Buhara'ya Bactra demiştir ve ismini Baktriya'ya vermiştir. Takharistan veya Baktriya'nın merkezi ve başkenti olarak bilinirdi. 365 metre rakıma sahip, mevsimlik akan Belh Nehri'nin sağ kıyısından 12 km ileride olan eski Belh, bugün çoğunlukla bir enkaz yığınıdır. Belh, bir zamanlar Horasan'ın önemli şehirlerinden birisiydi. Afganistan'da Türk halklarının ve Türk kültürünün görüldüğü bir bölgedir.[kaynak belirtilmeli]

Bir zamanlar dünyanın önemli bir şehriyken Moğollar tarafından tamamen yok edilmiştir. Bugün Afganistan’ın kuzeyinde merkeze bağlı küçük bir şehirdir ve başkent Mezar-ı Şerif'in 20 km kuzeybatısında, Amu Derya'nın yaklaşık 74 km güneyindedir.

İslam dünyasında "Kubbet-ül islam" olarak da bilinir.

Önemli kişiler

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin doğduğu şehirdir.

Belh, Fars dili ve edebiyatının gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Fars edebiyatının ilk eserleri, bu şehirden olan şairler ve yazarlar tarafından yazılmıştır. Belh'ten birçok ünlü Fars şairi çıkmıştır. Ayrıca, şehir bir bilim kültür merkeziydi ve bölgeden gelen veya burada çalışan önemli bilim insanlarına ev sahipliği yapıyordu.

Şairler

  • Ebu Şakur Balkhi – 10. yüzyıl Fars şairi.
  • Abul Moayyad Balkhi– 10. yüzyıl Fars şairi.
  • Abu Ali Belkhi – Bîrûnî'ye göre Şehnâme yazarı.×
  • Rabi'a Balkhi – 10. yüzyıl Fars şairi ve Fars edebiyatındaki ilk kadın şair.
  • Ebu Mansur Muhammed bin Ahmed Dakîkî – 10. yüzyıl Fars şairi; Belh, doğum yeri olarak öne sürülen yerlerden biridir.
  • Ma'ruf Balkhi – 10. yüzyıl Fars şairi, Yeni Farsça ile şiir yazan ilk şairlerden biri.
  • Sani Balkhi – 10. yüzyıl Fars Rubai şairi.
  • Unsuri Balkhi – Gazneliler sarayında yaşamış 10./11. yüzyıl Fars şairi.
  • Manuchihri Damghani – 11. yüzyılda Gaznevi sarayında görev yapmış Pers kraliyet şairi; Dawlat Shah Samarkandi'ye göre muhtemelen Belh'te doğmuştur.
  • Raşid el-Din Vatvat – 11. yüzyıl İranlı sekreter, şair ve filolog.
  • Enverî – 12. yüzyıl Fars şairi ve bilim insanı, Fars edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak kabul edilir; Belh'te yaşadı ve öldü.
  • Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî – Farsça yazan 13. yüzyıl şairi, en ünlü ve etkili Farsça yazan yazarlarından biri, Belh'te doğdu.
  • Emîr Hüsrev-i Dihlevî – Babası Amir Saifuddin'in Belh'li olduğu, Orta Çağ Hindistanı'nda yaşamış 13. yüzyıl Farsça yazan şair.
  • Fasihuddin Balkhi – Balkh ile atalarından gelen bağları olan 20. yüzyıl Hintli yazar ve tarihçi.
  • Wasef Bakhtari – Afgan-Fars edebiyatına Şer-i Nimaî ("Nimaî şiiri") türünü kazandıran çağdaş Afgan şair, edebiyatçı ve entelektüel; Balkh'ta doğdu.

Bilim insanları

  • Ebû Maşer el-Belhî – 8. yüzyıl Fars astrologu, astronomu ve filozofu olup, Bağdat'taki Abbasi sarayının önde gelen astrologlarından biri olarak kabul edilir.
  • Ahmed bin Sehl el-Belhî – 9. yüzyıl İranlı çok yönlü bilgin: coğrafyacı, matematikçi, hekim ve psikolog; ruh sağlığı kavramlarında öncü.
  • Ebu Ali el-Hüseyin bin Abd Allah bin Sina el-Belhî el-Buharî veya İbn Sina – 10./11. yüzyıl filozof ve bilim insanı, erken modern tıbbın babası olarak kabul edilir; babası Abdullah, Belh'liydi.
  • Ali ibn Yusuf al-Ilaqi – 11. yüzyıl Pers hekimi ve İbn Sina'nın öğrencisi, Belh'te hekimlik yapmıştır.
  • El-İsfizari – 12. yüzyılda Belh'te çalışan Horasanlı matematikçi.
  • İbnü'l-Belhî – 12. yüzyıl İranlı tarihçi ve Farsname adlı eserin yazarı.

Siyasetçiler

Hükümdarlar

Dinî figürler

Kardeş şehirler

Kaynakça

  1. ^ "Welcome to Encyclopaedia Iranica". Iranica Online. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2023. 
  2. ^ "ABU'L-MOʾAYYAD BALḴĪ". iranicaonline.org (İngilizce). 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Haziran 2021. 
  3. ^ "Welcome to Encyclopaedia Iranica". iranicaonline.org. 29 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2023. 
  4. ^ "ABŪ ʿALĪ BALḴĪ". iranicaonline.org (İngilizce). 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Temmuz 2021. 
  5. ^ Elwell-Sutton, L. P. (1975), "THE "RUBĀ'Ī" IN EARLY PERSIAN LITERATURE", Frye, R. N. (Ed.), The Cambridge History of Iran: Volume 4: The Period from the Arab Invasion to the Saljuqs, The Cambridge History of Iran, 4, Cambridge: Cambridge University Press, ss. 633-657, ISBN 978-0-521-20093-6, 9 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi30 Haziran 2021 
  6. ^ a b "Afghanistan to start restoration of Rumi's birthplace". TRT World. 23 Mart 2021. 24 Mart 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Mart 2021. 
  7. ^ Young, Rodney S. (1 Ekim 1955). "The South Wall of Balkh-Bactra"Ücretli abonelik gerekli. American Journal of Archaeology. 59 (4): 267-276. doi:10.2307/500794. ISSN 0002-9114. JSTOR 500794. 
  8. ^ "Abu l-Jaysh al-Balkhi". wikishia. 11 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. [kaynak güvenilir mi?]
  9. ^ Corbin, Henry (1993) [First published French 1964)]. History of Islamic Philosophy, Translated by Liadain Sherrard, Philip Sherrard. London; Kegan Paul International in association with Islamic Publications for The Institute of Ismaili Studies. ss. 167-175. ISBN 0-7103-0416-1. OCLC 22109949. 
  10. ^ Adamson, Peter (2016). Philosophy in the Islamic World: A History of Philosophy Without Any Gaps. Oxford University Press. s. 113. ISBN 978-0199577491. 
  11. ^ "Konya Büyükşehir Belediyesi Meclis gündemi". Konya Büyükşehir Belediyesi. 14 Ağustos 2006. 25 Ekim 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Mart 2009.