| Öğdem | |
|---|---|
 Artvin'in Türkiye'deki konumu | |
  Öğdem Öğdem'in Artvin'deki konumu | |
| Ülke |  Türkiye |
| İl | Artvin |
| İlçe | Yusufeli |
| Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
| İdare | |
| • Yönetici | Muhtar İhtiyar heyeti |
| Rakım | 1607 m |
| Nüfus (2021) | |
| • Toplam | 95 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| İl alan kodu | 0466 |
| İl plaka kodu | 08 |
| Posta kodu | 08820 |
Öğdem, Artvin ilinin Yusufeli ilçesine bağlı bir köydür.
Tarihçe
Öğdem köyünün eski adı Okdem veya Ögdem'dir. Nitekim 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Ögdem / Okdem (اوكدم) olarak geçer. Bununla birlikte eski Kuşnara köyünü de kapsadığı için bugünkü Öğdem sınırları içinde kaldığı için bazı kaynaklarda bu yerleşimin adını Kuşnara (کوشنارە) olarak verilmiştir. Okdem veya Ögdem Gürcüce kaynaklarda Okdemi (ოკდემი) olarak geçer.
Okdem, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biri olan Tao bölgesinde yer alır. Nitekim Osmanlılar bu bölgeyi 16. yüzyılda Gürcülerden ele geçirmiştir. Köydeki yıkık kilise de bu dönemden kalmış olmalıdır. Okdem köyünün bulunduğu bölge Osmanlı Devleti tarafından Livana sancağına bağlandı.
Bugün Okdem'in bir mahallesi olan Kuşnara köyü, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti içinde, Livana-i Ulya sancağının Kavkaseti nahiyesine bağlıydı. Ancak söz konusu nüfus defterinde Okdem yer almamıştır. Bu tarihte Okdem'in Kuşnara köyünün bir mahallesi olduğu tahmin edilmektedir. Kuşnara köyünün bu deftere göre nüfusu 63 haneden oluşuyordu.
Okdem köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon vilayetinin dört sancağından biri olan Lazistan sancağına bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. 1876 tarihli Trabzon vilayeti salnamesinde Okdem / Ogdem (اوكدم) köyünün nüfusu Ahalt (اخالت) adlı yerleşimle birlikte 10 hane ve 27 kişi olarak kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmasına karşı, Osmanlı idaresinin bu dönemde de sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Bu durumdan hareketle erkek sayısı kadar kadın eklenince, Okdem ve Ahalt adlı yerleşilerin toplam nüfusunun 52 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. Okdem ve Ahalt'ın 1835 tarihli nüfus defterinde çok küçük yerleşimler olduğu için yer almamış olduğu bu kayıttan da anlaşılmaktadır. Bu iki yerleşimde vergiye tabi hayvan varlığı olarak 30 öküz, 40 inek ve 3 at kaydedilmişti. Ahalt, Gürcücede "yeni tepe" anlamındaki Ahalta / Ahalmta (ახალთა / ახალმთა) adından gelir.
Livana kazası 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılınca, Okdem köyü de Kiskim kazasına bağlanmıştır.
Okdem, 1928 tarihli köy listesinde "Okdem Ahalt" (اوكدم اخالت) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. Bu tarihten bir süre sonra Kuşnara köyü de "Okdem Ahalt"a bağlandı. 1926 yılında Yusufeli kazasının merkezi haline getirdiği için 1950 yılına kadar genel nüfus sayımlarında Okdem veya Öğdem adı geçmemektedir. Ahalt ise ayrı bir köy olarak kaydedilmiştir. Çoruh vilayetine bağlı olan Yusufeli kazasının merkezinin (Öğdem) nüfus ise, 1940 yılında 666 kişi, 1945 yılında 686 kişiden oluşuyordu. 1950 genel nüfus sayımında bir köy olarak geçen Öğdem'in nüfusu 512 kişiye gerilemişti. Yusufeli ilçesi merkezi 1950'de Öğdem'den Ahalt köyüne kaldırılmıştır. Çoruh vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı Öğdem köyü, 1953'te Öğdem nahiyesinin kurulmasıyla Öğdem nahiyesinin merkezi olmuştur. 1965 genel nüfus sayımında Öğdem'in nüfusu 626 kişiye yükselmişti ve bu nüfus içinde sadece 257 kişi okuma yazma biliyordu. Altı köyü kapsayan Öğdem bucağının nüfusu 3.530 kişiden oluşuyordu ve bu nüfus içinde 1.200 kişi okuryazardı.
Eskiden bir köy olan Kuşnara, günümüzde Öğdem köyünün bir mahallesidir.
Kuşnara
Kuşnara (ქუშნარა) adı, Kvişnara'dan (ქვიშნარა) değişime uğramış olmalıdır. Nitekim köyün adının 1835 nüfus defterindeki yazılışını (کوشنارە) Kuşnara'nın yanı sıra Kvişnara olarak okumak mümkündür. Gürcüce bir yer adı olan Kvişnara (ქვიშნარი), "kumlu toprak" anlamına gelir.
Kuşnara, Osmanlı idaresinin askere alma amacıyla sadece erkek nüfusunu tespit ettiği 1835 yılında Çıldır Eyaleti içinde, Livana-i Ulya sancağının Kavkaseti nahiyesine bağlıydı. 63 haneden oluşan köyde 193 erkek tespit edilmişti. Erkek sayısı kadar kadın eklenince, köyün toplam nüfusunun yaklaşık 386 kişiden oluştuğu söylenebilir. Bu defterde yer almayan Okdem köyünün bu sırada Kuşnara köyünün bir mahallesi olduğu tahmin edilmektedir.
Kuşnara köyü, 19. yüzyılın ikinci yarısında Trabzon vilayetinin Lazistan sancağı bağlı Livana kazasının köylerinden biriydi. Kuşnara / Kuşnare (کوشنارە) biçiminde kaydedilmiş olan köyün nüfusu 65 hane ve 196 kişi olarak kaydedilmiştir. Salnamede belirtilmemiş olmasına karşın, Osmanlı idaresinin bu tarihte de sadece erkek nüfusunu tespit ettiği bilinmektedir. Bunun üzerinden erkek sayısı kadar kadın eklenince, Kuşnara köyünün toplam nüfusunun 392 kişiden oluştuğu ortaya çıkar. 1835 yılından sonra köyde önemli bir nüfus değişikliği olmadığı bu kayıttan anlaşılmaktadır. Salnamede vergiye tabi hayvan varlığı olarak 60 öküz, 50 inek, 5 at, 600 keçi ve 142 koyun kayda geçirilmiştir.
Livana kazası 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından 1878 yılında imzalanan Berlin Antlaşması'yla Osmanlı Devleti tarafından Rusya'ya bırakılınca, Kuşnara köyü de Kiskim kazasına bağlanmıştır.
Kuşnara, 1928 tarihli köy listesinde "Kuşnare" (کوشنارە) adıyla Artvin vilayetinin Yusufeli kazasının merkez nahiyesine bağlı bir köydü. Ancak 1933 köy listesinde Kuşnara adı geçmemektedir. Bu iki tarih arasında Kuşnara'nın bir mahalle olarak o tarihte "Okdem Ahalt" adını taşıyan Öğdem köyüne bağlandığı anlaşılmaktadır. Günümüzde de Kuşnara, "Küşnara" adıyla bu köyün bir mahallesidir.
Coğrafya
Öğdem köyü; Artvin il merkezine 128 km, Yusufeli ilçe merkezine 23 km uzaklıktadır.
Nüfus
| Yıllara göre köy nüfus verileri | |
|---|---|
| 2021 | 93 |
| 2020 | 95 |
| 2019 | 100 |
| 2018 | 125 |
| 2017 | 94 |
| 2016 | 100 |
| 2015 | 103 |
| 2014 | 133 |
| 2013 | 132 |
| 2012 | 128 |
| 2011 | 134 |
| 2010 | 145 |
| 2009 | 135 |
| 2008 | 138 |
| 2007 | 134 |
| 2000 | 273 |
| 1990 | 397 |
| 1985 | 473 |
Kaynakça
- ^ "Ogdem, Turkey Page". Fallingrain.com. 31 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022.
- ^ a b c d e f g h i j k l m n o p "Artvin Yusufeli Öğdem Köy Nüfusu". Nufusune.com. 31 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Şubat 2022.
- ^ a b "5393 sayılı Belediye Kanunu" (PDF). mevzuat.gov.tr. 3 Temmuz 2005. s. 3. 1 Haziran 2024 tarihinde kaynağından (pdf) arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2024. Madde 9- Mahalle, muhtar ve ihtiyar heyeti tarafından yönetilir.
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 358, ISBN 9789157871117.
- ^ a b c d Taner Artvinli, Yusufeli Külliyâtı, İstanbul, 2013, 2 cilt, I. cilt, s. 362, ISBN 9786058624818.
- ^ Tao-Klarceti - Tarihsel ve Kültürel Anıtlar Kataloğu (Gürcüce), (Editör) Buba Kudava, (Yazarlar) Nestan Bagauri, Zurab Batiaşvili, İrma Beridze, Buba Kudava, Nikoloz Jğenti, Goça Saitidze, Natia Hizanişvili, 2018, Tiflis, s. 485, ISBN 9789941478178.
- ^ a b 2016 Yılı Tao-Klarceti Tarihi Eserleri Araştırma Gezisi Sonuçları (Gürcüce), Tiflis, 2017, s. 91, 93 17 Nisan 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-9470-8-7
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 358-359, ISBN 9789157871117.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 82.
- ^ 1950 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1954, s. 138.
- ^ "Yusufeli İlçesi Merkezimin Öğdem'den Ahalt'a kaldırılması ve bu merkeze Yusufeli aldı verilmesi hakkında Kanun" (PDF). T.C. Resmî Gazete. 16 Şubat 1950. 5 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
- ^ "Kararnameler" (PDF). 9 Aralık 1953. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ 1965 Genel Nüfus Sayımı, Ankara, 1968, s. 90.
- ^ Tao (Gürcüce), Mamaia Pağava, Meri Tsintsadze, Maia Baramidze, Malhaz Çoharadze, Tina Şioşvili, Ramaz Halvaşi, Nugzar Mgeladze, Zaza Şaşikadze, Merab Halvaşi, Cimşer Çhvimiani, Cemal Karalidze, Batum, 2020, s. 476. 2 Aralık 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 978-9941-25-828-2
- ^ "ქვიშნარი" - A Comprehensive Georgian-English Dictionary, Londra, 2006, 2 cilt 6 Ekim 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 0-9535878-3-5
- ^ Trabzon Vilayeti Salnamesi − 1869-1904, (Hazırlayan) Kudret Emiroğlu, Ankara, 1993-2009, 22 cilt; 8. cilt, s. 356-357, ISBN 9789157871117.
- ^ Son Teşkilat-i Mülkiyede Köylerimizin Adları (Osmanlıca), İstanbul, 1928, s. 82.
- ^ "Köylerimiz, (Yayımlayan) Dahiliye Vekaleti, 1933, İstanbul". 1 Temmuz 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2022.
- ^ a b "Öğdem-Bucak Merkezi Köyü". YerelNet.org.tr. 19 Ağustos 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Haziran 2014.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1991). "1990 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Şubat 2020.
- ^ Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü (1986). "1985 Genel Nüfus Sayımı İdari Bölünüş" (PDF). sehirhafizasi.sakarya.edu.tr. 19 Şubat 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 18 Şubat 2020.