Kutup Yıldızı

Alfa Ursae Minoris
	HUT ile elde edilen Polaris fotoğrafı
Gözlem verisi; Dönem J2000.0 Ekinoks J2000.0
Takımyıldız	Küçük Ayı
Galaktik enlem (b)	26,46137410°
Galaktik boylam (l)	123,28042130°
Sağ açıklık (α)	02sa 31dk 49,09456s
Dik açıklık (δ)	+89° 15′ 50,7923″
Görünür kadir (V)	Aa: 2,005; Ab: 9,2; B: 8,7
Görünür kadir (B)	2,591
Sınıflandırma
Tayfsal sınıf	Aa: F7:Ib-IIv
U−B renk ölçeği	Aa: 0,38
B−V renk ölçeği	Aa: 0,60; B: 0,42
R−I renk ölçeği	Aa: 0,31; B: 0,01
Değişen yıldız tipi	DCEPS
Tayfsal sınıf	Ab: F6V
Tayfsal sınıf	B: F3V
Astrometri
Dikey hız ( v r {\displaystyle v_{r}} )	-16,42 ± 0,03 km/s
Özdevinim (μ)	RA: 44,48 ± 0,11 mys/y ; Dec.: -11,85 ± 0,13 mys/y
Iraklık açısı (π)	7,54 ± 0,11 mys
Uzaklık	325 Iy; (99 pc)
Mutlak kadir (V)	Aa: -3,6; Ab: 3,6; B: 3,1
Özellikler
Kütle (m)	Aa: 4,5; Ab: 1,26; B: 1,39 M☉
Yarıçap (r)	Aa: 46 ± 3; B: 1,38 R☉
Işıma gücü (bol.)	Aa: 2500; Ab: 3; B: 3,9 L⊙
Yüzey kütle çekimi (log g)	Aa: 2,2; B: 4,3 cgs
Sıcaklık	Aa: 6015; B: 6900 K
Metallik [Fe/H]	0,13
Dönüş süresi	Aa: 119 gün
Dönüş hızı ( v e ⋅ sin ⁡ i {\displaystyle v_{\mathrm {e} }\cdot \sin i} )	Aa: 14; B: 110 km/s
Yaş	7×107
Katalog belirtmeleri
	Polaris • North Star • 1 Ursae Minoris • HR 424 • BD +88°8 • HD 8890 • SAO 308 • FK5 907 • GC 2243 • ADS 1477 • CCDM 02319+8915 • HIP 11767 • Cynosura • Alruccabah • Phoenice • Navigatoria • Star of Arcady • Yılduz • Mismar

Kutup Yıldızı ya da bilimsel adıyla Polaris (α UMi / α Ursae Minoris / Alpha Ursae Minoris; Demirkazık, Kutupyıldızı, Şimal Yıldızı ya da Kuzey Yıldızı olarak da bilinir), Küçükayı takımyıldızının en parlak yıldızı.

Kutup Yıldızı, dünyanın ekseni ile hemen hemen aynı doğrultuda olduğundan, diğer gökcisimlerinin aksine gün boyunca yer değiştirmez ve hep kuzeyi gösterir. Bu özelliği nedeniyle tarih boyunca yön bulma ve seyir amacıyla kullanılmıştır. Aynı nedenle, Demirkazık, Kuzey Yıldızı gibi isimler alır.

Kutup Yıldızı tam olarak dünyanın ekseni ile aynı doğrultuda olmamakla birlikte, aradaki fark sadece bir derecenin dörtte üçü yani 44 dakika kadardır. Dünyanın ekseni zamanla doğrultu değiştirdiğinden bu fark önümüzdeki iki yüzyıl boyunca daha da azalacak ve 25 dakikaya kadar düşecektir. Daha sonra Kutup Yıldızı dünyanın ekseninden giderek uzaklaşacak ve ancak 25.000 yıl sonra aynı yere dönecektir.

Kutup Yıldızı, aslında üç yıldızdan oluşan bir sistemdir. Sistemin en parlak yıldızı olan A; büyük sarı, parlaklığı değişken bir sefeit türevidir. Bunun çevresinde dönen ve bir sarı cüce olan B yıldızı, 1780'de William Herschel tarafından keşfedilmiştir. Üçüncü cüce yıldızın varlığı 1929'da saptanmıştır. Güneş'ten yaklaşık 50 kere daha büyüktür. Diğer yıldızlara göre rengi Sarıya dönüktür.

Kutup Yıldızı'nı gökyüzünde bulmak oldukça kolaydır, dâima pusula'nın kuzey ibresi doğrultusunda bulunur. Büyükayı takımyıldızının oluşturduğu "tava"nın gövdesinin sonundaki iki parlak yıldızı (Dubhe ve Merak) birleştiren hayalî doğruyu takip ederek, bu iki yıldız arasındaki mesafenin yaklaşık 5 katı kadar ileride Kutup Yıldızı bulunur. Aynı zamanda Cassiopeia'nın kraliçe tacını andıran görüntüsünün (W veya M olarak görünür) orta kısmındaki üç yıldız da kabaca Kutup Yıldızı'nı gösterir.

Gökyüzünün bu bölgesindeki en parlak yıldız olduğundan, başka bir yıldızla karıştırılma ihtimali düşüktür. Kutup Yıldızı'nın ufuktan yüksekliği, bulunduğunuz enlemi yansıtacaktır. Örneğin, İstanbul'da Kutup Yıldızı ufuktan 41° yükseklikte görünür.

Kutup Yıldızı sadece kuzey yarıküreden görünür, güney yarıküreden görünmez, güneyi gösteren parlak bir güney Kutup Yıldızı bulunmamaktadır. Ancak Güneyhaçı takımyıldızı, güney yarıkürede bulunanlara kabaca güney yönünü gösterir.

Gökyüzündeki konumu ve yön bulma

Kutup Yıldızı, Dünya'nın dönme ekseninin gökyüzünde işaret ettiği kuzey gök kutbuna yakın konumdadır. Bu nedenle diğer yıldızlar gece boyunca gök kutbu çevresinde geniş yaylar çiziyormuş gibi görünürken Kutup Yıldızı çok küçük bir çember çizer. Gökyüzünde yaklaşık aynı yerde kalması, yıldızın kuzey yönünü bulmak için kullanılmasını sağlar. Gösterdiği yön manyetik kuzey değil, coğrafi kuzeydir.

Yıldızı bulmak için Büyük Ayı takımyıldızındaki Dubhe ve Merak yıldızları kullanılabilir. Büyük Kepçe'nin çanağının dış kenarını oluşturan bu iki yıldızdan geçen hayalî doğru, aralarındaki uzaklığın yaklaşık beş katı kadar uzatıldığında Kutup Yıldızı'na ulaşır. Kutup Yıldızı, Küçük Ayı takımyıldızındaki Küçük Kepçe'nin sapının ucunda yer alır. Kuzey Yarımküre'de yıldızın ufuk çizgisinden yüksekliği, gözlem yapılan yerin enlemini yaklaşık olarak verir.

Yıldız sistemi

Çıplak gözle tek bir yıldız gibi görünmesine karşın Kutup Yıldızı üçlü bir yıldız sistemidir. Sistemin parlak ana bileşeni Polaris Aa, parlaklığı zamanla değişen bir Sefe değişenidir. Ona yakın Polaris Ab ve daha uzaktaki Polaris B sistemin diğer iki bileşenidir. Hubble Uzay Teleskobu, ana yıldıza çok yakın olan Polaris Ab'yi 2006 yılında doğrudan görüntülemiştir.

Kutup yıldızı olarak değişimi

Kutup Yıldızı tam olarak kuzey gök kutbunda bulunmaz. Ayrıca Dünya'nın dönme ekseninin yönü, yaklaşık 26.000 yıllık bir döngü içinde yavaşça değişir. Bu nedenle kuzey gök kutbuna yakın görünen yıldız da binlerce yıl içinde değişir; yaklaşık 12.000 yıl sonra Vega bu konuma yaklaşacaktır.

Kaynakça

^ ^a ^b "Extended Hipparcos Compilation (XHIP) (Anderson, 2012)". 3 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014.
^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f "V* alf UMi -- Classical Cepheid (delta Cep type) -- SIMBAD". 3 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014.
^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j DOI:10.1088/0004-6256/136/3/1137
^ ^a ^b ^c "VizieR Bright Star Catalogue, 5th Revised Ed. (Hoffleit+, 1991)". 3 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014.
^ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h DOI:10.1111/j.1745-3933.2008.00426.x
^ "alcyone.de - Combined General Catalogue of Variable Stars (Vol. I-III) (Kholopov+ 1998)". 22 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014.
^ ^a ^b ^c ^d "Ashland Astronomy Studio - Polaris (HIP 11767)". 29 Ocak 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Ocak 2014.
^ ^a ^b Turner; Kovtyukh; Igor Usenko; Gorlova (2012). "The Pulsation Mode of the Cepheid Polaris". arXiv:1211.6103v1 .
^ DOI:10.1111/j.1365-2966.2008.13439.x
^ DOI:10.1111/j.1365-2966.2005.09353.x
^ ^a ^b DOI:10.1088/0004-6256/135/6/2240
^ Wielen; Jahreiss; Dettbarn; Lenhardt; Schwan (2000). "Polaris: Astrometric orbit, position, and proper motion". arXiv:astro-ph/0002406 .
^ Ian (20 Ocak 2020). "Polaris (α Ursae Minoris) | Facts, Information, History & Definition". The Nine Planets (İngilizce). 25 Temmuz 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Ekim 2022.
^ Yeomans, Spencer (15 Haziran 2022). "How To Navigate by Using the Stars". Snowshoe Magazine (İngilizce). 30 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Mayıs 2023.
^ Dyches, Preston (28 Temmuz 2021). "What is the North Star and How Do You Find It?" (İngilizce). NASA. Erişim tarihi: 24 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Moving constellations" (İngilizce). Uluslararası Astronomi Birliği astroEDU. 24 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2026.
^ "Chapter 2: Reference Systems" (İngilizce). NASA. 13 Ekim 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2026.
^ "There's More to the North Star Than Meets the Eye" (İngilizce). NASA. 9 Ocak 2006. Erişim tarihi: 24 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ Dyches, Preston (28 Temmuz 2021). "What is the North Star and How Do You Find It?" (İngilizce). NASA. Erişim tarihi: 24 Eylül 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)