|
Moesia Prima ( /ˈmiːʃə, -siə, -ʒə/ ; Türkçe: Mezya; Yunanca: Μοισία), Geç Roma İmparatorluğu'nun Tuna Nehri boyunca uzanan stratejik bir sınır eyaletidir. Coğrafi olarak günümüz Sırbistan topraklarının orta kesimlerinde konumlanan bölge, Tuna Nehri'nin güney kıyısı boyunca hatırı sayılır bir hat oluşturmaktaydı. Eyaletin hem askeri hem de sivil yönetim merkezi olan idari başkenti ise, modern Sırbistan sınırları içindeki Kostolac yerleşimi yakınlarında bulunan antik Viminacium kentiydi.
Tarihi
Kuruluşu ve Diocletianus Reformları
Moesia Prima eyaleti, MS 3. yüzyılın sonlarında, Roma İmparatoru Diocletianus’un (284–305) gerçekleştirdiği köklü idari reformlar neticesinde şekillenmiştir. İmparator, mevcut Moesia Superior (Yukarı Moesia) eyaletini iki müstakil idari birime bölmüştür: Kuzeyde yer alan Moesia Prima ve güneyde konumlanan Dardania.
Tarihsel kayıtlar, İmparator Diocletianus’un 293–294 yıllarında Moesia Superior boyunca seyahat ederek eyaletin başkenti Viminacium’a geldiğini göstermektedir. Bu ziyaret sırasında imparator, Moesia Superior Margensis veya yaygın adıyla Moesia Prima olarak anılacak yeni eyaleti resmen kurmuştur. Metinlerde geçen Margensis unvanı, doğrudan eyalet topraklarını boydan boya kat eden Margus (günümüz Büyük Morava) Nehri’ne bir atıftır. Diocletianus, idari düzenlemelerin yanı sıra nüfus sayımı ve kültürel tespitler de yapmış; güney bölgelerindeki Grekçe baskınlığının aksine, bu kuzey eyaletinde yaşayan halkın yazı dili olarak Latinceyi kullandığını resmi kayıtlara geçirmiştir.
İdari Yapı ve Diosez Değişiklikleri
Kurulduğu ilk dönemlerde doğrudan Moesia Diosezi’ne (bölge valiliği) bağlı olan Moesia Prima, İmparator I. Konstantin (306–337) döneminde gerçekleştiği düşünülen yeni bir bölünmeyle karşı karşıya kalmıştır. Moesia Diosezi; kuzeyde Dioecesis Daciarum ve güneyde Dioecesis Macedoniae olmak üzere ikiye ayrıldığında, Moesia Prima stratejik konumu gereği Dioecesis Daciarum’un bir parçası haline gelmiştir. Bu genel idari şema ise doğrudan Illyricum Praetoria Prefektörlüğü’ne (bölge valiliklerinin üst organı) bağlanmıştır.
Önemli Tarihsel Şahsiyetler ve Siyasi Gelişmeler
Eyalet, Roma’nın Hıristiyanlık tarihi ve imparatorluk siyaseti açısından kritik figürlere ev sahipliği yapmıştır. Roma İmparatorluğu'nda Hıristiyanlığı yeniden resmi din haline getiren İmparator Jovianus (363–364), Moesia Prima sınırları içindeki Singidunum (günümüz Belgrad) kentinde dünyaya gelmiştir. Ayrıca, ilerleyen yıllarda tahta çıkacak olan I. Theodosius, askeri kariyerinin erken safhalarında, MS 373 yılında Moesia Prima’nın askeri komutanı (dux) olarak görev yapmıştır. Got Savaşları’nın devam ettiği 382 yılında ise Roma imparatorları I. Theodosius ve Gratianus, diplomatik ve askeri stratejileri görüşmek üzere eyaletin başkenti Viminacium’da bir araya gelmişlerdir.
Askeri Tahkimat ve Limes Hattı
Moesia Prima’nın Tuna Nehri boyunca uzanan sınırları, imparatorluğun en hayati savunma hatlarından biri olan limes tahkimat sistemleri ve nehir kaleleriyle korunmaktaydı. Sınır güvenliğini sağlamak amacıyla eyalette iki daimi Roma lejyonu konuşlandırılmıştı:
- Singidunum merkezli Lejyon IV Flavia Felix
- Viminacium merkezli Lejyon VII Claudia
Bu harekat planında, Yedinci Claudia Lejyonu Prefektü’nün (Praefectus legionis septimae Claudiae) ana karargahı ve komuta merkezi, nehir kıyısındaki stratejik sınır karakolu ve tahkimatı olan Cuppae (günümüz Golubac, Sırbistan) kalesinde yer alıyordu.
Barbar İstilaları ve Çöküş Dönemi
Tipik bir sınır eyaleti olması sebebiyle Moesia Prima, barbar kavimlerin sürekli istila tehdidine maruz kalmıştır. MS 5. yüzyılın ortalarında, Attila komutasındaki Hun istilası bölgede büyük bir yıkıma yol açmış; Hun orduları 441 yılında eyaletin can damarları olan Singidunum ve Viminacium kentlerini ele geçirerek yerle bir etmiştir. Hun egemenliğinin sarsılmasının ardından eyalet toprakları; Ostrogotlar, Gepidler ve Heruliler gibi çeşitli Cermen kavimlerinin ardı arkası kesilmeyen dalgalı akınlarına ve işgallerine sahne olmuştur.
Justinianus Dönemi İmar Faaliyetleri, Kilise İdari Yapılanması ve Eyaletin Çöküşü
Iustinianus Dönemi Tahkimat Projeleri ve Bölgesel İmar
Bizans İmparatoru I. Justinianus (527–565), MS 535 civarında Tuna sınır hattını güvence altına almak amacıyla geniş çaplı askeri imar faaliyetlerine girişmiştir. Bu stratejik hamle kapsamında, nehir savunmasının kilit noktaları olan Viminacium ve Singidunum kaleleri sıfırdan inşa edilmiş, sınır tahkimatları eski askeri gücüne ve operasyonel ehemmiyetine yeniden kavuşturulmuştur.
Kilise İdari Yapılanması ve Justiniana Prima Başpiskoposluğu
İmparator I. Iustinianus, 535 yılında idari reformların bir parçası olarak kendi adını taşıyan Justiniana Prima Başpiskoposluğu’nu kurmuştur. Bölgesel bir dini otorite (primatlık) olarak tasarlanan bu yeni merkez, Moesia Prima eyaleti de dahil olmak üzere Dioecesis Daciarum’a bağlı tüm eyaletlerin dini ve ruhani idaresini (kilise yargı yetkisini) tek bir çatı altında toplamıştır.
Avar-Slav Akınları ve Limes Savunması
6. yüzyıl boyunca Moesia Prima, Balkanlar'a doğru ilerleyen Slav topluluklarının sürekli akınlarına maruz kalmıştır. Bölge için asıl yıkıcı darbe ise Avarlar tarafından vurulmuştur; 582–584 yılları arasındaki savaş döngüsünde Singidunum ve Viminacium kaleleri Avarların eline geçmiştir. İmparator Mauricius’un Avar ve Slav kabilelerine karşı yürüttüğü büyük askeri seferler esnasında Moesia Prima, Bizans ordusunun ana harekat ve lojistik üssü olarak işlev görmüştür.
Savunma Hattının Çöküşü ve Bölgenin Slavlaşması
İmparator Mauricius’un 602 yılında tahttan indirilip öldürülmesinin ardından, Bizans’ın Moesia Prima’daki merkezi savunma ve limes mekanizması tamamen çökmüştür. 7. yüzyılın hemen başında nehir sınırını aşan Avar ve Slav ittifakı, Singidunum ve Viminacium kentlerini yağmalayarak tamamen yakmıştır. Siyasi otoritenin ortadan kalkmasıyla birlikte, eski Moesia Prima eyaletinin iç kesimleri kitlesel olarak göç eden Slav kökenli Sırplar tarafından iskan edilmiş ve bölge yeni bir etnik çehre kazanmıştır.
Başlıca Kent Yerleşimleri
Geç Roma Dönemi'nde Moesia Prima eyaletinin idari, askeri ve ekonomik omurgasını oluşturan en önemli kent merkezleri şunlardı:
- Viminacium: Eyaletin idari başkenti olan yerleşim, Roma imparatorluk kayıtlarında zaman zaman Municipium Aelium unvanıyla da anılmaktadır. Antik kentin kalıntıları, günümüzde Sırbistan sınırları içindeki Kostolac kasabası yakınlarında yer almaktadır.
- Singidunum: Tuna ve Sava nehirlerinin stratejik kesişim noktasında kurulmuş, eyaletin batı kanadındaki en hayati askeri üssü ve yerleşimidir. Antik kentin üzerine bugünkü Sırbistan'ın başkenti Belgrad inşa edilmiştir.
- Margum: Eyalete adını veren nehir yatağının yakınlarında konumlanan bir diğer önemli sınır yerleşimidir. Günümüzde Dubravica köyü yakınlarındaki Orašje arkeolojik sit alanı bu antik kentin kalıntılarına ev sahipliği yapmaktadır.
Ayrıca bakınız
- Mezya
- Moesia Superior
- Viminacium Muharebeleri
- Diocese of Moesia
- Dioecesis Daciarum
- Horreum Margi Muharebesi
Kaynaklar
- ^ Lena Olausson, Catherine Sangster, (Ed.) (2006). Oxford BBC Guide to Pronunciation. Oxford University Press. KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan (link)
- ^ Jones, Daniel (2006). Jane Setter, Peter Roach, James Hartman (Ed.). Cambridge Pronouncing Dictionary. Cambridge University Press. KB1 bakım: Editörler parametresini kullanan (link)
- ^ C. Suetonius Tranquillus. "Vitellius". Maximilian Ihm (Ed.). De vita Caesarum. Leipzig: Teubner (1908). Erişim tarihi: 7 Mart 2026 – Perseus Digital Library vasıtasıyla.
|ad=eksik (yardım) - ^ Google Kitaplar'da Lives behind the Laws: The World of the Codex Hermogenianus
- ^ "Theodosius". 7 Haziran 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Haziran 2016.
- ^ Google Kitaplar'da Moesia Prima.
- ^ Notitia Dignitatum Or. XLI..
- ^ Kazhdan 1991, s. 1904.
- ^ Turlej 2016, s. 47-86.
- ^ Whitby 1988, s. 142.
- ^ Curta (2001), Compare also Byzanz in Fischer Weltgeschichte..
- ^ Bulić 2013, s. 189-190, 202, 222.
Literatür
- Procopius. Edited by H. B. Dewing. 7 vols. Loeb Classical Library. Cambridge, Mass.: Harvard University Press and London, Hutchinson, 1914–40. Greek text and English translation.
- Maurice's Strategikon: Handbook of Byzantine Military Strategy. translated by George T. Dennis. Philadelphia 1984, Reprint 2001.
- Fischer Weltgeschichte, Band 13, "Byzanz" (pp. 139ff.). Franz Georg Maier, Frankfurt a. M. (1973) (Almanca)
- Bjelajac, Ljiljana (1995). "Late Roman Amphorae in the Danubian Region (Moesia Prima and Dacia Ripensis)". The Age of Tetrarchs. Belgrad: Serbian Academy of Sciences and Arts. ss. 13-20.
- Bulić, Dejan (2013). "The Fortifications of the Late Antiquity and the Early Byzantine Period on the Later Territory of the South-Slavic Principalities, and their re-occupation". The World of the Slavs: Studies of the East, West and South Slavs: Civitas, Oppidas, Villas and Archeological Evidence (7th to 11th Centuries AD). Belgrad: The Institute for History. ss. 137-234.
- Curta, Florin (2001). The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c. 500–700. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9781139428880.
- Curta, Florin (2006). Southeastern Europe in the Middle Ages, 500–1250. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 9780521815390.
- Cvjetićanin, Tatjana (2006). Late Roman Glazed Pottery: Glazed Pottery from Moesia Prima, Dacia Ripensis, Dacia Mediterranea and Dardania. Belgrad: National Museum. ISBN 9788672690880.
- Given, John (2014). The Fragmentary History of Priscus. Merchantville, New Jersey: Evolution Publishing. ISBN 9781935228141.
- Gudea, Nicolae; Zahariade, Mihail (2017). Moesia Prima: Festungen an der Nordgrenze der Provinz und ihre Truppenkörper. Amsterdam: Hakkert.
- Janković, Đorđe (2004). "The Slavs in the 6th Century North Illyricum". Гласник Српског археолошког друштва. 20: 39-61.
- Kazhdan, Alexander (1991). "Singidunum". The Oxford Dictionary of Byzantium. 3. New York: Oxford University Press. s. 1904. ISBN 978-0-19-504652-6.
- Mirković, Miroslava B. (2017). Sirmium: Its History from the First Century AD to 582 AD. Novi Sad: Center for Historical Research.
- Mócsy, András (2014) [1974]. Pannonia and Upper Moesia: A History of the Middle Danube Provinces of the Roman Empire. New York: Routledge. ISBN 9781317754251.
- Popović, Radomir V. (1996). Le Christianisme sur le sol de l'Illyricum oriental jusqu'à l'arrivée des Slaves. Selanik: Institute for Balkan Studies. ISBN 9789607387103.
- Turlej, Stanisław (2016). Justiniana Prima: An Underestimated Aspect of Justinian's Church Policy. Krakow: Jagiellonian University Press. ISBN 9788323395560.
- Vasić, Miloje R. (1988). "The Circulation of Bronze Coinage at the End of the 4th and Beginning of the 5th Centuries in Moesia Prima and Pannonia Secunda". Studia numismatica Labacensia: Alexandro Jeločnik oblata. Ljubljana: Narodni muzej. ss. 165-184.
- Vasić, Miloje R. (1995). "Moesia Prima and Dacia Ripensis in the Time of Valentinian I and Valens (364-378 A.D)". The Age of Tetrarchs. Belgrad: Serbian Academy of Sciences and Arts. ss. 327-335.
- Whitby, Michael (1988). The Emperor Maurice and his Historian: Theophylact Simocatta on Persian and Balkan warfare. Oxford: Clarendon Press. ISBN 978-0-19-822945-2.
- Zeiller, Jacques (1918). Les origines chrétiennes dans les provinces danubiennes de l'Empire romain. Paris: E. De Boccard.
Harici bağlantılar
- (Fransızca) Inscriptions of Moesia Superior, University of Belgrade
- CITIES IN THE PROVINCES MOESIA SUPERIOR AND MOESIA INFERIOR
praetoria idaresi
praetoria idaresi
- 1 Sonraları Septem Provinciae oldu
- 2 534 yılında Bizans İmparatorluğu tarafından yeniden fethedilmesinin ardından ayrı bir Afrika Prefektörlüğü olarak yeniden kuruldu
- 3 Sonraları Dioecesis Illyricum oldu
- 4 536 yılında Quaestura exercitus bünyesine dâhil edildi
- 5 I. Justinianus'un 534-536 yılları arasındaki idari yeniden yapılanmasından etkilendi (sınırları yeniden çizildi, adı değişti ya da lağvedildi)