 | |
| Koordinatlar | 17°03′16″G 42°43′30″D / 17.05444°G 42.72500°D / -17.05444; 42.72500 |
|---|---|
| Siyasi | |
| Ülke |  Fransa
|
| Denizaşırı Bölge |  Fransız Güney ve Antarktika Toprakları
|
Juan de Nova Adası, Hint Okyanusu'nda, Mozambik Kanalı'nın ortasında yer alan bir ada. Ada, Fransız Güney ve Antarktika Toprakları'nın bir parçası olan Hint Okyanusu'ndaki Dağınık Adalar'ı grubunda yer alan ve Fransa idaresinde olan bir adadır.
Coğrafya
Juan de Nova, Mozambik Kanalı'nda, Madagaskar tarafına daha yakın konumdadır. Ada, Tambohorano'dan 140 km, Tanjona Vilanandro'dan batı-güneybatı yönünde 207 km ve Afrika kıyılarından da 288 km uzaklıktadır.
Ada, okyanus akıntıları tarafından parçalanan bir mercan resifinin su altındaki bir çıkıntısının ortaya çıkmasıyla oluşmuştur ve kumlu bir ada meydana getirmiştir. Hakim güney-güneybatı rüzgârları adada kumullar oluşturur ve bu kumullar 10 metre yüksekliğindedir. Bu yükseltiler, adanın en yüksek noktalarını oluşturur.
Adanın güneybatı kıyıları, gemilerin karaya çıkmasını engelleyen bir mercan resifiyle çevriliyken, kuzeydoğu kıyıları, gelgitin çekilmesiyle kumlu ve geçilmez hâle gelen bir lagünden oluşmaktadır. Adaya erişimi sağlayan tek bir geçit bulunmaktadır.
Adaya ulaşmanın zorluğu, adada hâlâ bulunan bazı gemi enkazlarına neden olmuştur. Bunlardan biri de 1911'de adanın güneybatı kıyısında karaya oturan Tottenham (lakabı Charbonnier) gemisidir.
Ada doğu-batı yönünde yaklaşık 6 km uzunluğuna, 1,6 kilometre de genişliğine sahip olup, yaklaşık 4,8 kilometrekare alana sahiptir. Tüm yarı mercan adasının çevresinin tamamı 30 km olup, 61,050 kilometrekare münhasır ekonomik bölgesine sahiptir.
Tarihçe
Portekiz hizmetinde bulunan Galiçyalı bir amiral olan João da Nova, 1501 yılında Hindistan'a yaptığı bir sefer sırasında Mozambik Kanalı'nı geçerken ıssız adaya rastladı. Milliyetine atıfta bulunarak adaya Galega veya Agalega (Galiçyalı) adını verdi. Ada daha sonra İspanyolca yazılışıyla onun adıyla anılmaya başlandı: Salvatore de Pilestrina'nın (1519) haritasında Johan de Nova, Mercator'un (1569) haritasında Joa de Nova, Ortelius'un (1570) haritasında San-Christophoro, Lislet Geoffroy'un haritasında ise Saint-Christophe olarak etiketlendi ve nihayet Britanyalı kâşif William Fitzwilliam Owen tarafından Juan de Nova olarak adlandırıldı. Tarihsel olarak, ada bazen yüksek gelgitte tamamen sular altında kalan yakındaki Bassas da India adasıyla karıştırılıyordu.
Ada, baharat yolu üzerinde yer almasına rağmen, küçük boyutu ve mola yeri olarak az kullanışlılığı nedeniyle sömürgeci güçlerin ilgisini çekmemiştir. Bununla birlikte, Olivier Levasseur gibi korsanlar için bir sığınak görevi görmüş olması mümkündür.
Fransa tarafından satın alınması ve kaynakların sömürülmesi (1896–1975)
Ada, 1897'de Avrupa Adası ve Bassas da India ile birlikte Fransa'nın mülkiyetine geçtiğinde hiç yerleşim yeri olmamıştı.
O dönemde adayı ziyaret eden tek kişiler, deniz kaplumbağalarının yuvalama mevsiminde gelen Madagaskarlı balıkçılardı. Ancak 1900 civarında ada, 20 yıllık bir kira sözleşmesiyle bir Fransıza verildi. Fransız, adanın guano yataklarının işletilmesine başladı ve üretim 1923'te 53.000 tona ulaştı. Adadaki bir hindistan cevizi bahçesi de yılda 12 ton kopra üretiyordu.
1921'de Fransa, Juan de Nova'nın yönetimini Paris'ten Madagaskar ve Bağımlı Bölgeler kolonisi içindeki Tananarive'ye devretti. Fransa adanın yönetimi daha sonra, Madagaskar'ın bağımsızlığından önce, Réunion'daki Saint-Pierre'e devretti. Madagaskar 1960'ta kazandığı bağımsızlığının ardından 1972'den itibaren ada üzerinde egemenlik iddiasında bulunuyor.
Adada 1934 yılında bir uçuş pisti inşa edildi. II. Dünya Savaşı sırasında guano çıkarma faaliyetlere ara verilmesine rağmen, birkaç on yıl boyunca devam etti. Savaş sırasında ada terk edildi ve Alman denizaltıcıları tarafından ziyaret edildi. Bir hangar, demiryolu hatları, evler ve bir iskele de dâhil olmak üzere tesisler harabe halindedir.
1952'de, Hector Patureau liderliğindeki Société française des îles Malgaches (SOFIM) şirketine 15 yıllık ikinci bir imtiyaz verildi. Madagaskar'ın bağımsızlığından sonra, bu imtiyaz 1960 yılında bir 25 yıl daha uzatıldı. Ada genelinde, fosfat madenciliği faaliyetini desteklemek amacıyla depolar, konutlar, hapishane ve mezarlık da dâhil olmak üzere yapılar inşa edildi.
Adadaki işçiler çoğunlukla Mauritius ve Seyşeller'den gelmekteydi. Çalışma koşulları son derece sertti. Bu kurallara uymayanlar kırbaçla veya hapisle cezalandırılıyordu ve her işçi 3,5 rupi kazanmak için günde bir metrik ton fosfat çıkarmak zorundaydı. 1968'de Mauritiuslu işçiler isyan etti ve işletme yönetimi Réunion valisinden yardım istedi. İsyan, adadaki kötü uygulamalara, özellikle de ustabaşlarından birinin uyguladığı "droit du seigneur" (kraliyet topraklarına 'soyluluk hakkı') uygulamasına hükûmet ve medyanın dikkatini çekti ve SOFIM başkanı tarafından bazı personel işten çıkarıldı.
1960'larda fosfat fiyatları düşmesi ve adadaki madencilik faaliyetleri kârsız hâle gelmesi sonucu SOFIM 1968'de feshedildi ve son işçiler 1975'te adadan ayrıldı. Fransız hükûmeti imtiyazı yeniden ele geçirdi ve Hector Patureau'ya tazminat olarak 45 milyon CFA ödedi.
Hava durumu istasyonunun kurulumu (1971–1973)
1963 yılında, düzenli sıcaklık ve basınç ölçümleri yapmak üzere adaya "la Goulette" adı verilen yardımcı bir hava durumu tesisi kuruldu. Ancak 1971'de adayı ziyaret eden bir Meteoroloji Servisi temsilcisi, ölçümlerde çok sayıda düzensizlik ve Patureau'nun sorumluluğunda olan adada güvenlik durumunun yetersiz olduğunu tespit etti. 1973 yılında Dünya Hava Gözlem Örgütü'nün tavsiyeleri doğrultusunda adanın güneybatı kesiminde, havaalanının sonunda, yıl boyunca hizmet veren temel bir hava durumu istasyonu inşa edildi.
Gilbert Trigano tarafından bir Club Med turistik tesisi oluşturma projesi önerildi ve bu proje bir süreliğine Hector Patureau'nun gözetiminde bir işçi ekibini adaya getirdi, ancak kısa süre sonra terk edildi.
Askerî varlık (1974-günümüz)
1974 yılında Fransız hükûmeti, Mozambik Kanalı içinde yer alan Hint Okyanusu'ndaki Dağınık Adalar'a (Juan de Nova, Avrupa Adası ve Glorioso Adaları) askerî birlikler yerleştirmeye karar verdi. Bunun temel amacı, Fransa'nın münhasır ekonomik bölge içinde koruma altında olduğunu düşündüğü bu topraklara ilişkin Madagaskar'ın iddialarına yanıt vermekti.
Juan de Nova Adası'na 2. Deniz Piyade Paraşüt Alayı'ndan 14 askerden oluşan küçük bir garnizon ve bir jandarma atandı. Daha önce SOFIM çalışanlarının kaldığı konutlara yerleştiler. Birlikler her 45 günde bir havadan malzeme alıyor.
Günümüzde madencilik günlerinden kalma tesislerin çoğu harabe hâlindedir ve sadece birkaç bina askerî kullanım için korunmaktadır. Mezarlıkta da bakım çalışmaları yapılmaktadır. Ada, biyolojik çeşitliliği ve özellikle mercan resiflerini korumayı amaçlayan bir doğa koruma alanına dönüştürülmüştür. Kısa süreli görevdeki bilim insanlarına verilen geçici izin dışında erişime kapalıdır.
Hint Okyanusu'ndaki Dağınık Adalar üzerinde kısmen Komorlar, Madagaskar ve Mauritius hak iddia etmektedir. Ancak Madagaskar ve Mauritius'un iddiaları, bağımsızlıklarına erişmelerinden önemli ölçüde sonradır. Bununla birlikte, Ekim 2024'te Büyük Britanya tarafından Hint Okyanusu'nun kalbinde, özellikle Diego Garcia'nın Amerikan üssüne ev sahipliği yapan Chagos Adaları'nın Mauritius'a iadesi konusunda varılan anlaşma, Madagaskar'daki tartışmayı yeniden başlattı.
Batıklar
Ada, Güney Afrika ile Madagaskar'ın kuzey ucu arasındaki deniz yolu üzerinde yer almaktadır. Güçlü akıntılardan etkilenen ada, çok sayıda gemi enkazına ev sahipliği yapmıştır. En belirgin olanı ise 1911'de güney kıyı şeridine doğru ilerleyen SS Tottenham gemisinin kalıntılarıdır.
Kaynakça
- ^ "Pays indépendants et capitales du monde : Entités géopolitiques dépendantes au 01.06.2006" (PDF). Commission Nationale de Toponymie (Fransızca). 24 Nisan 2006. 10 Kasım 2011 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
- ^ "SS Tottenham". Wreck Site. 22 Ağustos 2015. 4 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi.
- ^ "BEST Initiative - Indian Ocean". European Commission. 14 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021.
- ^ a b Malick, M. (1976). "Notes sur les îles françaises de l'océan Indien" (PDF). Biologie marine et exploitation des ressources de l’océan Indien occidental (Fransızca). 20 Haziran 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF).
- ^ "TAAF". 29 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Aralık 2011.
- ^ "Les récifs coralliens protégés de l'outre-mer français · Documentation Ifrecor". ifrecor-doc.fr. 8 Şubat 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Şubat 2021.
- ^ "Les confettis de l'empire colonial français qui irritent Madagascar". 22 Ekim 2019. 29 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2026.
- ^ "Dérisoires sentinelles sur la route des super-pétroliers". 6 Haziran 2025. 21 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2026.
 | Ada ya da takımada ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |