Dış politika

Dış politika, veya dış siyaset, bir siyaset yapma biçimidir. Bir devletin sınırları ötesindeki devletlere uyguladığı siyasete verilen isimdir. Dış politika alanı, uluslararası ilişkilerin alt inceleme dallarından biri olarak gösterilmektedir. Dış politika devletlerin sosyoloji, ekonomi, eğitim, kamu yönetimi, tarih ve coğrafya gibi alanlarıyla doğrudan ilişkilidir.

Devletlerin iç dinamikleri ile diğer devletlerin tutumları ve jeopolitik stratejiler, dış politikayı etkiler. Geleneksel kriz yönetiminden uzun vadeli uluslararası ilişkilere evrilen bu süreçte diplomasi kilit rol oynar. Savunma, güvenlik, ekonomik çıkarlar ve insani yardım gibi birbirine bağlı hedefler izleyen devletler; askeri ittifaklar, ticaret anlaşmaları ve yumuşak güç unsurlarını kullanır. Dış politika çalışmaları, devletlerarası bu etkileşimler üzerine odaklanır.

Dış politikanın gelişimi ile diplomasi tarihi arasında doğrudan ilişki vardır. 18. yüzyılda Avrupa'daki çatışmalar ve krizler nedeniyle diplomasi, birbirinden ayrı meselelerin (affairs) çözülmesine odaklanmış; bu durum, devletlerin egemenlik alanı içindeki daimi iç meselelerin (iç politika) dışında kalan savaşlar ve bunlara dair anlaşmalar gibi geçici sorunlar, "dış meseleler" (foreign affairs) kavramının doğmasına yol açmıştır. Bu sorunların çözümü için oluşturulan heyetler, bunların yaptıkları görüşmeler ve anlaşmalar dış politika kavramını geliştirmiştir. Her ne kadar başlangıçta geçici bir durumu ifade etse de bu terim günümüzde devletlerin tüm uluslararası ilişkilerini yöneten birimlerin adı olmuştur. Özellikle Dışişleri Bakanlıkları, kamu yönetimi örgütlenmesi içinde bu görevle sorumludur. Ayrıca uluslararası örgütlerin gelişimi ile birlikte bu örgütlere adaylık, üye olma ve bunlara dair hukukun iç hukuka yansıtılması süreçleri dış politikanın önemini artırmıştır.

20. yüzyıl sonlarında Soğuk Savaş'ın bitişi, küreselleşme olgusunun gelişimi ile birlikte dış politika olgusu ve ona dair araçlar ile kurumlar gittikçe önem kazanmaya başlamıştır.

Ayrıca düşünce kuruluşları ve sivil toplum kuruluşları, dış politika önerileri geliştirmek, alternatif politikalar sunmak veya değişen ilişkileri analiz etmek amacıyla devlet kurumlarına araştırma ve savunuculuk desteği sağlar.

Gittikçe güçlenen tarihsel arka planla birlikte dış politika analizleri ve araçları siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler alanın temel konularında biri olmuştur.

Bir hükümetin dış politikasını motive eden birkaç amaç bulunabilir. Bunların başında savunma ve güvenlik ve ekonomik yarar sağlama gelir. Bunu dışında ihtiyaç sahibi devletlere yardım sağlamak amacıyla da dış politika yürütülebilir. Tüm dış politika amaçları birbiriyle bağlantılıdır ve her devletin tek ve kapsamlı bir dış politikasına katkıda bulunur. Daha uzun süreli gelişmelerin etkilediği iç politikanın aksine, dış politika meseleleri genellikle yabancı ülkelerdeki gelişmelere ve büyük olaylara bağlı olarak bir anda ortaya çıkabilir. Özellikle hızla gelişen uluslararası krizler karşısında ani kararlar almak gerekebilir. Öte yandan tekrar seçilmek hedefindeki hükümetler ve siyasetçiler dış politikadaki uygulamalarını, seçmen tercihleriyle uyumlu hale getirilebilir.

Dış politika genellikle ulusal güvenliği sağlama amacıyla yürütülür. Hükümetler, saldırıları caydırmak ve saldırılara karşı daha güçlü bir direniş göstermek amacıyla yabancı devletlerle askeri ittifaklar kurarlar. NATO başta olmak üzere savunma alanındaki işbirlikleri, ülkelerin dış politika dinamiklerini belirler. Dış politika daha uç noktalarda, ambargo veya savaş yoluyla düşman devletlerle mücadele etmeye de odaklanır. 21. yüzyılda dış politikadaki savunma konuları, enerji güvenliği, asimetrik savaş ve küresel terörizm gibi kavramlar etrafında gelişmektedir.

Dış politika, bir ülkenin dünya ekonomisi ve uluslararası ticaretteki rolü açısından hayati önem taşır. Ekonomik dış politika meseleleri, ticaret anlaşmalarının kurulmasını, dış yardımların dağıtılmasını ve ithalat ile ihracatın yönetilmesini içerebilir. Ülkeler kendi aralarında ekonomik işbirliği anlaşmaları imzalayabildiği gibi Dünya Bankası, Dünya Ticaret Örgütü, IMF gibi yapılardan da bu konularda destek alabilir. Avrupa Birliği'nin temellerini atan Avrupa Kömür Çelik Topluluğu da ekonomik işbirliğinin bölgesel anlamda dış politikaya etkisine bir örnektir.

Göçmen akınları ya da insan hakları ihlalleri gibi çeşitli konular tek bir ülkenin dış politikasıyla çözülemeyecek kadar geniş durumlar yaratabilir. Bu yüzden pek çok devlet, koruma sorumluluğu kavramı altında insani yardım programları geliştirmiştir. Özellikle liberal enternasyonalizmin savunucuları, daha güçlü ve refah düzeyi yüksek ülkelerin, daha az güçlü ülkelere yardım etmesinin ve destek olmasının bir görev olduğuna inanır. Bu fikir genellikle idealist düşünce okuluyla ilişkilendirilir. Liberal enternasyonalist destek, savunma veya ekonomik destek biçimini alabilir. Öte yanda bu tip durumlar, insani müdahale adı altında ülkelerin egemenlik haklarına müdahale olarak da görülebilir.

• Diplomasi
• Uluslararası ilişkiler

Wikimedia Commons'ta Dış politika ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.