Kışlık Saray

Kışlık Saray

Зимний дворец
Genel bilgiler
Durum	Ermitaj Müzesi'nin bir parçası
Şehir	Sankt-Peterburg
Ülke	Rusya
Koordinatlar	59°56′25″K 30°18′50″D / 59.94028°K 30.31389°D / 59.94028; 30.31389
Başlama	1754
Tamamlanma	1762
Yenileme	1837-1839
Yükseklik
Mimari	Elizabet Baroku
Tasarım ve inşaat
Mimar(lar)	Francesco Bartolomeo Rastrelli

{{#coordinates:}}: sayfa başına birden fazla birincil etiket olamaz

Kışlık Saray (Rusça: Зимний дворец, Zimniy dvorets), Rusya'nın Sankt-Peterburg kentinde, Neva Nehri ile Saray Meydanı arasında bulunan eski imparatorluk sarayıdır. Kışlık Saray adı verilen önceki yapılarla birlikte 1732-1917 yılları arasında Rus hükümdarlarının resmî ikametgâhı olarak kullanıldı. Günümüzdeki saray, İmparatoriçe Yelizaveta'nın emriyle Francesco Bartolomeo Rastrelli tarafından 1754-1762 yıllarında Elizabet Baroku üslubunda inşa edildi.

Saray, 1837'de çıkan büyük bir yangında iç bölümlerinin hemen hemen tamamını kaybetti. Dış cepheleri korunarak Vasili Stasov ve Aleksandr Brullov yönetiminde yeniden inşa edildi. Bu nedenle yapının dış cephesi büyük ölçüde 18. yüzyıl Barok tasarımını korurken iç mekânlarında Barok, Rokoko, Neoklasik ve 19. yüzyılın eklektik üslupları bir arada görülür.

1904'te II. Nikolay, ailesinin sürekli ikametgâhını Tsarskoye Selo'daki Aleksandr Sarayı'na taşıdı; ancak Kışlık Saray 1917'ye kadar resmî imparatorluk sarayı olma özelliğini korudu. Şubat Devrimi'nin ardından kısa bir süre Rusya Geçici Hükûmeti tarafından kullanıldı. Geçici Hükûmet üyelerinin sarayda tutuklanması, Ekim Devrimi'nin simgesel olaylarından biri hâline geldi. Saray günümüzde Ermitaj Müzesi ana yapı topluluğunun bir parçasıdır.

Kışlık Saray, 1990'da Dünya Mirası olarak ilan edilen “Sankt-Peterburg Tarihî Merkezi ve İlgili Anıtlar Grubu”nun içindedir.

“Kışlık Saray” adı, Sankt-Peterburg'da 18. yüzyılın başından itibaren Rus hükümdarları için inşa edilen bir dizi yapıyı ifade eder. Bu yapıların nasıl numaralandırılması gerektiği kaynaklara göre değişmektedir. Bazı sınıflandırmalarda günümüzdeki yapı dördüncü, bazılarında ise beşinci Kışlık Saray kabul edilir.

I. Petro, yeni başkentteki ilk kışlık ikametgâhını 1711-1712 yıllarında Domenico Trezzini'ye yaptırdı. “Düğün odaları” olarak da bilinen bu yapı, Petro ile I. Katerina'nın evliliği sırasında kullanıldı. Daha büyük ikinci sarayın yapımına 1716'da Georg Johann Mattarnovi yönetiminde başlandı. Neva kıyısındaki bu saraya 1720'de taşınan I. Petro, 1725'te burada öldü.

Mattarnovi'nin sarayı, 1720'lerde Domenico Trezzini tarafından genişletildi. İmparatoriçe Anna İvanovna, yapının saray törenleri için yetersiz kalması üzerine 1732'de Rastrelli'yi görevlendirdi. Rastrelli, Amiral Fyodor Apraksin'e ait komşu sarayı ve çevredeki yapıları birleştirerek yeni bir imparatorluk yerleşkesi oluşturdu. Anna İvanovna 1735'te tamamlanan bu saraya taşındı.

İmparatoriçe Yelizaveta döneminde saray, eklenen hizmet yapıları ve geçici bölümler nedeniyle düzensiz bir yapı topluluğuna dönüşmüştü. Başlangıçta mevcut sarayı genişletmeyi planlayan Rastrelli, daha sonra bütün yapının yeniden inşa edilmesi gerektiği sonucuna vardı. Yeni proje Yelizaveta tarafından 1754'te onaylandı.

İnşaat, Yedi Yıl Savaşı sırasında devlet maliyesi üzerindeki baskıya rağmen yıl boyunca sürdürüldü. Başlangıçta 859.555 ruble olarak hesaplanan maliyet yaklaşık 2,5 milyon rubleye ulaştı. İnşaatta çok sayıda usta, asker ve işçi görev aldı. Yelizaveta, sarayın tamamlandığını göremeden Ocak 1762'de öldü. Ana salonlar ve imparatorluk daireleri aynı yıl III. Petro ile eşi II. Katerina için kullanılabilir duruma getirildi.

Saray, büyük bir iç avlunun çevresinde yükselen dört kanatlı dikdörtgen plana sahipti. Neva Nehri, Saray Meydanı, Amirallik ve saray yerleşkesine bakan cepheler farklı düzenlemelere sahip olmakla birlikte ortak bir mimari bütünlük içinde tasarlandı. Rastrelli'nin planında yaklaşık 1.500 oda, çok sayıda merdiven, galeri, şapel ve hizmet mekânı bulunuyordu.

II. Katerina, Rastrelli'nin yoğun Barok bezemeleri yerine giderek yaygınlaşan Neoklasik üslubu tercih etti. Jean-Baptiste Vallin de la Mothe, Yuri Velten, Giacomo Quarenghi ve İvan Starov gibi mimarlar sarayın iç bölümlerinde değişiklikler yaptı.

Vallin de la Mothe tarafından sarayın yanında inşa edilen Küçük Ermitaj, II. Katerina'nın sanat koleksiyonunun ilk sergileme alanlarından biri oldu. Daha sonra Büyük Ermitaj ve Ermitaj Tiyatrosu'nun eklenmesiyle Kışlık Saray'a geçitlerle bağlanan geniş bir saray ve müze topluluğu oluştu.

Quarenghi, 1790'larda Neva'ya bakan tören salonlarını yeniden düzenledi ve büyük taht salonu olan Aziz Georgi Salonu'nu tasarladı. Bu değişiklikler sonucunda Rastrelli'nin özgün iç mekânlarının önemli bir bölümü Neoklasik düzenlemelerle değiştirildi.

29 Aralık 1837'de sarayın üst katlarında başlayan yangın kısa sürede çatıya ve tören salonlarına yayıldı. Yangın yaklaşık otuz saat sürdü ve dış duvarlar ile bazı tonozlu bölümler dışında yapının büyük bölümünü kullanılamaz hâle getirdi. Saraydaki taşınabilir eşyaların önemli bir kısmı askerler, saray görevlileri ve halk tarafından Saray Meydanı'na çıkarılarak kurtarıldı.

I. Nikolay, sarayın kısa sürede yeniden inşa edilmesini emretti. Tören salonları ve kamusal bölümlerin yeniden yapımı Vasili Stasov'a, imparatorluk ailesinin özel daireleri ise Aleksandr Brullov'a verildi. Çalışmalara binlerce işçi katıldı ve ana bölümlerin çoğu 1838-1839 yıllarında tamamlandı.

Dış cephelerde Rastrelli'nin Barok tasarımı korundu. İç mekânlardan Ürdün Merdiveni ve Rastrelli Galerisi özgün Barok düzenlemeye yakın biçimde yeniden oluşturuldu. Diğer salonlarda Neoklasik, Ampir, Rokoko ve dönemin eklektik anlayışları kullanıldı.

Yangın sonrasındaki çalışmalarda ahşap yapı elemanlarının bir kısmı demir ve tuğlayla değiştirildi. Çatı ve döşemelerde kullanılan yeni metal taşıyıcılar, sarayın yangına karşı dayanıklılığını artırdı. 1840'larda sıcak havayı bodrumdaki fırınlardan salonlara taşıyan merkezî bir ısıtma sistemi kuruldu; saray 1886'da elektrikle aydınlatılmaya başlandı.

19. yüzyıl boyunca Kışlık Saray, devlet törenlerinin, diplomatik kabullerin, baloların ve imparatorluk ailesine ait önemli etkinliklerin başlıca mekânıydı. Sarayın devlet salonları arasında Aziz Georgi Salonu, Armalar Salonu, Mareşaller Salonu, 1812 Savaş Galerisi ve Nikolay Salonu bulunuyordu.

II. Aleksandr döneminde sarayın bir yemek salonunun altına yerleştirilen bomba 17 Şubat 1880'de patladı. Narodnaya Volya üyesi Stepan Halturin'in düzenlediği saldırıda imparator zarar görmedi; ancak saray muhafızlarından 11 kişi öldü.

III. Aleksandr, güvenlik endişeleri nedeniyle zamanının önemli bölümünü Gatçina Sarayı'nda geçirdi. II. Nikolay ile Aleksandra Fyodorovna, evliliklerinin ardından bir süre Kışlık Saray'da yaşadı. Aile 1904'te sürekli ikametgâhını Tsarskoye Selo'daki Aleksandr Sarayı'na taşıdı. Bundan sonra Kışlık Saray çoğunlukla devlet törenleri ve resmî kabuller için kullanıldı.

22 Ocak 1905'te işçi ve ailelerinden oluşan kalabalık, taleplerini imparatora sunmak amacıyla Kışlık Saray'a doğru yürüdü. Kanlı Pazar olarak bilinen olay sırasında II. Nikolay sarayda değildi. Göstericilere açılan ateş, 1905 Rus Devrimi'nin başlamasında etkili oldu.

I. Dünya Savaşı sırasında, Ekim 1915'te sarayın bazı tören salonları Çareviç Aleksey Nikolayeviç Hastanesi'ne dönüştürüldü. Nikolay Salonu ve çevresindeki odalarda yaralı askerler için koğuşlar oluşturuldu.

Şubat Devrimi sonucunda monarşinin sona ermesinin ardından Kışlık Saray'ın kuzeybatı kanadı Rusya Geçici Hükûmetine ayrıldı. Hükûmet Temmuz 1917'den itibaren toplantılarını çoğunlukla Malahit Salonu'nda yaptı. Sarayın diğer bölümlerinde askerî hastane faaliyetini sürdürdü.

7-8 Kasım 1917 gecesi, eski Rus takvimine göre 25-26 Ekim'de, Bolşevikleri destekleyen Kızıl Muhafızlar, askerler ve denizciler saraya girdi. Geçici Hükûmet üyeleri Küçük Yemek Salonu'nda tutuklandı.

Kışlık Saray'ın ele geçirilmesi daha sonra Sovyet tarih anlatısında Ekim Devrimi'nin başlıca simgelerinden biri hâline geldi. Olay, tiyatro gösterilerinde, resimlerde ve Sergey Ayzenştayn'ın 1928 tarihli Dünyayı Sarsan On Gün filminde gerçekte olduğundan daha büyük ve düzenli bir askerî harekât şeklinde betimlendi. Rus İmparatorluğu ve monarşi ise sarayın ele geçirilmesiyle değil, aynı yılın Şubat Devrimi sırasında II. Nikolay'ın tahttan çekilmesiyle sona ermişti.

Devrimin ardından Kışlık Saray ve imparatorluk koleksiyonları devlet mülkiyetine geçirildi. 1920'de sarayın bir bölümünde Devlet Devrim Müzesi açıldı. Devrim Müzesi ile Ermitaj, yapıyı 1941'e kadar birlikte kullandı. 1922'den itibaren sarayın büyük bölümü Ermitaj Müzesi'nin sergi alanlarına dönüştürüldü.

Sovyet döneminde saraydaki imparatorluk simgelerinin bir kısmı kaldırıldı. Özel daireler ve hizmet alanları sergi salonları, depolar ve çalışma odaları olarak düzenlendi. Bazı özgün mobilyalar başka müzelere gönderildi veya devlet tarafından satıldı.

Leningrad Kuşatması sırasında saraya iki bomba ile çok sayıda top mermisi isabet etti. Çatı, döşemeler ve bazı salonlar zarar gördü. Koleksiyonların önemli bölümü savaş başlamadan önce Sverdlovsk'a tahliye edilmişti. Müze çalışanları boş salonlarda ve bodrumlarda kalarak binanın korunması için çalıştı. Savaşın ardından hasarlı bölümler onarıldı ve Ermitaj 1945'te yeniden ziyarete açıldı.

Kışlık Saray, geniş bir iç avluyu çevreleyen dört kanattan oluşur. Ana giriş, Saray Meydanı'na bakan güney cephesindeki üç kemerli geçitten sağlanır. Kuzey cephesi Neva Nehri boyunca kesintisiz biçimde uzanırken batı cephesi Amirallik yönüne bakar.

Cepheler, iki veya üç kat boyunca yükselen sütunlar ve pilasterler, hareketli saçak çizgileri, süslü pencere çerçeveleri, alınlıklar, heykeller ve vazolarla biçimlendirilmiştir. Sarayın Neva cephesi 200 metreden uzun, ana yapısı yaklaşık 30 metre yüksekliğindedir. Çatı korkulukları üzerinde alegorik heykeller ile dekoratif vazolar yer alır.

Rastrelli'nin özgün tasarımında cephelerin açık kum veya soluk sarı renkte, mimari ayrıntıların ise beyaz olması öngörülmüştü. Saray 19. ve 20. yüzyıllarda sarı, koyu toprak rengi, kırmızı, gri ve turuncu gibi farklı renklere boyandı. Günümüzdeki yeşil, beyaz ve altın renkli görünüm, II. Dünya Savaşı sonrasında yapılan düzenlemelere dayanır.

Sarayın iç mekânları, 18. ve 19. yüzyıllarda gerçekleştirilen değişiklikler ile 1837 yangınından sonraki yeniden inşanın izlerini taşır. Rastrelli'nin özgün Rokoko düzenlemesi büyük ölçüde Ürdün Merdiveni, Rastrelli Galerisi ve Büyük Saray Kilisesi'nde görülür.

Ürdün Merdiveni, sarayın ana tören merdivenidir. Adını, imparatorluk ailesinin Epifani sırasında Neva Nehri'ndeki “suların kutsanması” törenine bu merdivenden inmesinden alır. Beyaz mermer basamaklar, çift sıra sütunlar, yaldızlı sıva bezemeleri, heykeller ve geniş tavan resmiyle düzenlenmiştir.

Aziz Georgi Salonu sarayın büyük taht salonudur. Quarenghi tarafından II. Katerina için tasarlanan salon, 1837 yangınından sonra Stasov tarafından beyaz mermer ve yaldızlı bronz kullanılarak yeniden oluşturuldu. Armalar Salonu resmî kabuller için, Mareşaller Salonu ise Rus mareşallerinin portrelerinin sergilenmesi için kullanıldı.

1812 Savaş Galerisi, Napolyon Savaşları'nda görev yapan Rus generallerinin portrelerini içerir. Brullov'un tasarladığı Malahit Salonu, sütun ve şöminelerinde kullanılan Ural malakitiyle tanınır. 1917'de Geçici Hükûmetin başlıca toplantı mekânı olan salon, imparatorluk ailesinin özel daireleriyle tören salonları arasında yer alır.

• 
  Kışlık Saray'ın Saray Meydanı'ndan görünümü
• 
  Neva Nehri'ne bakan kuzey cephesi
• 
  Kışlık Saray ve Ermitaj yapı topluluğu
• 
  Ürdün Merdiveni
• 
  Armalar Salonu
• 
  Malahit Salonu
• 
  Küçük Taht Salonu
• 
  Kışlık Saray'ın Büyük Kilisesi
• 
  Kışlık Saray, 20. yüzyılın başları
• 
  Nikolay Salonu'nun 1866 tarihli tasviri
• 
  Altın Salon, 1860'lar
• 
  Geçici Hükûmet üyelerinin 1917'de tutuklandığı Küçük Yemek Salonu
• 
  Ekim Merdiveni
• 
  Neva tören salonları dizisinin ön salonu
• 
  Diplomatlar Merdiveni

• Brumfield, William Craft (1993). A History of Russian Architecture (İngilizce). New York: Cambridge University Press. ISBN 9780521403337. 
• Orloff, Alexander; Shvidkovsky, Dmitri (1996). Saint Petersburg: Architecture of the Tsars (İngilizce). New York: Abbeville Press. ISBN 9780789202178. 
• Norman, Geraldine (1997). The Hermitage: The Biography of a Great Museum (İngilizce). Fromm International. ISBN 9780880641906. 

• Ermitaj Müzesi resmî sitesi
• Ermitaj Müzesi sanal turu
• UNESCO Dünya Mirası Merkezi'nde Sankt-Peterburg Tarihî Merkezi

Wikimedia Commons'ta Kışlık Saray ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.