| New Hampshire | |
|---|---|
 Bayrak  Mühür | |
 | |
Koordinatlar: 44°00′N 71°30′W / 44°K 71.5°B / 44; -71.5 | |
| Ülke |  Amerika Birleşik Devletleri |
| Başkent | Concord |
| En büyük şehir | Manchester |
| İdare | |
| • Vali | Kelly Ayotte (R) |
| • Vali vekili | Chuck Morse (R) |
| • Üst meclis | New Hampshire Senatosu |
| • Alt meclis | New Hampshire Temsilciler Meclisi |
| • Senatörler | Jeanne Shaheen (D) Maggie Hassan (D) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 24,214 km² |
| Rakım | 300 m |
| En yüksek nokta | 1,916,66 m (6.288,25 ft) |
| En alçak nokta | 0 m (0 ft) |
| Nüfus (2020) | |
| • Toplam | 1.377,529 |
| • Yoğunluk | 56,9/km² |
| Zaman dilimi | UTC-05.00 |
| • Yaz (YSU) | UTC-04.00 |
| ISO 3166 kodu | US-NH |
Resmî site nh.gov |
New Hampshire, Amerika Birleşik Devletleri'nin kuzeydoğusundaki New England bölgesinde yer alan bir eyalettir. Güneyde Massachusetts, batıda Vermont, doğuda Maine ve Maine Körfezi, kuzeyde ise Kanada'nın Quebec eyaleti ile sınır komşusudur. 50 ABD eyaleti arasında New Hampshire, yüzölçümü bakımından yedinci en küçük ve 2020 nüfus sayımına göre 1.377.529 sakiniyle onuncu en az nüfuslu eyalettir. Concord eyalet başkenti, Manchester ise en kalabalık şehridir. New Hampshire'ın sloganı "Özgür Yaşa ya da Öl", Amerikan Bağımsızlık Savaşı'ndaki rolünü yansıtır; takma adı "Granit Eyaleti" ise geniş granit oluşumlarına ve taş ocaklarına atıfta bulunur. ABD başkanlık seçim döngüsünde ilk ön seçimin yapılması ve bunun Amerikan seçim politikası üzerindeki etkisiyle iyi bilinmektedir.
New Hampshire, binlerce yıl boyunca Abenaki gibi Algonkin dili konuşan halklar tarafından iskan edildi. Avrupalılar 17. yüzyılda geldi ve İngilizler en eski yerli olmayan yerleşim yerlerinden bazılarını kurdu. New Hampshire Eyaleti, 1629'da İngiliz Hampshire ilçesinin adını alarak kuruldu. Fransız-Kızıldereli Savaşı'na kadar New Hampshire, İngiliz topraklarının sınırındaydı ve Fransızlara ve Kızılderili müttefiklerine karşı çatışmalara tanık oldu. 1760'larda İngiliz kolonileri ile taç arasındaki gerilimlerin ardından, New Hampshire, 1774'te Fort William ve Mary'nin İngilizlerden alınmasıyla en erken isyan eylemlerinden birine tanık oldu. 1776'da, bağımsız bir hükümet ve eyalet anayasası kuran ilk İngiliz Kuzey Amerika kolonisi oldu. Amerika Birleşik Devletleri Bağımsızlık Bildirgesi'ni imzaladı ve İngiltere'ye karşı savaşta asker, gemi ve malzeme katkısında bulundu. 1788'de, ABD Anayasasını onaylayan 9. eyalet oldu ve böylece anayasa yürürlüğe girdi. 19. yüzyılın ortalarına kadar New Hampshire, köleliğin kaldırılması hareketinin aktif bir merkeziydi ve ABD İç Savaşı sırasında yaklaşık 32.000 Birlik askerini sahaya sürdü. Daha sonra eyalet, hızlı bir sanayileşme ve nüfus artışı yaşadı ve tekstil üretimi, ayakkabı yapımı ve kağıt üretimi merkezi haline geldi; Manchester'daki Amoskeag Manufacturing Company, dünyanın en büyük pamuklu tekstil fabrikasıydı. Fransız Kanadalılar en önemli göçmen akınını oluşturdu ve New Hampshire sakinlerinin dörtte biri Fransız-Amerikan kökenlidir.
Ülke genelindeki bir eğilimi yansıtarak, New Hampshire'ın sanayi sektörü II. Dünya Savaşı'ndan sonra geriledi. 1950'den beri ekonomisi, finansal hizmetler, gayrimenkul, eğitim, ulaşım ve yüksek teknoloji sektörlerini içerecek şekilde çeşitlendi ve imalat sektörü hala ABD ortalamasının üzerinde. Otoyolların Büyük Boston'a bağlanması ve daha fazla banliyö kasabasının oluşmasıyla nüfusu arttı. New Hampshire, en zengin ve en eğitimli eyaletler arasında yer alıyor ve Massachusetts ile birlikte ülkenin en yüksek İnsani Gelişme Endeksi'ne sahip. Gelir vergisi olmayan dokuz eyaletten biri olup, satış, sermaye kazancı veya miras vergisi bulunmamaktadır ve eğitimi finanse etmek için büyük ölçüde yerel emlak vergilerine güvenmektedir; sonuç olarak, eyalet vergi yükü ülkedeki en düşükler arasındadır. Bu geniş tabanlı vergi eksikliği, eski vali Stephen Merrill tarafından eyaletin düşük vergiler ve yerel kontrol felsefesini tanımlamak için kullanılan "New Hampshire Avantajı" olarak tanıtılmıştır. New Hampshire, en az dindar eyaletlerden biridir ve özgürlükçü eğilimli siyasi kültürüyle bilinir; New England'daki en az solcu eyaletlerden biridir. New Hampshire'de Cumhuriyetçi Parti, 2017'den beri (2019 ve 2020 hariç) eyalet düzeyindeki hükümette üçlü çoğunluğa sahipken, Demokrat Parti Kongre'de federal düzeyde temsilde çoğunluğa sahiptir.
Dağlık ve yoğun ormanlık arazisiyle New Hampshire, rekreasyon odaklı, büyüyen bir turizm sektörüne sahiptir. Doğu Kıyısı'ndaki en yüksek kayak dağlarından bazılarına ev sahipliği yapar ve kış sporları için önemli bir destinasyondur; Monadnock Dağı, dünyada en çok tırmanılan dağlar arasındadır. Diğer aktiviteler arasında sonbahar yapraklarının izlenmesi, göller ve sahil boyunca yazlık evler, Loudon'daki New Hampshire Motor Speedway'de motor sporları ve Laconia'daki Weirs Beach'te düzenlenen bir motosiklet rallisi olan Motosiklet Haftası yer almaktadır. Beyaz Dağ Milli Ormanı, Vermont ve Maine arasındaki Apalaş Yürüyüş Palitikası'nın büyük bir bölümünü içerir ve ziyaretçilerin 1917 metre yüksekliğindeki Washington Dağı'nın zirvesine kadar araçla çıkabileceği Washington Dağı Otomobil Yolu'na sahiptir.
Coğrafya
New Hampshire'in kuzeyinde Amerika Birleşik Devletleri'nin Kanada sınırı, güneyinde Massachusetts eyaleti, batısında Vermont eyaleti ve doğusunda Maine eyaleti yer alır. Eyalet güneydoğu köşesinde Atlas Okyanusu kenarında bulunan 29 kilometrelik bir kıyı şeridine sahiptir. Bu kıyı şeridinde Portsmouth ve Hampton Beach gibi turistik kasabalar yer alırlar. Eyaletin en büyük nehirleri Merrimack Nehri ve Connecticut Nehri'dir. New Hampshire'da bulunan Beyaz Dağlar denilen dağ sırası Amerika Birleşik Devletleri'nin kuzeydoğusundaki en yüksek dağ olan 2000 metreye yakın yükseklikteki Washington Dağı'nı barındırır.
Eyaletin önemi
New Hampshire eyaleti Amerika Birleşik Devletleri başkanlık seçimlerinin ilk aşaması olan ön seçimleri ilk yapan eyalettir. Her 4 yılda bir yapılan bu ön seçimler sırasında bütün ABD'nin gözleri New Hampshire'a çevrilir. Bütün büyük partilerin başkan adayları bu dönemde seçim kampanyalarını New Hampshire eyaletinde odaklaştırırlar. Küçük bir eyalet olduğu için bütün seçmenler, başkan adaylarıyla yüz yüze tanışma olanağına sahiptirler. Bu sürece bazen perakende siyaset adı verilir. Bu süreç sonunda başarılı olan adayların prestiji o kadar yükselir ki, o adayların ülke çapında başarılı olmaları şansına çok yüksek gözüyle bakılır.
Kaynakça
Dış bağlantılar
- Eyaletin resmi web sitesi 11 Kasım 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- NH Resmi Tanıtım Sitesi 17 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.