2024'te yayınlanan 2022 verilerine göre İGE dünya haritas
  ≥ 0.950
  0.900–0.950
  0.850–0.899
  0.800–0.849
  0.750–0.799
  0.700–0.749
  0.650–0.699
  0.600–0.649
  0.550–0.599
  0.500–0.549
  0.450–0.499
  0.400–0.449
  ≤ 0.399
  Veri yok

İnsani Gelişme Endeksi (İngilizce: Human Development Index), Dünya'daki ülkeler için yaşam uzunluğu, okuryazar oranı, eğitim ve yaşam düzeyi doğrultusunda hazırlanan bir ölçümdür. İnsanların düzgün yaşaması, özellikle çocuk hakları için bir ölçün teşkil eder. Bu araştırma sonucunda bir ülkenin gelişmiş, gelişmekte olan ya da gelişmemiş bir ülke olduğu; bunun yanı sıra ekonomisindeki etkinin yaşam niteliğini ne düzeyde etkilediği görülür. Dağılım ilk olarak 1990 yılında Pakistanlı ekonomist Mahbub ul-Haq tarafından geliştirilmiştir ve 1993 yılından bu yana Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafından yıllık Gelişme Raporu'nda sunulur.

İnsani Gelişme Göstergesi değerlerinin bulunması, eskiden ortalama yaşam süresi, okuryazar oranı (2/3'ü) ve ilkokul, lise ve üniversite kayıtları yüzdesi (1/3'ü) ile bulunan eğitim dağılımı ile kişi başına düşen gelir ve alım gücünün Amerikan Doları'ndan hesaplanmasıyla gerçekleştirilmekteydi. Yeni hesaplama sistemi, eğitimde geçen ve geçmesi beklenen süre, doğumda yaşam beklentisi ve satın alma gücü pariteli milli geliri esas almaktadır.

Alternatif bir ölçüm olarak, ülkelerdeki fakirliği ölçmek için de İnsani Yoksulluk Endeksi mevcuttur.

2023 Raporu

World map
2010-2023 yılları arasındaki ortalama yıllık İnsani Gelişme Endeksi (HDI) artışı

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'nın 2025 İnsan Kalkınma Raporu 6 Mayıs 2025'te yayınlandı; gecikmeli yayınlanan rapor, İnsani Kalkınma Endeksi (İGE) değerlerini iki yıl önce, 2023'te toplanan verilere dayanarak hesaplıyor.

2023 yılında 1'den 74'e kadar sıralanan ülkeler, çok yüksek insani gelişmeye sahip olarak kabul edilmektedir:

Table of countries by HDI
Rütbe​ 2015'ten bugüne yaşanan değişim​ Ülke 2023​

Ortalama yıllık büyüme (2010-2023)​

1 artış (2)  İzlanda 0.972 artış 0.28%
2 azalış (1)  Norveç 0.970 artış 0.25%
Sabit   İsviçre artış 0.24%
4 artış (2)  Danimarka 0.962 artış 0.35%
5 azalış (1)  Almanya 0.959 artış 0.19%
Sabit  İsveç artış 0.38%
7 artış (1)  Avustralya 0.958 artış 0.20%
8 artış (2)  Hollanda 0.955 artış 0.26%
azalış (1)  Hong Kong artış 0.38%
10 artış (3)  Belçika 0.951 artış 0.26%
11 artış (4)  İrlanda 0.949 artış 0.38%
12 azalış (4)  Finlandiya 0.948 artış 0.27%
13 azalış (2)  Singapur 0.946 artış 0.25%
artış (2)  Birleşik Krallık artış 0.24%
15 artış (27)  Birleşik Arap Emirlikleri 0.940 artış 1.04%
16 azalış (2)  Kanada 0.939 artış 0.22%
17 artış (1)  Lihtenştayn 0.938 artış 0.23%
azalış (5)  Yeni Zelanda artış 0.13%
Sabit  ABD artış 0.10%
20 artış (1)  Güney Kore 0.937 artış 0.36%
21 artış (2)  Slovenya 0.931 artış 0.33%
22 azalış (3)  Avusturya 0.930 artış 0.21%
23 azalış (3)  Japonya 0.925 artış 0.16%
24 artış (5)  Malta 0.924 artış 0.50%
25 azalış (3)  Lüksemburg 0.922 artış 0.14%
26 azalış (1)  Fransa 0.920 artış 0.28%
27 azalış (3)  İsrail 0.919 artış 0.26%
28 Sabit  İspanya 0.918 artış 0.40%
29 azalış (3)  Çekya 0.915 artış 0.22%
artış (1)  İtalya artış 0.24%
azalış (2)  San Marino azalış 0.32%
32 artış (1)  Andorra 0.913 artış 0.20%
artış (3)  Kıbrıs Cumhuriyeti artış 0.45%
34 azalış (3)  Yunanistan 0.908 artış 0.18%
35 azalış (1)  Polonya 0.906 artış 0.35%
36 azalış (5)  Estonya 0.905 artış 0.33%
37 artış (9)  Suudi Arabistan 0.900 artış 0.70%
38 azalış (1)  Bahreyn 0.899 artış 0.80%
39 azalış (4)  Litvanya 0.895 artış 0.32%
40 artış (2)  Portekiz 0.890 artış 0.42%
41 azalış (1)  Hırvatistan 0.889 artış 0.53%
artış (4)  Letonya artış 0.51%
43 azalış (4)  Katar 0.886 artış 0.45%
44 azalış (6)  Slovakya 0.880 artış 0.14%
45 azalış (1)  Şili 0.878 artış 0.47%
46 artış (1)  Macaristan 0.870 artış 0.22%
47 azalış (7)  Arjantin 0.865 artış 0.15%
48 Sabit  Karadağ 0.862 artış 0.38%
artış (13)  Uruguay artış 0.47%
50 artış (1)  Umman 0.858 artış 0.22%
51 artış (7)  Türkiye 0.853 artış 1.10%
52 artış (1)  Kuveyt 0.852 artış 0.36%
53 azalış (5)  Antigua ve Barbuda 0.851 artış 0.18%
54 artış (5)  Seyşeller 0.848 artış 0.30%
55 artış (1)  Bulgaristan 0.845 artış 0.09%
artış (2)  Romanya artış 0.14%
57 artış (6)  Gürcistan 0.844 artış 0.54%
58 azalış (4)  Saint Kitts ve Nevis 0.840 artış 0.49%
59 artış (6)  Panama 0.839 artış 0.47%
60 azalış (12)  Brunei 0.837 artış 0.13%
azalış (1)  Kazakistan artış 0.38%
62 artış (3)  Kosta Rika 0.833 artış 0.39%
artış (5)  Sırbistan artış 0.39%
64 azalış (12)  Rusya 0.832 artış 0.25%
65 azalış (10)  Belarus 0.824 artış 0.12%
66 azalış (3)  Bahamalar 0.820 artış 0.21%
67 artış (2)  Malezya 0.819 artış 0.41%
68 artış (4)  Kuzey Makedonya 0.815 artış 0.21%
69 artış (9)  Barbados 0.811 artış 0.18%
Sabit  Ermenistan artış 0.52%
71 Sabit  Arnavutluk 0.810 artış 0.25%
72 azalış (10)  Trinidad ve Tobago 0.807 artış 0.30%
73 Sabit  Mauritius 0.806 artış 0.44%
74 artış (7)  Bosna-Hersek 0.804 artış 0.68%

Metodoloji

Yeni sistem (2010-günümüz)

2010 itibarıyla BMKP İGE hesaplamalarında yeni bir metodoloji kullanmaya başlamıştır. Yeni hesaplama sistemi, eğitimde geçen ve geçmesi beklenen süre, doğumda yaşam beklentisi ve satın alma gücü pariteli milli geliri esas alan aşağıdaki parametreleri içermektedir.

1. Yaşam Beklentisi Endeksi (YBE) = YB − 20 85 − 20 {\displaystyle ={\frac {{\textrm {YB}}-20}{85-20}}}

YBE, eğer doğumda yaşam beklentisi 85 ise 1, 20 ise 0 olarak alınır.

2. Eğitim Endeksi (EE) = OESE + BESE 2 {\displaystyle ={\frac {{\textrm {OESE}}+{\textrm {BESE}}}{2}}}

2.1 Ortalama Eğitim Süresi Endeksi (OESE) = OES 15 {\displaystyle ={\frac {\textrm {OES}}{15}}}
2025 yılına kadar bu indikatör için 15 sene maksimum olarak belirlenmiştir.
2.2 Beklenen Eğitim Süresi Endeksi (BESE) = BES 18 {\displaystyle ={\frac {\textrm {BES}}{18}}}
Pek çok ülkede eğitimde geçen 18 sene master almak için yeterlidir.

3. Gelir Endeksi (GE) = ln ⁡ ( kbdMG ) − ln ⁡ ( 100 ) ln ⁡ ( 75 , 000 ) − ln ⁡ ( 100 ) {\displaystyle ={\frac {\ln({\textrm {kbdMG}})-\ln(100)}{\ln(75,000)-\ln(100)}}}

GE, kbdMG $75,000 ise 1, $100 ise 0 olarak alınır.

En sonunda İGE hesaplanması için bu üç göstergenin geometrik ortalaması alınır.

IGE = YBE ⋅ EE ⋅ GE 3 . {\displaystyle {\textrm {IGE}}={\sqrt[{3}]{{\textrm {YBE}}\cdot {\textrm {EE}}\cdot {\textrm {GE}}}}.}

YB: Doğumda beklenen yaşam süresi

OES: Ortalama eğitim süresi (25 yaş üstü kişilerin resmî eğitim kurumlarında geçirdiği süre)

BES: Beklenen eğitim süresi (18 yaş altı bireylerin resmî eğitim kurumlarında geçirmesi beklenen süre)

kbdMG: kişi başına düşen millî gelir (Satın alma gücü paritesi)

Eski sistem (2010 öncesi)

Genel olarak değişken bir sayıyı tanımlamak için, misal olarak x {\displaystyle x} 'i 0 ila 1 arasında bir ekonomik dağılım arasında gösterebilmek için aşağıdaki formül kullanılır:

  • x {\displaystyle x} -index = x − min ( x ) max ( x ) − min ( x ) {\displaystyle {\frac {x-\min \left(x\right)}{\max \left(x\right)-\min \left(x\right)}}}

Burada min ( x ) {\displaystyle \min \left(x\right)} ve max ( x ) {\displaystyle \max \left(x\right)} ; x {\displaystyle x} 'in alabileceği en yüksek (max) ve en az (min) değerdir.

İnsani Gelişim Endeksi bu doğrultuda üç genel veriyi temsil eder ve ortalamasını alır:

  • Yaşam uzunluğu dağılımı = H U − 25 85 − 25 {\displaystyle {\frac {HU-25}{85-25}}}
  • Eğitim dağılımı (ED) = 2 3 × E D + 1 3 × G E D {\displaystyle {\frac {2}{3}}\times ED+{\frac {1}{3}}\times GED}
    • Yetişkin okuryazar oranı = Y O Y O − 0 100 − 0 {\displaystyle {\frac {YOYO-0}{100-0}}}
    • Okullara kayıtlı öğrenci sayısı = C G E R − 0 100 − 0 {\displaystyle {\frac {CGER-0}{100-0}}}
  • Gayri Safi Yurt İçi Hasıla dağılımı = log ⁡ ( G S Y H D ) − log ⁡ ( 100 ) log ⁡ ( 40000 ) − log ⁡ ( 100 ) {\displaystyle {\frac {\log \left(GSYHD\right)-\log \left(100\right)}{\log \left(40000\right)-\log \left(100\right)}}}

HU: Yaşam uzunluğu
YOYO: Yetişkin okuryazar oranı
OKÖS: Okullara kayıtlı öğrenci sayısı yüzdesi
GSYHD: Amerikan Doları üzerinden Gayri Safi Yurt içi Hasıla dağılımı

Ayrıca bakınız

Notlar

Kaynakça

  1. ^ a b Human Development Report 2025 - A matter of choice: People and possibilities in the age of AI. United Nations Development Programme. 6 Mayıs 2025. 6 Mayıs 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mayıs 2025. 
  2. ^ "New method of calculation of Human Development Index (HDI)". India Study Channel (İngilizce). 1 June 2011. 10 Kasım 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Kasım 2017. 
  3. ^ Mean years of schooling (of adults) (years) is a calculation of the average number of years of education received by people ages 25 and older in their lifetime based on education attainment levels of the population converted into years of schooling based on theoretical duration of each level of education attended. Source: Barro, R. J.; Lee, J.-W. (2010). "A New Data Set of Educational Attainment in the World, 1950–2010". NBER Working Paper No. 15902. doi:10.3386/w15902. 7 Ağustos 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi29 July 2011. 
  4. ^ (ESYI is a calculation of the number of years a child is expected to attend school, or university, including the years spent on repetition. It is the sum of the age-specific enrollment ratios for primary, secondary, post-secondary non-tertiary and tertiary education and is calculated assuming the prevailing patterns of age-specific enrollment rates were to stay the same throughout the child's life. Expected years of schooling is capped at 18 years. (Source: UNESCO Institute for Statistics (2010). Correspondence on education indicators. March. Montreal.)

Dış bağlantılar