Cinsel arzu

Makale serilerinden
İnsan cinselliği
Cinsiyetler Erkek cinselliği Kadın cinselliği Trans (cinsiyet) Aseksüel Hermafroditlik
Cinsel yönelimler Aseksüel Biseksüellik Heteroseksüellik Eşcinsellik
Kavramları Cinsel organlar‎ Libido Cinsiyet simgeleri Erkek üreme organı Kadın üreme organı Cinsel ilişki Aşk
Saptama Cinsiyet, eşey saptanması Hormonlar ve cinsel yönelim Biyoloji Nöroloji Cinsel davranış biçimleri
Diğer konular Cinsel kimlik ve yönelimleri Cinsiyet Cinsiyet hormonları Cinsel seçilim Cinsel fetişizm
g t d

Cinsel arzu canlıda bir duygu ve motivasyon durumudur. Cinsel uyaranlara veya faaliyetlere ilgi duyma veya cinsel ilişkiye girme dürtüsü ile karakterize edilir. Cinsel arzu, tek bir ölçütle tanımlanabilen bir olgu değildir; cinsel düşünce ve fanteziler, cinsel etkinliğe katılma isteği, erotik uyaranlara verilen tepki ve cinsel aktivite sırasında ilginin sürdürülmesi gibi birbirinden farklı bileşenler barındırır. Ayrıca cinsel arzu ile cinsel davranış özdeş kabul edilmez; bir kişinin cinsel etkinlikte bulunması arzunun varlığını, cinsel etkinliğin seyrek olması ise tek başına bir işlev bozukluğunu göstermez.

Klinik literatürde cinsel arzu iki temel örüntüye ayrılır. Spontan arzu, cinsel yakınlaşma başlamadan önce kendiliğinden ortaya çıkan düşünce, fantezi veya etkinlik başlatma isteğini ifade eder. Yanıtsal arzu ise ancak fiziksel yakınlaşma veya cinsel uyarılma başladıktan sonra gelişen arzu biçimidir. Yanıtsal arzunun varlığı tek başına bir bozukluk göstergesi sayılmaz; klinik değerlendirmede yalnızca kendiliğinden ortaya çıkan arzu değil, uyarılma sonrası gelişen arzu da dikkate alınmalıdır. Bu model bütün bireylere ya da tek bir cinsiyete özgü evrensel bir açıklama olarak sunulmaz; asıl odak, kişinin kendi arzu örüntüsünün kendisi için sorun oluşturup oluşturmadığıdır.

Hayvan araştırmaları, cinsel davranışta hormonların, hipotalamik devrelerin ve ödülle ilişkili mezolimbik sistemlerin birlikte rol oynadığını göstermektedir. Dişi kemirgenler üzerine yapılan bir derlemeye göre hipotalamik devreler cinsel alıcılık davranışıyla, ventral tegmental alan ile nükleus akkumbens arasındaki mezolimbik devreler ise motivasyon ve ödül süreçleriyle ilişkilidir; medial preoptik alan bu iki devre grubu arasında bir bağlantı noktası oluşturur ve östradiol bu etkileşimi değiştirebilir. Bu bulgular kemirgen modellerinden elde edilmiştir ve yazarlar, söz konusu devrelerin insanda aynı biçimde işlediğinin doğrudan gösterilmediğini vurgular; dolayısıyla hayvan verileri olası mekanizmalara işaret eder ama insan deneyimine birebir kanıt oluşturmaz.

Erkeklerde testosteron düzeyi arzuyla ilişkilendirilse de tek başına yeterli bir açıklayıcı değildir. Testosteron baskılandığında arzu azalabilir ve başlangıç düzeyi düşük olan erkeklerde testosteron tedavisi arzuyu artırabilir; ancak normal testosteron düzeyine sahip erkeklerde ek testosteronun arzuya anlamlı bir katkısı tutarlı biçimde gösterilememiştir. Prolaktin ve tiroid hormonları gibi başka etkenler de bazı klinik durumlarda rol oynayabilir, fakat bu ilişkiler herkese genellenemez. Kadınlarda da durum benzer şekilde tek bir eşik değere indirgenemez: premenopozal kadınlarda HSDD'yi güvenilir biçimde öngören tek bir hormonal biyobelirteç yoktur ve testosteron ya da östradiol düzeyleri bireysel arzuyu tek başına açıklamaz.

Cinsel arzunun değerlendirilmesi yalnızca biyolojik ölçümlere dayanmaz; depresyon, anksiyete, beden algısı, travma öyküsü, ilişki çatışması, partnerle iletişim ve cinsel etkinliğin niteliği gibi etkenler birlikte ele alınır. İlişki içinde olmak arzunun bütün boyutlarını aynı yönde etkilemez: bir araştırmada ilişki içinde olma durumu mevcut partnere yönelik arzuyla olumlu, başka çekici bir kişiye yönelik arzuyla ise olumsuz yönde ilişkilendirilmiştir; bu bulgu kesitsel ve korelasyonel olduğundan nedensellik iddiası taşımaz.

Heteronormatif toplumsal varsayımların cinsel arzu araştırmalarını nasıl çerçevelediğine dair kuramsal bir model, erkeklerle partner olan kadınlarda görülen düşük arzuyu dört etkenle ilişkilendirir: ev içi emeğin ve bakım sorumluluklarının eşitsiz paylaşımı, kadının partnerine bakım veren/"anne" rolüyle yaklaşması, nesneleştirme ve beden görünümüne odaklanma, ve erkeği başlatan-kadını yanıt veren taraf olarak konumlandıran cinsel roller. Bu model yeni bir deneysel veri setine değil mevcut literatüre dayanır ve yazarlar hipotezlerin farklı gruplarda doğrudan test edilmesi gerektiğini belirtir; dolayısıyla düşük arzunun tek nedeni olarak sunulamaz.

Cinsel arzu araştırmalarında ortalama cinsiyet farkları ölçülen arzu türüne göre değişir. Bir çalışmada erkek katılımcılar, mevcut partnere yönelik arzu, başka çekici bir kişiye yönelik arzu ve solo arzu olmak üzere incelenen üç boyutun tamamında kadın katılımcılardan daha yüksek ortalama bildirmiştir; fark başka bir kişiye yönelik arzuda daha belirgin, partnere yönelik arzuda ise daha küçüktür. Bu sonuçlar ikili cinsiyet kategorilerine dayalı öz-bildirim örneklemiyle sınırlıdır ve ölçülen değişkenler bireysel farklılıkların yalnızca küçük bir kısmını açıklar.

Yaşla arzu arasındaki ilişki doğrusal değildir; partnere yönelik, başka kişiye yönelik ve solo arzu farklı yaş eğrileri izleyebilir. Kadınlarda partnere yönelik arzu orta yetişkinlikte görece sabit kalırken, erkeklerde bazı arzu boyutları yaklaşık 40 yaşına kadar artıp sonrasında durağanlaşabilir veya azalabilir. Araştırmanın kesitsel tasarımı, yaş etkisiyle kuşak etkisinin ayrılmasını zorlaştırır.

Cinsel yönelim, arzu yoğunluğu, ilişki durumu veya romantik bağlanmayla özdeş bir kavram değildir. Lezbiyen kadınlar ve gey erkekler üzerine yapılan bir derlemeye göre bu gruplarda arzu düzeyi ve arzu sorunları heteroseksüel bireylerden zorunlu olarak farklı değildir; ancak azınlık stresi, ayrımcılık, içselleştirilmiş damgalama ve heteronormatif klinik varsayımlar cinsel sağlığı etkileyebilir. Aynı derleme, bu alandaki literatürün önemli kısmının küçük ve seçilmiş örneklemlere dayandığını, bu nedenle genel nüfusa doğrudan genellenemeyeceğini vurgular. Ayrı bir çalışmada hemcins çekimi bildiren katılımcıların solo cinsel arzu puanları heteroseksüel katılımcılara göre daha yüksek bulunmuş, ancak partnere yönelik arzu boyutunda yönelime göre anlamlı fark saptanmamıştır.

Düşük cinsel arzu tek başına bir hastalık sayılmaz. Klinik değerlendirmede belirgin sıkıntının varlığı, durumun sürekliliği, kişilerarası etkiler ve altta yatan tıbbi ya da psikolojik nedenler dikkate alınır. Kadın cinsel sorunlarına ilişkin PRESIDE verilerine göre kadınların %44'ü en az bir cinsel sorun bildirirken, kişisel sıkıntı ölçütü eklendiğinde bu oran %12'ye düşmüştür; bu fark, yaygın işlevsel değişikliklerle klinik düzeydeki bozukluğun aynı şey olmadığını gösterir. Tanı sistemleri arasında da farklılık vardır: DSM-5 kadınlarda cinsel ilgi ve uyarılma sorunlarını birlikte ele alırken, ISSWSH HSDD'yi ayrı bir klinik kategori olarak korur. Alandaki genel eğilim, biyolojik, psikolojik, ilişkisel ve toplumsal etkenleri birbirinin alternatifi değil aynı sürecin parçaları olarak gören biyopsikososyal yaklaşımdır.

Stres, kaygı, depresyon, geçmiş deneyimler ve beden algısı, cinsel isteği şekillendiren başlıca psikolojik unsurlardır; isteği artırabilir de azaltabilir de.

• Cinsel işlev bozukluğu
• Cinsel uyarılma
• Cinsel fantezi
• Cinsel nesneleştirme
• Cinsel yönelim
• Cinsel akışkanlık
• Cinsellik ve hukuk
• Hiperseksüalite
• Heteronormativite