Martianus Capella
DoğumMartianus Mineus Felix Capella
MS. 360
Madaura, Souk Ahras, Cezayir
ÖlümMS. 428 (67-68 yaşlarında)
Kartaca?
VatandaşlıkBatı Roma İmparatorluğu
Dönem5. yy.
Önemli eserDe nuptiis Philologiae et Mercurii
UğraşYazar, şair, müzik teorisyeni, filozof, hukukçu
Gramer öğretimi, De nuptiis Philologiae et Mercurii'in 10. yüzyıldan kalma bir el yazmasından

Martianus Minneus Felix Capella (fl. y. 410–420), Geç Antik Çağ'da yaşamış bir hukukçu, polimat ve Latince düzyazı yazarıydı; erken Orta Çağ eğitimini şekillendiren yedi özgür sanat sisteminin en erken geliştiricilerinden biriydi. Madaura doğumluydu.

Tek ansiklopedik eseri olan De nuptiis Philologiae et Mercurii ("Filoloji ve Merkür'ün Evliliği Üzerine"; "On the Marriage of Philology and Mercury"), De septem disciplinis ("Yedi Disiplin Üzerine"; "On the seven disciplines") olarak da anılır ve düzyazı ile özenle imalı şiirlerin bir karışımıyla yazılmış, ayrıntılı bir didaktik alegoridir.

Martianus, sık sık Plotinus ve takipçileri tarafından başlatılan Platoncu felsefe okulu olan Neoplatonizm'e dayanan felsefi görüşler sunar.

Klasik Roma dini üzerine önemli bir eser kaleme alan, kendisiyle neredeyse aynı döneme ait olan Macrobius gibi, Martianus da kendi dini aidiyetini hiçbir zaman doğrudan belirtmez. Eserinin büyük bir kısmı diyalog biçimindedir ve diyalogdaki kişilerin görüşleri yazarın kendi görüşlerini yansıtmayabilir.

Hayatı

Cassiodorus'a göre Martianus, Roma'nın Afrika eyaletinde (günümüzde Cezayir'deki Souk Ahras) bulunan ve Apuleius'un da doğduğu şehir olan Madauralıydı. Roma Kartacası'nda hukukçu olarak çalışmış olduğu anlaşılmaktadır.

Martianus, 5. yüzyılda faaliyet göstermiş; 410 yılında I. Alarik tarafından Roma'nın yağmalanmasından sonra yazılar yazmış (bundan eserinde bahsetmektedir), ancak görünüşe göre 429 yılında Vandalların Kuzey Afrika'yı fethinden önce yaşamıştır.

6. yüzyılın ortalarında bile, retorik profesörü Securus Memor Felix bu metni Roma'da eline geçirmişti; zira I. Kitabın (veya birçok el yazmasında II. Kitabın) sonundaki kişisel notunda, “en bozuk nüshalardan” çalıştığını belirtmiştir. Gerardus Vossius, bunu yanlış bir şekilde Martianus'un kendisinin 6. yüzyılda faal olduğu anlamına geldiği şeklinde yorumlamış ve bu da Martianus'un tarihlendirilmesiyle ilgili uzun süredir devam eden bir yanılgıya yol açmıştır.

Ay'daki Capella krateri, onun adını almıştır.

De nuptiis

Musica, Gherardo di Giovanni del Fora'nın illüstrasyonu (15. yy.)
Yeni Platonculuk
üzerine bir serinin parçası
Reconstructed bust believed to represent Plotinus
Neoplatonizmin kurucusu Plotinus’u temsil ettiği düşünülen, yeniden yapılandırılmış büst
Kavramlar
Eserler
Kişiler
İlgili konular

Bazen De nuptiis Philologiae et Mercurii ("Filoloji ve Merkür'ün Evliliği Üzerine"; "On the Marriage of Philology and Mercury") veya Satyricon olarak da anılan bu tek başına ansiklopedik eser, De septem disciplinis ("Yedi Bilim Dalı Üzerine"; "On the seven disciplines"), Varro'nun Menippean hicivleri tarzında, düzyazı ile özenle imalı şiirlerin harmanlandığı, ayrıntılı bir didaktik alegori; bir prosimetrumdur. Üslup, metaforlar ve tuhaf ifadelerle dolu, laf kalabalığı ve karmaşıktır. Kitap, beşinci yüzyıldaki Hıristiyanlaşmış Roma İmparatorluğu'ndan 12. yüzyıl Rönesansı'na kadar akademik öğrenimin standart formülünü tanımlamada büyük öneme sahipti. Bu formül, bilgiyi sunmanın bir aracı olarak alegoriye (özellikle de kişileştirmelere) yönelik ortaçağ sevgisini ve bu öğrenimin yedi serbest sanat etrafında yapılandırılmasını içeriyordu.

Kendi döneminin sınırlı klasik kültürünü özet şeklinde ele alan bu kitap, oğluna ithaf edilmişti. İlk iki kitaptaki çerçeve hikâye, Bilgelik, Kehanet ve Ruh tarafından reddedilen Merkür'ün (zeka ya da kazançlı uğraş), tanrılar, Müzler, Temel erdemler ve Güzellik Tanrıçaları'nın koruması altında ölümsüz kılınan bakire Filoloji'ye (bilgi ya da daha kelime anlamıyla edebiyat ve öğrenmeye olan sevgi) olan kur yapma ve düğününü anlatır. Başlık, edebiyat sanatı (Filoloji) yoluyla öğrenmenin entelektüel açıdan kârlı arayışının (Merkür) alegorik birleşimine atıfta bulunur.

Düğün hediyeleri arasında, Filoloji'nin hizmetçileri olacak yedi hizmetçi kız bulunmaktadır. Bunlar yedi serbest sanattır: Dilbilgisi (çocukların dilbilgisi hatalarını düzeltmek için bıçağı olan yaşlı bir kadın), Diyalektik, Retorik (mecazlarla süslenmiş bir elbise giyen ve düşmanlarına zarar verecek şekilde silahlanmış uzun boylu bir kadın), Geometri, Aritmetik, Astronomi ve (müzikal) Armoni. Her bir sanat tanıtıldıkça, temsil ettiği bilimin ilkelerini açıklar ve böylece yedi liberal sanatı özetler. Mimarlık ve Tıp adlı diğer iki sanat da ziyafette hazır bulunmaktaydı, ancak dünyevi işlerle ilgilendikleri için göksel tanrıların huzurunda sessiz kalmak zorundaydılar.

Her kitap, önceki yazarların eserlerinden alınmış bir özet ya da derlemedir. Konuların ele alınış biçimi, Varro'nun Disciplinae'sine, hatta Varro'nun mimarlık ve tıbba yaptığı üstü kapalı atıflarına kadar uzanan bir geleneğe aittir; Martianus Capella'nın döneminde bu alanlar, zanaatkarların sanatları olarak kabul ediliyordu; zeki köleler için uygun, ancak senatörler için uygun olmayan konular. Büyük ölçüde Martianus Capella'nın kitabı aracılığıyla erken Orta Çağ dönemine aktarılacak olan klasik Roma müfredatı, Hıristiyanlık tarafından değiştirilmiş, ancak devrim niteliğinde bir dönüşüm geçirmemiştir. Genel olarak doğru ve klasik bir yapıya sahip olan şiirsel bölümler, Varro'yu taklit etmektedir.

Naboth'un Martianus Capella'nın günmerkezli astronomik modeline ilişkin tasviri (1573)
Retorica, Gherardo di Giovanni del Fora'nın illüstrasyonu (15. yy.)

Sekizinci kitapta, Dünya'nın evrenin merkezinde hareketsiz durduğu ve Ay, Güneş, üç gezegen ve yıldızların Dünya'nın etrafında döndüğü, Merkür ve Venüs'ün ise Güneş'in etrafında döndüğü, değiştirilmiş bir dünya merkezli astronomik model anlatılmaktadır. Merkür ve Venüs'ün Güneş'in etrafında döndüğü görüşü, Kopernik tarafından De revolutionibus orbium coelestium adlı eserinin I. Kitabında “göz ardı edilmemesi” gereken bir görüş olarak öne çıkarılmıştır.

Etki

Martianus Capella, en iyi şekilde kitabının ünü bağlamında anlaşılabilir. Bu eser, Erken Orta Çağ boyunca okunmuş, öğretilmiş ve üzerine yorumlar yapılmış olup, Erken Orta Çağ dönemi ve Karolenj Rönesansı sırasında Avrupa eğitimini şekillendirmiştir.

Beşinci yüzyılın sonlarında bile, bir başka Afrikalı olan Fulgentius, bu eseri örnek alarak bir eser kaleme almıştı. Bir baskı hazırlamayı planlayan Securus Memor Felix adlı kişi tarafından yazılmış ve çok sayıda el yazmasında bulunan bir not, yaklaşık 534 yılına gelindiğinde De nuptiis'in yoğun ve karmaşık metninin, yazıcı hataları nedeniyle çoktan umutsuz bir şekilde bozulmuş olduğunu göstermektedir (Michael Winterbottom, Securus Memor'un eserinin, dokuzuncu yüzyılda yazılmış “hayatta kalan kitapların etkileyici bir kısmında” bulunan metnin temeli olabileceğini öne sürmektedir). Altıncı yüzyıldan bir başka yazar olan Tourslu Gregory ise, eserin adeta bir okul ders kitabı haline geldiğini doğrulamaktadır. C. Leonardi, 1959 tarihli çalışmasında De nuptiis'in mevcut 241 el yazmasını kataloglamış ve bu da eserin Orta Çağ'daki popülerliğini kanıtlamıştır. Eser, John Scotus Erigena, Hadoard, Alexander Neckham ve Auxerreli Remigius [en] tarafından bolca yorumlanmıştır. On birinci yüzyılda Alman keşiş Notker Labeo, eserin ilk iki kitabını Eski Yüksek Almanca'ya çevirdi. Martianus, skolastik Aristotelesçiliğe dayanan yeni bir öğrenim sisteminin ortaya çıkmasına kadar, antik bilginin aktarıcısı olarak önemli bir rol oynamaya devam etti. On üçüncü yüzyılın sonlarına kadar bile Martianus, astronomi çalışmalarının etkin nedeni olarak kabul ediliyordu.

Günümüz yorumcuları, Martianus'un fikirlerine pek ilgi göstermemektedir; “ancak eserinin, başka zaman ve yerlerdeki insanların artes liberales hakkında bildikleri ya da bilmenin önemli olduğunu düşündükleri hususlara ışık tutması hariç”. C. S. Lewis, The Allegory of Love adlı eserinde, "arı orkidesini ve zürafayı yaratan evren, Martianus Capella'dan daha tuhaf bir şey yaratmamıştır" demektedir.

Franciscus Vitalis Bodianus tarafından düzenlenmiş De nuptiis'in ilk baskısı (editio princeps), 1499 yılında Vicenza'da basılmıştır. Eserin nispeten geç bir tarihte basılmış olması ve sonraki baskı sayısının azlığı, liberal sanatlar alanında temel bir eğitim kitabı olarak kullanılması dışında popülerliğinin azaldığının bir göstergesidir. Uzun yıllar boyunca eserin standart baskısı A. Dick'in baskısı (Teubner, 1925) olarak kabul edildi, ancak J. Willis 1983'te Teubner için yeni bir baskı hazırladı.

Matematiksel sanatlara odaklanan modern bir giriş kitabı ise Martianus Capella and the Seven Liberal Arts, cilt 1: The Quadrivium of Martianus Capella: Latin Traditions in the Mathematical Sciences, 50 B.C. – A.D. 1250'dir. Bu eserin 2. cildi, De nuptiis'in İngilizce çevirisidir.

Edisyonlar ve çeviriler

  • Martianus Capella and the Seven Liberal Arts. New York: Columbia University Press 1971.
    • Vol. 1: The quadrivium of Martianus Capella. Latin traditions in the mathematical sciences, 50 B.C.–A.D. 1250, William Harris Stahl tarafından, 1971.
    • Vol. 2: The marriage of Philology and Mercury, William Harris Stahl, R. Johnson ve E. L. Burge tarafından çevrildi, 1977.
  • M. Ferré, Martianus Capella. Les noces de Philologie et de Mercure. Livre IV: la dialectique, Paris, Les Belles Lettres, 2007.
  • Cavarzere, Alberto (2024). Martiani Capellae De nvptiis Philologiae. Vol. IV.1: Liber V / introduzione, testo critico, traduzione e commento a cura di Alberto Cavarzere Introduzione, testo critico, traduzione. Hildesheim: Weidmann. ISBN 9783615004700. 
  • B. Ferré, Martianus Capella. Les noces de Philologie et de Mercure. Livre VI: la géométrie, Paris: Les Belles Lettres, 2007.
  • J.-Y. Guillaumin, Martianus Capella. Les noces de Philologie et de Mercure. Livre VII: l'arithmétique, Paris, Les Belles Lettres, 2003.
  • De nuptiis Philologiae et Mercurii (Kitap 1–9, sadece Latince metin).

Notlar

  1. ^ Margaret Deanesly, A History of Early Medieval Europe: From 476–911 (New York: Routledge, 2020).
  2. ^ Jack Lindsay, "Introduction: Apuleius and His Work", in The Golden Ass, trans. Jack Lindsay (Bloomington: Indiana University Press, 1960), p. 25.
  3. ^ Andy Merrills and Richard Miles, The Vandals (Chichester: John Wiley & Sons, 2010), p. 213.
  4. ^ Ian Wood, "Latin", in A Companion to Late Antique Literature, ed. Scott McGill and Edward J. Watts (Hoboken: John Wiley & Sons, 2018), p. 27
  5. ^ Danuta Shanzer, A Philosophical and Literary Commentary on Martianus Capella's De Nuptiis Philologiae et Mercurii Book One (University of California Press, 1986), pp. 14, 136 et passim; Stahl, et al., vol. 1, p. 10.
  6. ^ Stahl and Johnson with Burge, The Quadrivium of Martianus Capella, p. 5ff.; Alan Cameron, The Last Pagans of Rome (Oxford University Press, 2011), p. 265ff. Cameron finds it highly unlikely that a non-Christian could participate prominently in public life at this late date.
  7. ^ William H. Stahl, "To a Better Understanding of Martianus Capella" Speculum 40.1 (January 1965), pp. 102-115.
  8. ^ Parker, H. - "The Seven Liberal Arts" (The English Historical Review, vol. 5, no. 19, pp. 417-461)
  9. ^ Blue, Jennifer. "Capella". Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS Astrogeology Research Program.
  10. ^ On the title see William Stahl, Martianus Capella and the Seven Liberal Arts, vol. 1, pp. 21-22.
  11. ^ Bruce S. Eastwood, Ordering the Heavens: Roman Astronomy and Cosmology in the Carolingian Renaissance (Leiden: Brill, 2007), pp. 238-9.
  12. ^ "The most elucidating approach to Martianus is through his fortuna (Stahl 1965, p. 105).
  13. ^ Stahl 1965, p. 104.
  14. ^ a b c Winterbottom, "Martianus Capella" in Texts and Transmission: A Survey of the Latin Classics, edited by L. D. Reynolds (Oxford: Clarendon Press, 1983), p. 245.
  15. ^ "Our Martianus has instructed us in the seven disciplines" (History of the Franks X, 449, 14.)
  16. ^ For a digital edition of the glosses in Carolingian manuscripts of Martianus Capella, see Teeuwen (2008) and Isépy & Posselt (2010).
  17. ^ "Victorius of Aquitaine. Martianus Capella. Remigius of Auxerre. Gregory the Great". World Digital Library. Erişim tarihi: 3 Haziran 2014. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link) [ölü/kırık bağlantı]
  18. ^ Stephen C. McCluskey, Astronomies and Cultures in Early Medieval Europe (Cambridge: Cambridge Univ. Press, 1999), p. 159.
  19. ^ M. P. Cunningham, review of Stahl, Johnson and Burge, Martianus Capella and the Seven Liberal Arts, vol. 1: The Quadrivium of Martianus Capella: Latin Traditions in the Mathematical Sciences 50 B.C. - A.D. 1250, in: Classical Philology vol. 72 no. 1 (January 1977, pp. 79-80) p. 80.
  20. ^ One, edited and emended by the sixteen-year-old Hugo Grotius, is a tour de force, "one of the more prodigious feats of Latin scholarship", as was noted by Stahl 1965, p. 104.
  21. ^ Stahl 1965, p. 102.
  22. ^ Stahl, William Harris; Johnson, Richard; Burge, E. L. (1971). Martianus Capella and the Seven Liberal Arts, Vol. 1: The Quadrivium of Martianus Capella: Latin Traditions in the Mathematical Sciences, 50 B.C.–A.D. 1250 (Records of Civilization: Sources and Studies, 84). New York: Columbia University Press. OCLC 888835999. 

Kaynakça

  •  
    Chisholm, Hugh, (Ed.) (1911). "Capella, Martianus Minneus Felix". Encyclopædia Britannica (11. bas.). Cambridge University Press.  An early version of this article was based on it.
  • "Martianus Capella" in Encyclopædia Britannica Online.
  • P. Wessner in Pauly-Wissowa, Real-Encyclopädie der classischen Altertumswissenschaften 1930.
  • M. Cappuyns, in Dictionnaire d'histoire et de géographie ecclésiastique, Paris, 1949.
  • Konrad Vössing, "Augustinus und Martianus Capella - ein Diskurs im Spätantiken Karthago?", in Therese Fuhrer (hg), Die christlich-philosophischen Diskurse der Spätantike: Texte, Personen, Institutionen: Akten der Tagung vom 22.-25. Februar 2006 am Zentrum für Antike und Moderne der Albert-Ludwigs-Universität Freiburg (Stuttgart, Franz Steiner Verlag, 2008) (Philosophie der Antike, 28),
  • O’Sullivan, Sinéad, "Martianus Capella and the Carolingians: Some Observations Based on the Glosses on Books I–II from the Oldest Gloss Tradition on De nuptiis," in Elizabeth Mullins and Diarmuid Scully (eds), Listen, O Isles, unto me: Studies in Medieval Word and Image in honour of Jennifer O’Reilly (Cork, 2011), 28–38.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Martianus Capella ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

 Herbermann, Charles, (Ed.) (1913). "Martianus Capella". Katolik Ansiklopedi (İngilizce). New York: Robert Appleton Company. .