Orion takımyıldızında bulunan ve yaygın olarak derin uzay cisimleri olarak adlandırılan çeşitli bulutsular

Derin uzay cismi (İngilizce: deep-sky object, DSO), tek bir yıldız veya Güneş Sistemi cismi (Güneş, Ay, gezegen, kuyruklu yıldız vb.) olmayan herhangi bir astronomik cisimdir. Bu sınıflandırma çoğunlukla amatör astronomlar tarafından, çıplak gözle veya teleskopla gözlemlenen yıldız kümeleri, bulutsular ve galaksiler gibi sönük cisimleri belirtmek için kullanılır. Bu ayrım, gözleme uygun çeşitli araç ve tekniklerin kullanılmasını gerektiren pratik ve teknik bir ayrımdır. Cismin kendi doğasına ilişkin bir ayrım yapmaz.

Kökeni ve sınıflandırılması

Yıldız olmayan astronomik cisimlerin sınıflandırılması, teleskobun icadından kısa bir süre sonra başladı. İlk kapsamlı listelerden biri, Charles Messier'nin 1774 tarihli Messier Kataloğu'ydu. Bu katalog, Messier'nin asıl aradığı cisimler olan kuyruklu yıldızlarla karıştırılabilecekleri için gözlemlerini zorlaştırdığını düşündüğü 103 "bulutsu" ve diğer sönük, bulanık görünümlü cisimleri içermektedir. Teleskoplar geliştikçe bu sönük bulutsular, yıldızlararası bulutlar, yıldız kümeleri ve galaksiler gibi daha açıklayıcı bilimsel sınıflara ayrıldı.

Bu cisimler için kullanılan astronomik bir sınıflandırma olan "derin uzay cismi" kavramının kökeni, modern amatör astronomiye dayanır. Terimin kökeni bilinmemekle birlikte, Sky & Telescope dergisinin 1941'de yayımlanan ilk sayısında başlayan "Deep-Sky Wonders" köşesiyle yaygınlaşmıştır. Houston'ın yazıları ve daha sonra bu yazılardan derlenen kitaplar, terimin yaygınlaşmasını sağlamıştır. Bu yazılar her ay okuyucuya gökyüzünün küçük bir bölümünde rehberli bir gezinti sunarak dürbünler ve küçük teleskoplarla gözlemlenebilen, iyi bilinen ve daha az tanınan cisimleri öne çıkarmaktaydı.

Gözlemler ve etkinlikler

Parlak ve gözlemlenmesi daha zor derin uzay cisimlerinin konumlarını gösteren Kuğu takımyıldızı haritası

Derin uzay cisimleriyle ilgili birçok amatör astronomi tekniği ve etkinliği vardır. Bu cisimlerin bazıları, dürbünler ve küçük teleskoplarla bulunup görülebilecek kadar parlaktır. Ancak en sönük cisimleri gözlemlemek için büyük objektiflere sahip teleskopların ışık toplama gücü gerekir. Çıplak gözle görülemedikleri için bu cisimlerin bulunması zor olabilir. Bu durum, derin uzay cisimlerini otomatik olarak bulabilen GoTo teleskoplarının ve bu tür gözlemlere uygun geniş görüş alanlarına sahip Dobson tipi teleskoplar gibi büyük yansıtmalı teleskopların kullanımını yaygınlaştırmıştır. Sönük cisimlerin gözlemlenmesi karanlık bir gökyüzü gerektirdiğinden, nispeten taşınabilir olan bu teleskop türleri, ışık kirliliği bulunan kentsel alanların dışına çıkması gereken amatörlerin çoğu için uygundur. Gözlemciler, ışık kirliliğinin etkisini azaltmak ve kontrastı artırmak için belirli dalga boylarındaki ışığı geçirip diğerlerini engelleyecek şekilde tasarlanmış bulutsu filtrelerini kullanırlar.

Derin uzay cisimleriyle ilgili düzenlenen etkinliklerden biri, her yıl belirli bir dönemde gerçekleştirilen ve gözlemcilerin 110 Messier cisminin tamamını tek bir gecede görmeye çalıştığı Messier maratonudur. Messier Kataloğu'ndaki cisimler, 18. yüzyılda kullanılan küçük teleskoplarla keşfedildiğinden dolayı modern amatör teleskopların çoğuyla çok rahat biçimde gözlemlenebilmektedir. Bu nedenle katalog, gözlemciler arasında yaygın olarak kullanılmaktadır. Herschel 400 Kataloğu da gözlemciler arasında yaygın olarak kullanılan bir listedir ve daha zorlu olduğu kabul edilmetkedir. Daha büyük teleskoplar ve deneyimli amatör astronomlar için hazırlanmıştır.

Derin uzay cismi türleri

Derin uzay cismi tanımına giren birçok astronomik cisim türü vardır. Bu tanım, Güneş Sistemi cismi veya tek bir yıldız olmayan cisimleri kapsadığından şu örnekler verilebilir:

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Fred Schaaf (1998). 40 Nights to Knowing the Sky: A Night-by-Night Sky-Watching Primer. Henry Holt and Company. s. 113. ISBN 978-0-8050-4668-7. 
  2. ^ Ian Ridpath (2001). The Illustrated Encyclopedia of the Universe. Watson-Guptill Publications. s. 273. ISBN 978-0-8230-2512-1. 
  3. ^ a b Edward W. Kolb; Rocky Kolb (1999). Blind Watchers of the Sky: The People and Ideas that Shaped Our View of the Universe. Oxford University Press. s. 174. ISBN 978-0-19-286203-7. 
  4. ^ Charles Anthony Federer (1942). Sky and Telescope. Sky Publishing Corporation. 
  5. ^ Fred Schaaf (1998). 40 Nights to Knowing the Sky: A Night-by-Night Sky-Watching Primer. Henry Holt and Company. s. 13. ISBN 978-0-8050-4668-7. 
  6. ^ Grant Privett; Paul Parsons (2001). The Deep-Sky Observer's Year: A Guide to Observing Deep-Sky Objects Throughout the Year. Springer Science & Business Media. s. 11. ISBN 978-1-85233-273-0. 
  7. ^ Rajiv Gupta (September 2004). Observer's Handbook 2005. Royal Astronomical Soc of Canada. s. 73. ISBN 978-0-9689141-8-2. 
  8. ^ The Observer's Handbook, Royal Astronomical Society of Canada, p. 63
  9. ^ Cavin, Jerry D. (2011). The Amateur Astronomer's Guide to the Deep-Sky Catalogs. Springer New York. s. 149. ISBN 9781461406563. 
  10. ^ W.H. Finlay (2003). Concise Catalog of Deep-sky Objects: Astrophysical Information for 500 Galaxies, Clusters and Nebulae. Springer Science & Business Media. s. 10. ISBN 978-1-85233-691-2. 
  11. ^ "Black hole." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  12. ^ "Active glactic nucleus." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  13. ^ "Nebula." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  14. ^ "Galaxy." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.
  15. ^ "Star cluster." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc.

Ek kaynaklar

  • Neil Bone, Wil Tirion, Deep Sky Observer's Guide. Firefly Books, 2005. 1-55407-024-4.
  • Jess K. Gilmour, The practical astronomer's deep-sky companion. Springer, 2003. 1-85233-474-6.
  • Jack Newton, Philip Teece. The Guide to Amateur Astronomy. Cambridge University Press, 1995. 0-521-44492-6.
  • W. H. Finlay, Concise Catalog of Deep-sky Objects: Astrophysical Information for 500 Galaxies, Clusters and Nebulae. London: Springer, 2003. 1-85233-691-9. Includes the Messier objects, Herschel 400 & more.
  • Roger Nelson Clark, Visual astronomy of the deep sky. CUP Archive, 1990. 0-521-36155-9.

Konuyla ilgili yayınlar

  • Burnham's Celestial Handbook by Robert Burnham Jr. (Volume One, Volume Two, Volume Three at Google Books)
  • Deep Sky Observer's Guide by Neil Bone, Wil Tirion. Firefly Books, 2005. 1-55407-024-4.
  • The practical astronomer's deep-sky companion by Jess K. Gilmour. Springer, 2003. 1-85233-474-6.
  • Concise Catalog of Deep-sky Objects: Astrophysical Information for 500 Galaxies, Clusters and Nebulae by W. H. Finlay. London: Springer, 2003. 1-85233-691-9. Includes the Messier objects, Herschel 400 & more
  • Visual astronomy of the deep sky by Roger Nelson Clark. CUP Archive, 1990. 0-521-36155-9.

Dış bağlantılar