|
| İsrail tarihi dizisinin bir parçası |
|---|
 |
|
Palaestina Secunda veya Palaestina II, MS 390 yılı ile 634-636 yılları arasındaki Müslüman Arap fetihlerine kadar Bizans İmparatorluğu'nun bir eyaleti olarak varlığını sürdürdü. Doğu İdari Bölgesi'nin (Dioecesis Orientis) bir parçası olan bu eyalet; Celile'nin iç kesimlerini, Jezreel (Yizreel) Vadisi'ni, Bet Şean Vadisi'ni ve Ürdün Nehri'nin doğusundaki toprakları (Golan Platosu'nun güney kesimleri ve Yermük Nehri'nin güneyindeki Pella Piskoposluğu da dahil olmak üzere eski Dekapolis topraklarının bir kısmını) kapsıyordu. Başkenti ise Scythopolis (Bet Şean) şehriydi. Eyalet, Bizans idaresi altında Hristiyanlığın yükselişine tanıklık etse de aynı zamanda Yahudiliğin de can damarı haline geldi. Zira 1. ve 2. yüzyıllardaki büyük isyanların ardından Romalılar tarafından Yahudiye bölgesinden sürülen Yahudi nüfusu, kendilerine bu topraklarda müreffeh ve canlı bir yaşam merkezi kurmuştu.
Tarihçe
Geç Roma İmparatorluğu döneminde yeniden yapılandırılan Suriye-Filistin (Syria-Palaestina), Doğu İdari Bölgesi'nin (Dioecesis Orientis) bir parçası haline getirildi. Bu idari bölgede Suriye-Filistin'in yanı sıra İsaurya, Kilikya, Kıbrıs (536 yılına kadar), Euphratensis, Mezopotamya, Osroene, Coele-Syria, Syria Phoenice ve Arabia Petraea eyaletleri de yer alıyordu. Bizans idaresi altında gerçekleştirilen yeni bölünmelerle idari yapı daha da küçük parçalara ayrıldı; Kilikya eyaleti Cilicia Prima ve Cilicia Secunda olarak ikiye bölündü. Benzer şekilde Suriye-Filistin toprakları da önce Palaestina Prima ve Palaestina Secunda, ardından 6. yüzyılda Palaestina Salutaris olmak üzere üç ayrı eyalete ayrıştırıldı. Bu dönemin ve bölgenin öne çıkan en önemli şehirleri ise Scythopolis, Kefernahum ve Nasıra oldu.
5. ve 6. yüzyıllarda Bizanslılar ve Hristiyan müttefikleri Gassânîler, komşu Palaestina Prima eyaletinde patlak veren Samirî İsyanları'nın bastırılmasında çok önemli bir rol üstlendiler. 6. yüzyıla gelindiğinde ise Hristiyan Gassaniler, başkenti Golan'da bulunan ve Bizans'a bağlı olan bir vasal konfederasyon kurarak Bizans İmparatorluğu ile Arap kabileleri arasında stratejik bir tampon devlet haline geldiler.
614 yılında hem Palaestina Prima hem de Palaestina Secunda eyaletleri, ortaklaşa hareket eden bir Sasani-Yahudi ordusu tarafından fethedildi. Yahudi isyancıların liderliğini, Orta Çağ kaynaklarına göre "muazzam bir servete" sahip olan Taberiyeli Benjamin ile bir Yahudi Eksilarkı (Sürgün Reisi) olan Nehemiah ben Hushiel üstleniyordu. Bu gelişme, dönemin Hristiyan kaynaklarında pek çok kilisenin yerle bir edildiğinin aktarılması sebebiyle Hristiyan toplumunda tam bir şok etkisi yarattı. Ancak Pers birliklerinin bölgeden çekilmesi ve ardından yerel Yahudi isyancıların teslim olmasıyla birlikte, topraklar MS 628 yılında kısa bir süreliğine yeniden Bizans İmparatorluğu'na bağlandı.
Bölgedeki Bizans hakimiyeti, 636 yılında Müslümanların Suriye'yi fethiyle birlikte bir kez daha ve bu sefer geri dönüşü olmayacak şekilde tamamen sona erdi. Topraklar daha sonra, Hulefâ-yi Râşidîn (Dört Halife Dönemi) idaresindeki Biladü'ş-Şam (Suriye) vilayetine bağlı Cund el-Ürdün (Ürdün Askeri Bölgesi) adıyla yeniden yapılandırıldı.
Demografik bilgiler
6. yüzyıl öncesinde Palaestina Secunda eyaleti, büyük oranda Yahudi nüfusun yanı sıra, çoğunluğu Hristiyanlığı benimsemiş Grekçe ve Aramice konuşan kozmopolit bir halka ev sahipliği yapıyordu. 2. yüzyıldaki Bar Kohba İsyanı’nın yenilgiyle sonuçlanmasının ardından Celile ve Golan bölgelerini kendilerine merkez edinen Yahudiler, 4. ve 5. yüzyıllar boyunca buradaki varlıklarını güçlendirerek müreffeh bir dönem yaşadılar. Bu durumun en büyük sebebi ise bölgedeki Bizans kontrolünün zamanla zayıflaması ve bunun sonucunda yerel halklara oldukça geniş bir özerklik alanı kalmasıydı.
Eyaletin kuzeydoğu kesimlerinde ise putperest Iturealılar yaşıyordu; ancak bu topluluğun asıl yoğun nüfusu, daha kuzeydeki komşu Phoenicia ve Phoenicia Libani eyaletlerindeydi. 4. ve 6. yüzyıllar arasında Yemen topraklarından bölgeye göç eden Hristiyan Arap Gassânîler ise Golan bölgesinin yanı sıra eski Arabia Petraea eyaleti topraklarına yerleştiler. Bu yerleşimciler, 6. yüzyıla gelindiğinde Bizans'a bağlı bir tampon krallık kurdular ve merkezlerini Palaestina Secunda'nın kuzeydoğu sınırını oluşturan Golan bölgesinde yapılandırdılar.
7. yüzyılın başlarında eyalet, Bizans-Pers savaşı ve Yahudi isyanının getirdiği ağır yıkımlarla birlikte çok ciddi bir nüfus kırılması ve demografik çöküş yaşadı. Bizans hakimiyetinin kısa süren geri dönüşünün ardından bölgeye giren Müslüman orduları, Hristiyan nüfusun büyük bir kısmının kuzeye — yani hâlâ Bizans kontrolü altında bulunan Kuzey Suriye ve Anadolu topraklarına — kaçmasına neden oldu.
Din
Yahudilik
4. ve 5. yüzyıllar boyunca Yahudiliğin adeta can damarı ve parlayan bir merkezi olan Palaestina Secunda eyaleti, aynı zamanda Kudüs Talmudu'nun (Yeruşalmi) kaleme alındığı topraklardı. En yüksek dini ve hukuki otorite kabul edilen Sanhedrin Meclisi, 5. yüzyılın başlarında Bizans idaresi tarafından lağvedilene kadar Taberiye şehrinde faaliyetlerini sürdürdü. Bu meclisin son Nasi'si (başkanı) 425 yılında hayatını kaybeden VI. Gamliel oldu. Onun vefatının ardından Bizans İmparatoru II. Theodosius, yerine yeni bir liderin seçilmesine izin vermedi ve 429 yılına gelindiğinde bu tarihi patrikliği tamamen sonlandırdı.
Hristiyanlık
İmparator Konstantin'in Hristiyanlığa geçmesi, MS 70 yılından beri geri planda kalmış olan Filistin'i yeniden Hristiyan kilisesinin gelişimindeki en önemli sahnelerden biri haline getiren olaylar silsilesini başlattı. O döneme kadar, Sepphoris ve Kefarnahum gibi birkaç Celile kasabasında sadece "Minim" (muhtemelen Yahudi Hristiyanları da kapsayan bir azınlık) adı verilen küçük bir kitle yaşamaktaydı. Ancak 4. yüzyıldan itibaren Bizans hükümeti, Hristiyan dünyasının Kutsal Topraklar'a olan ilgisine büyük bir destek programıyla karşılık verdi. Özellikle kilise yapımına odaklanan bu yoğun imar faaliyetleri, Hristiyanları Filistin'e göç etmeye teşvik etti. İmparatorluk politikası, pek de başarılı olamasa da, koruma ve çeşitli ödüller vadederek Yahudileri Hristiyanlığa geçirmeye de çalıştı. En nihayetinde; Nasıriye, Kefernahum (ki burada bir sinagog ile bir kilise neredeyse caddenin hemen karşılıklı iki yakasında yer alır) ve Tabga civarındaki Hristiyan yerleşimlerinin artmasıyla birlikte, Celile bölgesi o köklü Yahudi çoğunluğunu zamanla kaybetti.
Roma kültü ve paganizm
Erken Bizans idaresi boyunca eyalette, Hristiyan olmayan Romalılar ve Helenler ile Iturealılardan oluşan küçük bir pagan azınlık da varlığını sürdürmekteydi.
Ekonomi
Modern araştırmacılar; Palaestina Secunda eyaletinin, özellikle de Celile bölgesinin, çok büyük miktarlarda ve yüksek kalitede zeytinyağı üreterek ihraç ettiği konusunda hemfikirdir. Celile'nin yüzyıllara dayanan bu köklü zeytinyağı üreticiliği, henüz milattan sonra birinci yüzyılda tarihçi Josephus tarafından da açıkça belgelenmiştir. Bizans dönemine ait hahamlık literatüründe (rabbinik edebiyat) Celile zeytinyağının yanı sıra Kefernahum ve Scythopolis'te üretilen zeytinyağlarına da övgüyle değinilir. Filistin-Fenike kıyılarının bu genel ticari zenginliği ve bereketi, dönemin ünlü coğrafya eseri Expositio Totius Mundi'de de kendine yer bulmuştur.
Ayrıca bakınız
Kaynaklar
- ^ a b c Lehmann, Clayton Miles (Yaz 1998). "Palestine: History: 135–337: Syria Palaestina and the Tetrarchy". The On-line Encyclopedia of the Roman Provinces. University of South Dakota. 11 Ağustos 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ağustos 2014.
- ^ Greatrex-Lieu (2002), II, s. 196
- ^ Decker, Michael (2009). Tilling the Hateful Earth: Agricultural Production and Trade in the Late Antique East. Oxford University Press. s. 166. ISBN 978-0-19-956528-3. OCLC 316430311.
praetoria idaresi
praetoria idaresi
- 1 Sonraları Septem Provinciae oldu
- 2 534 yılında Bizans İmparatorluğu tarafından yeniden fethedilmesinin ardından ayrı bir Afrika Prefektörlüğü olarak yeniden kuruldu
- 3 Sonraları Dioecesis Illyricum oldu
- 4 536 yılında Quaestura exercitus bünyesine dâhil edildi
- 5 I. Justinianus'un 534-536 yılları arasındaki idari yeniden yapılanmasından etkilendi (sınırları yeniden çizildi, adı değişti ya da lağvedildi)