Osmanlı döneminde Kıbrıs

	Kıbrıs Eyaleti; Eyalet-i Kıbrıs (Osmanlı Türkçesi)
	Osmanlı İmparatorluğu Eyaleti
	1571-1660 ; 1745-1748
	1571-1660 ; 1745-1748
	Arma
	Kıbrıs Eyaleti harita üzerindeOsmanlı egemenliğindeki Kıbrıs (1609)
Merkez	Lefkoşa
Tarih
- Kuruluş	1571
- Kaldırılış	1748
Bugün parçası	Kıbrıs Cumhuriyeti ; Kuzey Kıbrıs
Öncüller	Ardıllar
	Venedik Cumhuriyeti
Cezayir-i Bahr-i Sefid Eyaleti

Kıbrıs, 1570'te başlayan Osmanlı-Venedik Savaşı'nda Osmanlı İmparatorluğu tarafından feth edilmesinin ardından, 1878'e dek Osmanlı idaresinde kaldı. 1571-1670 yılları arasında arasında ayrı bir eyalet statüsünde varlığını sürdürdü. Eyaletin yönetim merkezi Dağ Kazâsı'nda yer alan Lefkoşa oldu.

Kıbrıs, Lala Mustafa Paşa komutasındaki ordu ve Piyale Paşa komutasındaki donanma ile birlikte yaya 60.000 kişiden oluşan Osmanlı Ordusu, 2 Temmuz 1570'te Limasol'a çıkması ve 4 Ağustos 1571'de Mağusa'nın Venedikli Mağusa Kale komutanı Bragadino'nun 5 maddelik bir antlaşmayla kaleyi teslim etmesiyle sonuçlanan bir seferle Osmanlı İdaresine girdi.

15 Eylül 1570 tarihinde Lala Mustafa Paşa, tören ile Lefkoşa şehrine girdi. Osmanlı İmparatorluğu, Ortodokslara serbestçe kilise kurma ve gelişme imkânı sağladı. Böylece adada Katolik Kilisesi etkinliğini kaybetti ve Ortodoks Kilisesi gelişti.

1571 yılında Kıbrıs'ta yapılmış bulunan nüfus sayımında yerli halkın nüfusu 150.000'dir. Burada bulunan Türk askeri ise 30.000 kadardır. 1572 tarihinde nüfus araştırmalarına göre Mesarye ve Mazato bölgesindeki 76 köyde hiçbir insanın yaşamadığı belirlendi. 22 Eylül 1572 tarihinde çıkan genel iskân kanunuyla Karaman'dan adaya göç ettirilen Türkler ve Beyşehir, Ürgüp, Niğde, Aksaray, Akşehir gibi Anadolu'nun orta kesiminde kalan şehirlerinden aileler getirilerek yerleştirildi. Göç eden aileler iki veya üç sene vergi vermekten muaf tutuldular.

Ele geçirilmesinden sonra Kıbrıs, beylerbeyliği idaresi ilan edildi ve Avlonya Sancağı'nın sancakbeyi Muzaffer Paşa adanın beylerbeyi oldu. Kıbrıs Kanunnâmesi çıkana kadar eyalet Karaman Vilâyeti Kanunnâmesi ile idare edildi. Kısa bir süre sonra ise mülkî bir yapılanmaya gidilerek Lefkoşa merkezli 16 kazâya ayrıldı.

Girit Savaşı sonrasında eyaletin nüfus oranında azalma ve ada üzerindeki ticarî ilişkilerin bozulmasıyla vergi gelirlerinin düşmesine neden oldu. Bu nedenle 1670 tarihinde Ege adalarını ve Girit'i idare eden Kaptanpaşalık'a bağlandı.

İdari birimleri

Kıbrıs Eyaleti'nde yer alan 16 kaza şu şekildeydi;

Tuzla Kazâsı
Limasol Kazâsı
Piskopi Kazâsı
Gilan Kazâsı
Evdim Kazâsı
Mağusa Kazâsı
Karpas Kazâsı
Dağ Kazâsı

Değirmenlik Kazâsı
Baf Kazâsı
Kukla Kazâsı
Hırsofi Kazâsı
Omorfo Kazâsı
Mesarye Kazâsı
Girne Kazâsı
Lefkoşa (Dağ Kazâsı içinde yer alan merkezî kazâ)

Kaynakça

^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Sarınay, Yusuf., (Ed.) (2000). Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu-Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları). Aktaş, Necati; Gültepe, Necati; Kaplan, Mustafa (Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 43 bas.). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. ss. 17. sayfa. ISBN 975-192-592-4.
^ Çevikel, Nuri (Temmuz 2006). Kıbrıs'ta Osmanlı Mirası (1570-1960). İstanbul: 47 Numara Yayıncılık. ss. 167. sayfa. ISBN 9944-328-00-6.
^ Hacı Osman Yıldırım, Hasan Çağlar, Vahdettin Atik, a.g.e., s. 51.
^ "Hürriyet ansiklopedik yıllığı", sf. 198, Hürriyet (1975).
^ Ali Efdal Özkul, Aydın Özkul, "Kıbrıs'ın sosyo-ekonomik tarihi, 1726-1750", sf. 38, İletişim Yayınları (2005).
^ Ahmet C.Gazioğlu, Kıbrıs Türk Tarihi, Türk Dönemi 1570–1878, Lefkoşa; Kıbrıs Araştırma ve Yayın Merkezi, 1994, s.35-83.
^ Yusuf Küçükdağ, "Türk tasavvuf araştırmaları", sf. 209, Çizgi Kitabevi (2005).
^ Erdinç Sancar, "21. yüzyıl stratejilerinde Türk denizcilik tarihi", sf. 174, IQ Kültür Sanat Yayıncılık (2006).
^ Alasya, Halil Fikret. Tarihte Kıbrıs; 10. sayfa, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi, 1988.
^ Halil Fikret Alasya, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ", sf. 2, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (1987).
^ ^a ^b Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 18.sayfa.
^ Pierre Oberling, Mehmet Erdoğan, "Bellapais'e giden yol", sf. 1, Genelkurmay Basımevi (1987).
^ Göyünç, Nejat. "Kıbırs'ta Türk İdaresi". Türk Federasyon. 11 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2009.
^ ^a ^b Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 145.sayfa.
^ ^a ^b ^c Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 19.sayfa.
^ Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 320.sayfa.

Dış bağlantılar

(İngilizce) The Ottoman Period (1571-1878) (Kıbrıs Cumhuriyeti hükûmeti)7 Ocak 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
(Türkçe) Kıbrıs'ta Osmanlı imparatorluğu (Kuzey Kıbrıs Milli Eğitim Bakanlığı)^{[ölü/kırık bağlantı]}
(Türkçe) Osmanlı Kıbrıs'ında idarî ve toplumsal hayat (Kuzey Kıbrıs Milli Eğitim Bakanlığı)^{[ölü/kırık bağlantı]}

Ayrıca bakınız: Osmanlı eyaletleri listesi ve Osmanlı vilayetleri listesi

[oik17-1] ^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g Sarınay, Yusuf., (Ed.) (2000). Osmanlı İdaresinde Kıbrıs (Nüfusu-Arazi Dağılımı ve Türk Vakıfları). Aktaş, Necati; Gültepe, Necati; Kaplan, Mustafa (Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Yayın Nu: 43 bas.). Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. ss. 17. sayfa. ISBN 975-192-592-4.

[kosm167-2] Çevikel, Nuri (Temmuz 2006). Kıbrıs'ta Osmanlı Mirası (1570-1960). İstanbul: 47 Numara Yayıncılık. ss. 167. sayfa. ISBN 9944-328-00-6.

[pyurche90-3] Hacı Osman Yıldırım, Hasan Çağlar, Vahdettin Atik, a.g.e., s. 51.

[Hürriyet1-4] "Hürriyet ansiklopedik yıllığı", sf. 198, Hürriyet (1975).

[Kıbrıs'ınsosyo-ekonomik1-5] Ali Efdal Özkul, Aydın Özkul, "Kıbrıs'ın sosyo-ekonomik tarihi, 1726-1750", sf. 38, İletişim Yayınları (2005).

[agaoglu-6] Ahmet C.Gazioğlu, Kıbrıs Türk Tarihi, Türk Dönemi 1570–1878, Lefkoşa; Kıbrıs Araştırma ve Yayın Merkezi, 1994, s.35-83.

[Türktasavvuf1-7] Yusuf Küçükdağ, "Türk tasavvuf araştırmaları", sf. 209, Çizgi Kitabevi (2005).

[Türkdenizciliktarihi1-8] Erdinç Sancar, "21. yüzyıl stratejilerinde Türk denizcilik tarihi", sf. 174, IQ Kültür Sanat Yayıncılık (2006).

[asya10-9] Alasya, Halil Fikret. Tarihte Kıbrıs; 10. sayfa, Kıbrıs Türk Kültür Derneği Genel Merkezi, 1988.

[KKTC-tarihi1-10] Halil Fikret Alasya, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ", sf. 2, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü (1987).

[oik18-11] Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 18.sayfa.

[Bellapaisegidenyol1-12] Pierre Oberling, Mehmet Erdoğan, "Bellapais'e giden yol", sf. 1, Genelkurmay Basımevi (1987).

[aturkfederasyon-13] Göyünç, Nejat. "Kıbırs'ta Türk İdaresi". Türk Federasyon. 11 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mayıs 2009.

[oik145-14] Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 145.sayfa.

[oik19-15] Sarınay, Yusuf (Ankara, 2000). a.g.e, 19.sayfa.

[oik320-16] Çevikel, Nuri (İstanbul, Temmuz 2006). a.g.e, 320.sayfa.