Kürdoloji veya Kürt çalışmaları, Kürtçe, Kürtler, Kürt kültürü, geleneği vb. üzerine farklı disiplinler ile akademik olarak inceleme ve araştırma yapmayı amaçlayan öğreti. Günümüzde Kürdoloji şeklinde bir disiplinin olduğunu söylemek mümkündür. Genel olarak ilk varoluş yeri Kürt nüfusunun yoğunlukta ve etkinlikte olmadığı ülkelerdir. Sovyetler Birliği'ndeki Kürtler Kürdolojinin temellerini atmıştır ve Sovyetler Birliği'ndeki çalışmalar öne çıkmıştır. Sovyet ulus sistemi ve Kürt milliyetçi hareketinin de katkısı olmuştur. Sovyetlerdeki önemli dört Kürdoloji merkezi Leningrad, Erivan, Moskova ve Bakü'de ortaya çıktı. Erivan'da düzenlenen 1934 Kürdoloji Kongresi sonrasında "Kürdoloji" kavramı yaygın hale geldi. Potansiyeli olmasına rağmen günümüzde az gelişmiş durumdadır.

Tarihsel arka plan

Kürt çalışmaları ya da Kürdoloji, kurumsal bir disiplin olarak 1916'da St. Petersburg'da başlamış olsa da kökenleri çok daha eskiye, 17. ve 18. yüzyıllara uzanan Avrupa merkezli araştırmalara dayanır. 19. yüzyılda Kürdoloji, başta Almanya ve Rusya olmak üzere Avrupa'da kurumsallaşmaya başladı. 1840-1930 arası dönem Almanya'nın bu alanda en etkin çalışmaları yaptığı dönem olurken, St. Petersburg Üniversitesi Rusya'daki çalışmaların merkezi hâline geldi.

Kürdolojinin kurumsallaşmasında Sovyetler Birliği'ndeki Kürtlerin ve akademik kurumların belirgin bir etkisi olmuştur. Bu sürece Sovyet uluslar politikasının ve Kürt ulusal hareketlerinin gelişiminin de katkısı bulunmuştur. Sovyetler Birliği'ndeki dört önemli Kürdoloji merkezi Leningrad, Erivan, Moskova ve Bakü'de ortaya çıkmıştır. Erivan'da düzenlenen 1934 Kürdoloji Kongresi sonrasında "Kürdoloji" kavramı yaygın hâle gelmiştir.

Farklı ülkelerden öne çıkan Kürdologlar

Rusya

  • August Kościesza-Żaba: 1879'da Erzurum'da, Mahmud Bayazidi'nin katkılarıyla ilk Fransızca-Kürtçe sözlüğü hazırladı; Basil Nikitin ile birlikte Kürt el yazmalarını derleyip Şerefname'yi Rusçaya çevirdi.

Almanya

  • Johann Anton Güldenstädt: Rus Bilimler Akademisi adına 1768-1774 yılları arasında Kafkasya'ya araştırma gezisi düzenledi. Çalışmalarında Kürtleri hatalı biçimde Tatar olarak tanımladı.
  • Johann Adelung: Güldenstädt'in saptamasını reddederek Kürtleri Xenophon'un MÖ 370 civarı eserindeki Karduk bölgesiyle ilişkilendirdi.

İspanya

  • Lorenzo Hervás y Panduro: 1787 tarihli Vocabolario poligloto adlı çok dilli sözlüğünde Kürtçeyi inceleyerek Farsçaya yakınlığını saptadı.

İtalya

  • Maurizio Garzoni: 1764-1770 arasında Amadiye ve Musul Kürtleriyle geçirdiği süre boyunca yaklaşık 4.500 sözcüklük İtalyanca-Kürtçe sözlüğü derledi (1787, Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurdi).
  • Giuseppe Campanile: Kürtlerin inançlarına ilişkin ilk Avrupalı eseri 1818'de Napoli'de yayımladı.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Özel
  1. ^ a b Scalbert-Yücel, Clémence; Le Ray, Marie (İlkbahar-Yaz 2011). "Bilim, İdeoloji ve İktidar: Kürt Çalışmaları'nın Yapısökümü". Toplum ve Kuram, 5. 
  2. ^ Alsancakli, Sacha (2016). "The Early History of Kurdish Studies (1787-1901)". Die Welt des Islams. 56 (1). ss. 55-88. doi:10.1163/15700607-00561P05. 
  3. ^ Kemper, Michael; Conermann, Stephan (2011). The Heritage of Soviet Oriental Studies. Routledge. ISBN 9781136838538. 
  4. ^ a b c Issawi, Charles Philip (1988). The Fertile Crescent, 1800-1914: A Documentary Economic History. Oxford University Press. ISBN 9780195049510. 
  5. ^ Kreyenbroek, Philip G.; Sperl, Stefan (2005). The Kurds: A Contemporary Overview. Routledge. s. 156. ISBN 9781134907663. 
  6. ^ Campanile, Giuseppe (1818). Storia della regione del Kurdistan e delle sette di religione ivi esistenti. Napoli. 
Genel
  • Alakom, Rohat (1987). Kürdoloji Biliminin 200 Yıllık Geçmişi (1787-1987). Komkar Yayınları.