Karbondisülfür
Adlandırmalar
IUPAC adı
Methanedithione
Diğer adlar
Karbon sülfür, metanditiyon
Tanımlayıcılar
3D model (JSmol)
ECHA InfoCard 100.000.767 Bunu Vikiveri'de düzenleyin
  • S=C=S
Özellikler
Kimyasal formül CS2
Molekül kütlesi 76,14 g mol−1
Görünüm saf hâlde renksiz sıvı
Yoğunluk 1,539 g/cm3 (−186°C)
1,2927 g/cm3 (0 °C)
1,266 g/cm3 (25 °C)
Erime noktası -108,6 °C
Kaynama noktası 46,3 °C
Tehlikeler
İş sağlığı ve güvenliği (OHS/OSH):
Ana tehlikeler yanıcı, nörotoksik
Parlama noktası -43 °C
Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa).
Bilgi kutusu kaynakları

Karbondisülfür, formülü CS2 olup, yanabilen, hemen hemen renksiz olan, oldukça zehirli bir sıvı. Genel kanıya göre inorganik bileşik olarak kabul edilir. Ticari karbondisülfürün kokusu safsızlık kaynaklı olup, çürük lahana veya yumurta kokusuna benzerken saf karbondisülfürün kokusu etere benzer. Karbondisülfür -108,6 °C'de donar, 46,3 °C'de kaynar. Yoğunluğu 1,261 g/cm³'tür. Suda az çözündüğü hâlde alkol, eter ve karbon tetraklorürde çok çözünür.

Üretimi

Karbondisülfür, elektrik fırınında 800-1000 °C de kükürt ile kömürün ısıtılması suretiyle elde edilir. Fırından buhar hâlinde çıkan karbondisülfür yoğunlaştırılarak toplanır.

600 °C gerektiren daha düşük sıcaklıktaki bir reaksiyon, silika jel veya alümina katalizörlerin varlığında karbon kaynağı olarak doğal gaz kullanır:

2 CH4 + S8 → 2 CS2 + 4 H2S

Kullanım alanları

Karbon disülfür; fosfor, kükürt, selenyum, brom, iyot, yağlar, reçineler, kauçuk ve asfalt için kullanılan iyi bir çözücüdür.

Karbondisülfür en çok viskoz ipeği ve selefon imalatında kullanılır. Ayrıca, karbon tetraklorürün, ditiyokarbonatların, tiyosiyanatların ve ürenin imalatında, ziraatte depolanmış tahılların toprağının dezenfekte edilmesinde ve toprakta yuvalanmış hayvanların öldürülmesinde kullanılır.

Tarihi

1796'da Alman kimyager Wilhelm August Lampadius (1772–1842) piriti nemli kömürle ısıtarak karbon disülfürü ilk kez hazırladı. Buna "sıvı kükürt" (flüssig Schwefel) adını verdi. Karbon disülfürün bileşimi nihayet 1813'te İsveçli kimyager Jöns Jacob Berzelius (1779–1848) ve İsviçreli-İngiliz kimyager Alexander Marcet'in (1770–1822) ekibi tarafından belirlendi.

Tepkimeleri

CS2'nin yanması, bu ideal stokiyometriye göre kükürt dioksit verir:

CS2 + 3 O2 → CO2 + 2 SO2

Karbondisülfürün klorlanması, iki aşamada karbon tetraklorür verir:

CS2 + 3 Cl2 → CCl4 + S2Cl2

Bu dönüşüm, bir ara ürün olan tiyofosgen, CSCl2'nin aracılığı ile ilerler.

Polimerleşme

Karbondisülfür, polimeri keşfeden Percy Williams Bridgman'ın adını taşıyan car-sul veya "Bridgman's black" adı verilen çözünmeyen bir malzeme vermek üzere fotoliz üzerine veya yüksek basınç altında polimerize olur.

Sağlık üzerindeki etkileri

Karbon disülfürün, çeşitli semptomlarla birlikte hem akut hem de kronik zehirlenme vakalarıyla bağlantılı olduğu tespit edilmiştir.

500–3000 mg/m3 konsantrasyonları akut ve subakut zehirlenmeye neden olur. Bunlar, çoğunlukla nörolojik ve psikiyatrik semptomlardan oluşan ve ensefalopati sülfokarbonika (encephalopathia sulfocarbonica) olarak adlandırılan bir dizi semptomu içerir. Semptomlar arasında akut psikoz (manik deliryum, halüsinasyonlar), paranoyak düşünceler, iştahsızlık, gastrointestinal ve cinsel bozukluklar, polinörit, miyopati ve ruh hali değişiklikleri (sinirlilik ve öfke dahil) bulunur. Daha düşük konsantrasyonlarda gözlemlenen etkiler arasında nörolojik sorunlar (ensefalopati, psikomotor ve psikolojik bozukluklar, polinörit, sinir iletiminde anormallikler), işitme sorunları, görme sorunları (gözlerde yanma, anormal ışık reaksiyonları, artmış oftalmik basınç), kalp sorunları (kalp hastalığına bağlı ölüm oranlarında artış, anjina pektoris, yüksek tansiyon), üreme sorunları (düşüklerde artış, hareketsiz veya deforme sperm) ve azalmış bağışıklık yanıtı yer alır.

Bildirilen diğer belirtiler ise: kramplar, kas güçsüzlüğü, ağrı, nörofizyolojik bozukluk, priapizm, erektil disfonksiyon, psikoz, keratittir. Solunum yetmezliği nedeniyle öldürür.

Karbon disülfüre mesleki maruziyet, özellikle inme olmak üzere kardiyovasküler hastalıkla da ilişkilidir.

Kaynakça

  1. ^ a b "Properties of substance: carbon disulfide". chemister.ru. 4 Mart 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  2. ^ Holleman, Arnold Frederik; Wiberg, Egon (2001), Wiberg, Nils (ed.), Inorganic Chemistry, translated by Eagleson, Mary; Brewer, William, San Diego/Berlin: Academic Press/De Gruyter
  3. ^ Warnecke, Friedrich (1941). "Die gewerbliche Schwefelkohlenstoffvergiftung". Archiv für Gewerbepathologie und Gewerbehygiene (Almanca). Springer Science and Business Media LLC. 11 (2): 198-248. doi:10.1007/bf02122927. ISSN 0340-0131. 
  4. ^ "Carbon Disulfide". Akzo Nobel. 3 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Aralık 2010. 
  5. ^ Lampadius (1796). "Etwas über flüssigen Schwefel, und Schwefel-Leberluft"
  6. ^ Berzelius, J.; Marcet, Alexander (1813). "Experiments on the alcohol of sulphur, or sulphuret of carbon". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 103: 171–199.
  7. ^ Bridgman, P.W. (1941). "Explorations toward the limit of utilizable pressures". Journal of Applied Physics. 12 (6): 461–469.
  8. ^ "ATSDR - Public Health Statement: Carbon Disulfide". www.atsdr.cdc.gov. 14 Aralık 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Ocak 2020. 
  9. ^ "Chapter 5.4 : Carbon disulfide". Air Quality Guidelines (PDF) (2 bas.). WHO Regional Office for Europe, Copenhagen, Denmark. 2000. 18 Ekim 2022 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Temmuz 2021. 
  10. ^ Preventing hearing loss caused by chemical (ototoxicity) and noise exposureÜcretli abonelik gerekli (İngilizce). U.S. Department of Health and Human Services, Public Health Service, Centers for Disease Control and Prevention, National Institute for Occupational Safety and Health. 1 Mart 2018. doi:10.26616/nioshpub2018124 Özgürce erişilebilir. 16 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2026. 
  11. ^ Lay, Manchiu D. S.; Sauerhoff, Mitchell W.; Saunders, Donald R.; "Carbon Disulfide", in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim, 2000 DOI:10.1002/14356007.a05_185 10.1002/14356007.a05_185
  12. ^ St. Clair, Kassia (2018). The Golden Thread: How Fabric Changed History. Londra: John Murray. ss. 213-215. ISBN 978-1-4736-5903-2. OCLC 1057250632. 
  13. ^ Blanc, M.D., Paul David (15 Kasım 2016). Fake Silk / The Lethal History of Viscose Rayon. Yale University Press. s. 79. ISBN 9780300204667. 3 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Aralık 2020. in 1915,...[of 16] carbon disulfide poisoning cases....one worker had been briefly committed to an asylum and several others had experienced nervous system complaints... 
  14. ^ "Occupational health and safety – chemical exposure". www.sbu.se (İngilizce). Swedish Agency for Health Technology Assessment and Assessment of Social Services (SBU). 6 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2017.