Divellion

Divellion veya dibellion (Yunanca: διβέλλιον), geç dönem Bizans İmparatorluğu'nda Bizans imparatoruna ait kişisel sancaktı. Bu sancak, yalnızca skouterios (kalkan taşıyıcısı) tarafından taşınırdı ve hem törensel alaylarda hem de askerî bağlamlarda hükümdarın varlığını ve otoritesini simgelerdi. Saray törenlerinde, özellikle prokypsis olarak bilinen örtülü imparatorluk platformunun karşısındaki ritüellerde, on iki çift flamadan önce taşınırdı.

Bu sancak, 13. ve 14. yüzyıllarda belirgin biçimde ortaya çıkar. Orta 14. yüzyıla tarihlenen ve Peri ta basileika adlı eserinde Pseudo-Kodinos, divellionun imparatorluk kalkanıyla birlikte taşındığını ve bu sayede birlikler arasında görünürlük ile düzenin sağlandığını aktarır. Daha erken bir kaynak olan 13. yüzyıl tarihçisi Theodoros Skoutariotes, sancaktan imparatorun önünde taşınan bir tören unsuru olarak söz eder. Ayrıca bazı hükümdarlara ait birtakım sikkelerde, ileri gelenlerin benzer şeritli sancaklar taşıdığı görülmektedir. Askerî bağlamda divellion, birliklerin toplanmasını ve düzenlenmesini kolaylaştıran bir işlev görüyordu. Bizans askerî literatüründe adı geçen ve kendisine bir askerî risale atfedilen Palaiologos hanedanı mensubu olan Theodore Palaiologos'a atfedilen 1326 tarihli askerî metinlerde, savaş alanında görünür sancakların karmaşayı önlemedeki önemi vurgulanır.

Divellionun günümüze ulaşmış fiziksel bir örneği yoktur. Biçimi, edebî betimlemelere dayanarak yeniden kurgulanmaktadır. Çatallı bir sancak ya da altın süslemeli, mızrak benzeri bir flama olabileceği düşünülür. Digenis Akritas destanında geçen "altın dibellion" ifadesi de bu tür tasvirlere örnek gösterilir.

Geç Bizans'ta katı bir heraldik sistem bulunmadığından, divellion imparatorluk simgeleri bütününün bir parçasıydı. Ejderha sancağı (drakontion), aziz tasvirli flamalar ve potansiyel haç gibi diğer işaretlerle birlikte, sabit renkler ya da armalar yerine hiyerarşi ve morali temsil ediyordu. Divellionun "tek" ve "eşsiz" oluşu, imparatorun "benzersiz konumunu" vurguluyordu. 14. yüzyıldan sonra, özellikle Dördüncü Haçlı Seferi sonrasında imparatorluğun gerilemesiyle birlikte, bu sancaktan söz eden kaynaklar giderek azalır.

Sözcüğün, "iki" anlamına gelen di- öneki ile şerit, kurdele veya örtü anlamındaki velum ile ilişkili bir kökten oluştuğu kabul edilir. Bu etimoloji, divellionun çift şeritli ya da çatallı bir yapıya sahip ayırt edici bir sancak olduğunu düşündürür. Divellion, Roma ve erken Bizans dönemlerindeki labarum, vexillum ve mızrak flamalarına dayanan bir geleneğin geç Bizans'taki gelişmiş bir biçimi olarak değerlendirilir. Terim, Bizans kaynaklarında dibellion (Yunanca: διβέλλιον) şeklinde, Slav metinlerinde ise 14. yüzyıl Sırp belgelerinde divelion olarak da geçer.