Lanetliler
La caduta degli dei
Filmin ABD afişi
Filmin ABD afişi
YönetmenLuchino Visconti
SenaristlerNicola Badalucco
Enrico Medioli
Luchino Visconti
Başroller
Görüntü yönetmenleri
Armando Nanuzzi
Pasqualino De Santis
KurgucuRuggero Mastroianni
BesteciMaurice Jarre
Yapım şirketleri
Praesidens
Pegaso Cinematographica
Ital-Noleggio Cinematografico
Eichberg-Film
Dağıtım şirketleri
Ital-Noleggio Cinematografico (İtalya)
Warner Bros.-Seven Arts (Uluslararası)
Çıkış tarihleri
14 Ekim 1969 (1969-10-14) (Roma prömiyeri)
16 Ekim 1969 (1969-10-16) (İtalya)
27 Ocak 1970 (1970-01-27) (Batı Almanya)
Süre154 dakika
Ülkeler
  • İtalya
  • Batı Almanya
  • İsviçre
Dillerİngilizce
Almanca
Bütçe2 milyon $

Lanetliler (İtalyanca: La caduta degli dei, çev. "Tanrıların Düşüşü") Luchino Visconti'nin yönetmenliğini ve senaristliğini yaptığı 1969 tarihli tarihi dram filmi. Başrollerde Dirk Bogarde, Ingrid Thulin, Helmut Berger, Helmut Griem, Umberto Orsini, Charlotte Rampling, Florinda Bolkan, Reinhard Kolldehoff ve son film rolünde Albrecht Schönhals yer almaktadır. 1930'lu yılların ilk yarısında Almanya'da geçen film, Nazi Partisi ile iş yapmaya başlayan sanayi zengini Essenbeck ailesine ve ahlâksız ve dengesiz vârisleri Martin'in ailenin entrikalarına karışmasına odaklanır. Essenbeck ailesi için genel hatlarıyla Essen kökenli çelik sanayicisi Krupp ailesinden ilham alınmıştır.

Lanetliler'in ana çekimleri İtalya, Batı Almanya ve Avusturya'da gerçekleştirildi. Film eleştirmenlerin büyük beğenisini topladıysa da cinsel içeriği nedeniyle derecelendirme engellerine takıldı. MPAA müstehcen içeriği sebebiyle filme önce X reytingi verdi; sonrasında 12 dakikalık bir bölümün kesilmesiyle R reytingine geçildi.

Visconti En İyi Yönetmen dalında Gümüş Kurdele ödülünü kazandı ve yardımcı senaristleri Nicola Badalucco ve Enrico Medioli ile birlikte En İyi Özgün Senaryo Akademi Ödülü'ne aday gösterildi. Helmut Berger, En Çok Ümit Veren Oyuncu dalında Altın Küre adaylığı aldı.

Konusu

Essenbeckler, 1933'ün ilk günlerinde Almanya'nın en köklü sanayi ailelerinden biridir ve istemeyerek de olsa yeni seçilen Nazi hükümetiyle iş yapmaya başlamıştır. Muhafazakâr aile reisi Baron Joachim von Essenbeck bir aristokrattır ve bir anda iktidara gelen Adolf Hitler'den nefret etmektedir. Baronun yaş günü kutlamasında ailenin küçükleri teker teker sahneye çıkarlar. Yeğen oğlu Günther'in çello çalmasından sonra torunu Martin, annesi Sophie'nin bakışları altında kadın kılığında sahneye çıkar ve bir Marlene Dietrich şarkısı söylemeye başlar. O sırada Reichstag'ın yanmakta olduğu haberi gelir. Hitler'in bu olayı kullanarak iktidarını iyice genişleteceğini tahmin eden baron, yeğeni Elizabeth ile evli olan muhalif damadı Herbert Thallman'ı görevden alır; SA üyesi görgüsüz yeğeni Konstantin'i fabrikada başkan yardımcısı yapar.

Fabrikanın yöneticilerinden Friedrich Bruckmann uzun bir süredir Joachim'in gelini Sophie ile birliktedir; ancak Joachim'in evlenmelerini tasvip etmeyeceğini düşünmektedir. Friedrich, Essenbeckler'in uzaktan akrabası, rütbeli SS subayı Aschenbach ile arkadaştır. Aschenbach'ın Nazi düşmanı aile reisinin ölmesinin kendisine yarayacağına dair sözlerine inanır; baronu yatağında Herbert'in tabancasıyla öldürür. Suçun kendisine atılacağını duyan Herbert kılpayı kaçmayı başarır, ancak karısını ve iki kızını geride bırakmak zorunda kalır. Fabrika hisselerinin çoğu Martin'e miras kalmıştır – Sophie, başkan yardımcısı olarak Konstantin'in yerine Friedrich'i getirmeye oğlunu ikna eder.

Aschenbach aileyi SA'ya silah satmamaya ikna eder; bu sayede SA ile çekişme hâlinde olan ve Almanya'nın mevcut sınırlarını genişletmek için Hitler'in ihtiyaç duyduğu bir güç olan orduyla yakınlaşacaklardır. O sırada Martin'in Herbert'in kızlarını ve sevgilisinin Yahudi komşusunun küçük kızı Lisa Keller'i taciz ettiğini öğrenir; SA'ya silah satışını devam ettirmesi ve hissedarları toplayarak kendisini yine göreve getirmesi için Martin'e şantaj yapar. Sophie, Martin'i şatoda saklanırken bulur ve Friedrich'i düşünerek oğlunu şantajdan kurtarmaya karar verir ve Aschenbach'a gider. Aschenbach'tan Hitler'in SA'yı feshetmek istediğini öğrenir; Almanya'da kendi rejimini kurmak için artık onlara ihtiyacı kalmamıştır ancak liderleri Ernst Röhm'ün sessizce çekilerek yerini SS ve orduya bırakmayacağının farkındadır.

SA kurmayları Bad Wiessee'de bir otelde bir araya gelir; Konstantin de oradadır. Sarhoş olan SA subaylarının çoğu birbiriyle yatmaya başlar. Sabah olmak üzereyken SS güçleri oteli basar ve SA üyelerini kurşuna dizer. Aschenbach'ın kendi kirli işini görmesi için yanında getirdiği Friedrich, Konstantin'i bizzat öldürür.

Friedrich, bu şekilde fabrikanın başına geçer. Sophie Aschenbach'ı, kayınpederinin soyadının ve Baron unvanının Friedrich'e devredilmesi için bir kararname çıkarmaya ikna etmeyi başarır. Ancak Aschenbach çok geçmeden Friedrich'in güç sarhoşu olduğunu ve Nazi ideolojisine yeterince bağlı olmadığını hisseder. Annesinin kendisini istismar ettiğini anlayan Martin'in Sophie'yi ve Friedrich'i yok etmesine yardımcı olmaya karar verir.

Aile yemeği sırasında Friedrich yumruğunu masaya vurur ve artık ailenin reisi olduğunu, Aschenbach, Günther ve Martin'in sözünü dinlemesi gerektiğini söyler. O sırada Herbert'in içeri girmesiyle herkes şoka uğrar. Herbert, Sophie'nin sözümona yardımıyla Elizabeth'in ve kızlarının sürgünde kendisine katılmak için yola çıktığını, ancak yakalanıp Dachau'ya gönderildiklerini söyler. Kızları halen hayattadır ancak Elizabeth kampta ölmüştür. Herbert, kızlarının serbest bırakılması karşılığında Joachim'i öldürdüğünü itiraf etmek için geri dönmüştür. Günther öfkeyle evi terk edecekken Martin ona Friedrich'in Konstantin'i öldürdüğünü söyler; Aschenbach nefretini kullanmasını söyleyerek Günther'i Nazilere katılmaya ikna eder.

Sophie, oğlu Martin kendisine tecavüz ettikten sonra katatoniye girer. Friedrich, onsuz Aschenbach ve Martin karşısında savunmasız kalır. SS'e katılan Martin, annesi ile Friedrich'e bir nikâh töreni düzenler ve hemen ardından, intihar etmeleri için birer siyanür kapsülü bırakarak onları bir odaya kapatır. Sophie ve Friedrich'in ölümleriyle Martin fabrikayı devralır ve Essenbeck imparatorluğu tümüyle Nazi egemenliğine girmiş olur.

Oyuncular

  • Dirk Bogarde – Friedrich Bruckmann, Essenbeck fabrikasında yönetici ve Sophie'nin sevgilisi
  • Ingrid Thulin – Sophie von Essenbeck, Joachim'in dul gelini
  • Helmut Griem – Hauptsturmführer Aschenbach, Joachim'in yeğeni
  • Helmut Berger – Martin von Essenbeck, Sophie'nin oğlu
  • Renaud Verley – Günther von Essenbeck, Konstantin'in oğlu
  • Umberto Orsini – Herbert Thallman, Elizabeth'in kocası, Essenbeck fabrikasında yönetici
  • Rheinhard Kolldehoff (filmde René Koldehoff) – Konstantin von Essenbeck, Joachim'in yeğeni, Essenbeck fabrikasında yönetici
  • Florinda Bolkan – Olga, Martin'in sevgilisi
  • Nora Ricci – Thilde ve Erika'nın mürebbiyesi
  • Charlotte Rampling – Elizabeth Thallman, Joachim'in yeğeni
  • Irina Wanka (Vanka) – Lisa Keller, Olga'nın küçük komşusu
  • Karin Mittendorf – Thilde Thallman, Elizabeth ve Herbert'in büyük kızı
  • Valentina Ricci – Erika Thallman, Elizabeth ve Herbert'in küçük kızı
  • Wolfgang Hillinger – Janek, Konstantin'in uşağı
  • Bill Vanders – Joachim'in cinayetiyle ilgilenen komiser
  • Howard Nelson Rubien – Günther'in gittiği üniversitenin rektörü
  • Karl-Otto Alberty – Wehrmacht subayı
  • Klaus Höhne – Kahverengi gömlekliler subayı
von Essenbeck Aile Ağacı
Joachim'in AnnesiJoachim'in Babası
Joachim'in KarısıJoachimKardeşKardeşKardeş
Friedrich BruckmannSophieJoachim'in OğluKonstantin'in KarısıKonstantinAschenbachElizabethHerbert Thallman
OlgaMartinGüntherThildeErika

"Alman Üçlemesi"

Lanetliler, Visconti'nin "Alman Üçlemesi" olarak adlandırılan filmlerinin ilkidir – Venedik'te Ölüm (1971) ve Ludwig (1973) üçlemenin diğer filmleridir. SS subayı Aschenbach, Thomas Mann'ın Venedik'te Ölüm'ünün kahramanıyla aynı adı paylaşır. Visconti: Explorations of Beauty and Decay isimli kitabında Henry Bacon bu filmleri "Visconti & Almanya" başlığı altında inceler.

Visconti daha önceki filmlerinde "Risorgimento" ve II. Dünya Savaşı sonrası dönemde İtalya'ya odaklanmıştı. Peter Bondanella, Italian Cinema (2002) kitabında üçlemeyi Visconti'nin Avrupa siyasetine ve kültürüne daha geniş mercekten bakma çabası olarak yorumlar. Bu filmlerdeki "görkemli set ve kostümleri, şehvet dolu bir ışıklandırmayı, özenli ve ağır kamera hareketlerini, öznel ruh hâllerini ya da simgesel değerleri yansıtan imgelemi" özellikle vurgular.

"Uzun Bıçaklar Gecesi" sahnesinin çekildiği Unterach am Attersee kasabası.

Yapım süreci

Film Batı Almanya ve Avusturya'daki mekânlarda ve Roma Cinecittà Stüdyosu'nda çekildi. Düsseldorf ve Essen'in yanı sıra Bad Wiessee yerine Unterach am Attersee kullanıldı. Essenbeck çelik fabrikasından sahneler Terni, İtalya'da çekildi.

Visconti'nin antoloji filmi Cadılar'da da yer almasına rağmen bu filmde "takdim" edilen Helmut Berger bu rolüyle adını duyurdu. Berger bu film çekildiği sırada Visconti ile birlikteydi. Dirk Bogarde, Friedrich'in iç dünyasını yansıtmak yerine Martin karakterine odaklanan Visconti'nin kendisini hayal kırıklığına uğrattığını söylemiştir.

Besteci Maurice Jarre yapımcılar tarafından filmin özgün müziği için seçildiğinde Visconti'nin kim olduğunu bilmiyordu; Visconti de Gustav Mahler ve Richard Wagner'ın eserlerinden parçaları kullanmak istiyordu. Visconti, Jarre'ın çalışmasını beğenmemiş ve Doktor Jivago için bestelediği özgün müziğe benzetmişti. Yine de imzaladığı sözleşme yüzünden Jarre'ın özgün müziğini kullanmak zorunda kaldı.

Visconti'nin tercihi olan İngilizce versiyonda Umberto Orsini dışında tüm oyuncular kendi seslerini kullanmışlardır.

Nazi savaş suçlusu Karl Hass filmde figüran olarak yer alıyordu. Ardeatine Katliamı'na katılan Hass'ın 1950'lerde SSCB'de ABD için ajanlık yaptığından 1998'e kadar suçlanmadığı ve hüküm giymediği düşünülmektedir. Yapımcıların filmde yer aldığı sırada Hass'ın kim olduğunu bilip bilmediği kesin değildir; ancak Hass teknik danışman olarak da görev yaptığını söyleyen kaynaklar mevcuttur. Hass 1960'lar ve 70'lerde başka İtalyan filmlerinde de figüran olarak rol almıştır – bunların ikisi Ardeatine Katliamı hakkındadır.

Eleştiriler

Lanetliler, dünya çapında övgülerle vizyona girdi. 42. Akademi Ödülleri'nde En İyi Özgün Senaryo dalında aday oldu ve National Board of Review tarafından da 1969'un En İyi Yabancı Filmleri arasında gösterildi. Pek çok ulustan oyunculardan oluşan kadroda özellikle öne çıkarılan, kendi çarpık amaçlarına ulaşmak için ahlaksız arzularını kullanan bir sapkın olan Martin'e hayat veren Helmut Berger'di. Lanetliler, Fransız gişe rakamlarına göre 1970 yılının en çok izlenen 10. filmdi.

Film, The New York Times'ın "Tüm Zamanların En İyi 1000 Filmi" rehberi ve Halliwell's Top 1000: The Ultimate Movie Countdown gibi listelerde yer almaktadır.

Lexikon des Internationalen Films'deki değerlendirme filmin "ahlaki çöküş, cinsel nevroz, estetist ölüm arzusu, narsist benmerkezcilik ve politik oportünizm" arasındaki bağlantıyı işleyiş biçimini övmekte, ancak "dekoratif dolambaçlılığının ve yapaya kaçan stilizasyonun" filmin etkisini zedelediğini dile getirmektedir.

Sinemacı Rainer Werner Fassbinder, Lanetliler'i en sevdiği film olarak nitelendirmiştir. "Belki de en büyük film" dediği Lanetliler'in "William Shakespeare tiyatro tarihi için ne ifade ediyorsa sinema için aynı şeyi ifade ettiğini" belirtmiştir.

Sansür ve derecelendirmeler

Filmin ilk gösteriminin ardından, Lisa'nın tacize uğradıktan sonra kendini astığı sahnenin de dâhil olduğu 12 dakika kesildi. İlk Amerikan gösterimi için Bad Wiessee / Uzun Bıçaklar Gecesi sahnelerinin büyük bir kısmı çıkarıldı.

Film, çıplaklık içeren ensest sahnesi nedeniyle Amerikan Sinema Filmleri Derneği (MPAA) tarafından "X" derecesi aldı. Warner Bros., filmin 2004'te DVD olarak yayımlanmasından önce yeniden sınıflandırmaya sundu ve derece "R" olarak değiştirildi.

Notlar

  1. ^ Filmin İtalyanca adı olan La caduta degli dei, Wagneryen anlamı ile Götterdämmerung sözcüğünün bir tercümesidir. Ancak filmin Almanca adı olarak Die Verdammten ("Lanetliler") seçilmiştir. Yine de Götterdämmerung tüm dillerde filmin alt başlığıdır.
  2. ^ Aschenbach'ın SS rütbesi "Haupsturmführer" bir anakronizmdir; bu rütbe 1934 sonlarında (yani filmin geçtiği dönemden sonra) aynı rütbeye denk düşen "Sturmhauptführer" yerine getirilmiştir.

Kaynakça

  1. ^ Teksoy, Rekin (2005). Rekin Teksoy'un Sinema Tarihi. 1. Oğlak Yayınları. s. 341. 
  2. ^ Bacon, Henry (1998). Visconti: Explorations of Beauty and Decay (İngilizce). Cambridge; New York, NY, USA: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-59057-0. 
  3. ^ Bondanella, Peter E. (2009). A history of Italian cinema. New York: Continuum. ISBN 978-1-4411-6069-0. 23 Ağustos 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026. 
  4. ^ a b Gabutti, Diego (14 Mayıs 2022). "Nazisti che recitavano da nazi". ItaliaOggi. 1 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026. 
  5. ^ a b Foot, John (2000). Portelli, Alessandro; Portelli, A.; Bentivegna, Rosario; Contini, Giovanni; Pezzino, Paolo; Maso, Cinzia Dal; Katz, Robert; Grimaldi, Fabio; Lepre, Aurelio (Ed.). "Via Rasella, 1944: Memory, Truth, and History". The Historical Journal. 43 (4): 1173-1181. ISSN 0018-246X. 28 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi12 Nisan 2026. 
  6. ^ Sands, Philippe (2021). The Ratline: The Exalted Life and Mysterious Death of a Nazi Fugitive. New York: Alfred A. Knopf. ISBN 978-0-525-52097-9. 
  7. ^ "The Damned Sex and power – Nazism in 1970s cinema". www.aenigma-images.com. 25 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026. 
  8. ^ Soyer, Renaud. "Box Office France 1970". Box Office Story (Fransızca). 14 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026. 
  9. ^ Nichols, Peter M.; Scott, A. O.; Canby, Vincent, (Ed.) (2004). The New York times guide to the best 1,000 movies ever made. Updated and rev., 1st St. Martin's Griffin ed. New York: St. Martin's Griffin. ISBN 978-0-312-32611-1. 
  10. ^ Walker, Peter (2005). Halliwell's Top 1000 (İngilizce). Harper Collins. 
  11. ^ "Zweitausendeins. Filmlexikon FILME von A-Z - Die Verdammten (1968)". www.zweitausendeins.de (Almanca). 23 Temmuz 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026. 
  12. ^ "10 great films that inspired Rainer Werner Fassbinder". BFI (İngilizce). 6 Nisan 2017. 20 Eylül 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Nisan 2026. 
  13. ^ a b "Traumatic 'Leopard' Experience Made Visconti Skeptical, But Extols WB", Variety, 17 Aralık 1969. s. 7.

Dış Bağlantılar