Kale (satranç)

Satranç taşları

	Şah
	Vezir
	Kale
	Fil
	At
	Piyon

Kale (♖, ♜), satranç oyununda kullanılan ve vezirden sonra en güçlü olarak kabul edilen ağır bir satranç taşıdır. Her oyuncu, oyun başlangıcında kendi tarafındaki köşelerde yer alan iki adet kaleye sahiptir (siyahta 2, beyazda 2 tane). Kale, önünde başka bir taş olmadığı sürece yatay veya dikey doğrultuda istediği kadar kare ilerleyebilir ve rakip taşın bulunduğu kareye giderek o taşı alır. Ayrıca şah ile birlikte rok yapabilir.

a b c d e f g h 8 8 7 7 6 6 5 5 4 4 3 3 2 2 1 1 a b c d e f g h Kalelerin bir satranç oyunundaki başlangıç konumu

a b c d e f g h 8 8 7 7 6 6 5 5 4 4 3 3 2 2 1 1 a b c d e f g h Kale yalnızca yatay ve dikey olarak hareket eder

Kale, yatay veya dikey eksende, önünde başka bir taş olmadığı sürece istediği kadar kare ilerleyebilir. Kendi taşlarının veya rakip taşların üzerinden atlayamaz. Rakip taşın bulunduğu kareye giderek o taşı oyundan çıkarır.

Kale, aynı zamanda şah ile birlikte özel bir hamle olan rok hamlesini yapabilir. Rok hamlesinde, şah aynı yatayda kaleye doğru iki kare ilerler ve kale, şahın geçtiği kareyi aşarak onun hemen yanındaki kareye yerleştirilir. Bu hamle teknik olarak bir şah hamlesi kabul edilir ve kalenin kendi inisiyatifiyle diğer taşların üzerinden atlama yetkisi yoktur.

Kalenin göreceli değeri yaklaşık 5 piyondur. Genel olarak fillerden veya atlardan (hafif taşlar) daha güçlü kabul edilir ve değerleri bu taşlardan yaklaşık iki piyon daha fazladır. İki kalenin toplam gücü, genellikle bir vezirden biraz daha fazla kabul edilir. Bir fil veya at karşılığında kale kazanmak, satranç literatüründe "kalite kazanmak" olarak adlandırılır. Vezirler ve kaleler, at ve fillere kıyasla "ağır taşlar" statüsündedir.

Açılış aşamasında kaleler kendi piyonları ve hafif taşları tarafından engellenmiş durumdadır ve hemen oyuna katılamazlar. Gelişim prensiplerine göre temel hedef; diğer taşları oyuna sokup rok yaparak kaleleri ilk yatayda birbirine "bağlamak"tır. Bu konumda kaleler birbirini savunur ve stratejik olarak önemli dikey hatları daha kolay kontrol edebilirler.

Kalelerin etki alanını en üst düzeye çıkarmak için açık (piyonsuz) veya yarı açık (yalnızca rakip piyonun bulunduğu) hatlara yerleştirilmeleri gerekir. Aynı dikey üzerinde iki kalenin arka arkaya dizilmesine kale bataryası denir ve bu durum rakip üzerinde güçlü bir baskı kurabilir.

Bir kalenin yedinci yataya (rakibin ikinci yatayına) inmesi oldukça güçlü bir hamledir; bu konumdaki bir kale rakibin henüz gelişmemiş piyonlarını tehdit eder ve rakip şahın hareket alanını kısıtlar. Yedinci yataydaki iki kale, çoğu zaman matla veya sürekli şah tehdidiyle sonuçlanabilecek güçlü bir saldırı potansiyeli oluşturur.

Kaleler, piyonların azaldığı ve hareket alanının genişlediği oyun sonlarında en yüksek verime ulaşır. Ancak kendi başlarına ilerleyen rakip piyonları engellemekte zorlanabilirler. Bu durumu optimize etmek için kalenin, desteklenecek kendi piyonunun veya durdurulacak rakip piyonunun doğrudan arkasındaki dikeyde konumlandırılması gerekir.

Kale, mat ağı oluşturmakta son derece etkilidir. Tek bir kale ve şah, tahtanın kenarına sıkıştırılmış rakip şaha karşı mat yapma kapasitesine sahiptir (hafif taşların tek başlarına böyle bir matı zorlama yeteneği yoktur).

Wikimedia Commons'ta Kale (satranç) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

• Piececlopedia: Kale, yazarlar: Hans Bodlaender ve Fergus Duniho, The Chess Variant Pages