|
Pannonia Superior ("Yukarı Pannonia"), Trajan'ın MS 103 yılında Pannonia eyaletini ikiye ayırmasıyla oluşturulan bir Roma eyaletiydi. Başkenti Carnuntum olan eyaletin toprakları günümüzde Macaristan, Hırvatistan, Avusturya, Slovakya ve Slovenya'nın bazı bölümlerine karşılık gelmektedir.
Tarihi
Septimius Severus, MS 193 yılında imparatorluk tahtı için giriştiği mücadeleyi Pannonia Superior valisiyken başlattı. MS 308 yılında İmparator Diocletianus, Carnuntum'da ortak imparatorlar Maximianus ve Galerius ile bir araya geldi. Tetrarşi sisteminde yaşanan siyasi krizleri çözmek amacıyla düzenlenen bu toplantıda, Galerius ölen Severus'un yerine Licinius'u augustus ilan etti. Aynı zamanda yeniden iktidara dönmeye çalışan Maximianus'un siyasetten tamamen çekilmesi kararlaştırıldı. Toplantı sırasında bazı kişiler Diocletianus'tan yeniden tahta dönmesini istedi. Ancak Diocletianus bu teklifi reddetti.
3. yüzyılın sonlarında, İmparator Diocletianus'un Tetrarşi döneminde imparatorluğun yönetimini güçlendirmeyi amaçlayan idarî reformları kapsamında Pannonia Superior iki ayrı eyalete bölündü. Yaklaşık 295 yılında gerçekleştirilen bu düzenlemeyle, merkezi Savaria olan batı kesimi Pannonia Prima, Tuna sınırı boyunca uzanan doğu kesimi ise Pannonia Savia adıyla yeniden düzenlendi. Bu değişikliğin amacı, Tuna sınırındaki sürekli tehditler karşısında eyalet yönetimini daha etkin hâle getirmek, tek bir valinin üzerindeki idarî yükü azaltmak ve askerî birliklerin daha hızlı sevk edilmesini sağlamaktı.
Coğrafya
Pannonia Superior, antik Pannonia eyaletinin batı kesimini kapsıyordu. Toprakları Tuna Nehri boyunca Viyana'dan başlayarak doğuda günümüzdeki Szombathely çevresine kadar uzanıyordu. Karpat Havzası'nda yer alan bu bölge, Roma İmparatorluğu'nun Tuna sınırındaki en önemli askerî ve stratejik alanlarından biriydi.
Eyaletin kuzey sınırını Tuna Nehri oluşturuyordu. Nehir aynı zamanda Roma'nın barbar kavimlere karşı savunduğu limes sisteminin bir parçasıydı. Batıda Noricum, güneyde Dalmaçya eyaletleriyle komşu olan Pannonia Superior'un sınırları, Trajan'ın idarî düzenlemelerinin ardından yeniden belirlendi. Pannonia'nın iki eyalete ayrılmasıyla birlikte doğu ve güney sınırları Pannonia Inferior ile şekillendi; doğudaki sınır hattı büyük ölçüde Drava Nehri boyunca uzanıyordu.
Eyaletin merkezi olan Carnuntum, günümüzde Viyana'nın yaklaşık 40 kilometre doğusunda, Tuna ile Morava nehirlerinin birleştiği noktaya yakın bir konumda bulunuyordu. Tuna'nın güney kıyısında yer alan kent, hem sınır hattının denetlenmesini kolaylaştırıyor hem de eyalet valisinin merkezi olarak idarî işlev görüyordu.
Ekonomi
Pannonia Superior'un ekonomisi büyük ölçüde tarıma dayanıyordu. Tuna Ovası'nın verimli topraklarında tahıl üretimi yapılırken, büyük çiftlikler hem yerel nüfusun hem de eyalette konuşlu Roma birliklerinin ihtiyaçlarını karşılıyordu. Üretilen tahılın bir bölümü Tuna Nehri üzerinden Roma İmparatorluğu'nun diğer bölgelerine sevk ediliyordu. Ayrıca bazı bölgelerde bağcılık, tuz üretimi ve tuğla imalatı da ekonomik faaliyetler arasında yer alıyordu.
Madencilik ve metal işçiliği eyalet ekonomisinin bir diğer önemli unsuruydu. Özellikle Noricum sınırına yakın bölgelerde çıkarılan demir, lejyonların ihtiyaç duyduğu silah ve teçhizatın üretiminde kullanılıyordu. Daha sınırlı ölçekte olmakla birlikte altın ve gümüş madenciliği de yapılmaktaydı.
Tuna Nehri ve kara yolu ağları sayesinde Pannonia Superior önemli bir ticaret merkezi hâline geldi. Baltık bölgesinden kehribar, kuzeydeki kabilelerden kürk ve çeşitli hammaddeler eyalete ulaşırken, Roma malları karşılığında sınır bölgeleriyle yoğun ticari ilişkiler kuruluyordu. Özellikle 2. yüzyılda bu ticaret ağları eyaletin ekonomik refahına önemli katkı sağladı.
Eyalet ekonomisi imparatorluk yönetimi tarafından yakından denetleniyordu. Tarımsal üretim ve madencilikten elde edilen vergiler Roma hazinesine aktarılırken, Antoninuslar döneminde para ekonomisinin yaygınlaşması ve Pax Romana'nın sağladığı istikrar ve ticaretin gelişmesi sayesinde eyalet, ekonomik açıdan zirve dönemini yaşadı. Bu dönemde denariusun yaygınlaşması para ekonomisinin güçlendiğine işaret etmektedir.
Başlıca şehirler
Pannonia Superior'un önemli yerleşimleri arasında şunlar bulunuyordu:
- Vindobona (günümüzde Viyana, Avusturya)
- Siscia (günümüzde Sisak, Hırvatistan)
- Iovia Botivo (günümüzde Ludbreg, Hırvatistan)
- Aquae Balissae (günümüzde Daruvar, Hırvatistan)
- Andautonia (günümüzde Šćitarjevo, Hırvatistan)
- Halikan (günümüzde Sveti Martin na Muri, Hırvatistan)
- Savaria (günümüzde Szombathely, Macaristan)
- Scarbantia (günümüzde Sopron, Macaristan)
- Arrabona (günümüzde Győr, Macaristan)
- Poetovio (günümüzde Ptuj, Slovenya)
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ Wallner, Mario (1 Ocak 2021). "The Seat of the Roman Governor at Carnuntum (Pannonia Superior)". Heritage. doi:10.3390/HERITAGE4040168. 16 Mayıs 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.
- ^ Kremer, Gabrielle (1 Ocak 2021). "Carnuntum, capital of Pannonia Superior: the evidence of the votive monuments and the sacral topography". 12 Mayıs 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.
- ^ a b "Hungary History - Pannonia". 15 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2026.
- ^ a b "Pannonia - Province of the Roman Empire | UNRV Roman History". 2 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2026.
- ^ Barnes, Constantine and Eusebius, 31-32.
- ^ Barnes, Timothy D. (1982). The New Empire of Diocletian and Constantine (PDF) (İngilizce). 6 Aralık 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 20 Haziran 2026.
- ^ Mann, J. C. (1998). "The Creation of Four Provinces in Britain by Diocletian". Britannia. 29: 339-341. doi:10.2307/526829. ISSN 0068-113X. 10 Ocak 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.
- ^ Centre, UNESCO World Heritage. "Frontiers of the Roman Empire – Ripa Pannonica in Hungary". UNESCO World Heritage Centre (İngilizce). 17 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Haziran 2026.
- ^ Gugl, Christian; Wallner, Mario; Hinterleitner, Alois; Neubauer, Wolfgang (1 Ekim 2021). "The Seat of the Roman Governor at Carnuntum (Pannonia superior)". Heritage (İngilizce). 4 (4): 3009-3031. doi:10.3390/heritage4040168. ISSN 2571-9408. 6 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.
- ^ Beća, Amra Šačić (1 Ocak 2025). "Administrative Organization of Roman Silver Mines in Pannonia". Omnia tempus revelat : studies on Antiquity and the Early Middle Ages : in Memory of Jaroslav Šašel. doi:10.3986/9789612681180_04. 4 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.
- ^ Suharoschi, Alexandru (1 Ocak 2020). "The Limes Germanicus trade and the Roman army". doi:10.2307/J.CTV1DDCM17.8.
- ^ Constantina, Katsari, (14 Şubat 2008). "12 The Monetization of Rome's Frontier Provinces". OUP Academic (İngilizce). doi:10.1093/acprof:o. 21 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.
- ^ Andrew, Wilson, (22 Aralık 2011). "7 City Sizes and Urbanization in the Roman Empire". OUP Academic (İngilizce). doi:10.1093/acprof:o. 13 Mart 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Haziran 2026.