Pavlusçuluk

Pavlusçuluk, (Ermenice: Պաւղիկեաններ, Pawłikeanner; Yunanca: Παυλικιανοί; Arap kaynaklar: Baylakānī, al Bayāliqa Arapça: البيالقة) 7. yüzyılda ortaya çıkan dualist Hristiyan mezhebidir.

Pavlikanlar, Hristiyanlık dininin inanç esaslarını yorumlamada Katolik Kilisesi'yle zıt düştüğünden ve bundan dolayı da Heretik olarak adlandırılır.7.YY'nin ortasında papaz yardımcısına destek olan Constantine Mananali, bu yardım karşılığında papaz yardımcısının kitabı ve kendi görüşlerini birleştirerek Pavlikan mezhebini ortaya çıkarır.Mananali Constantine'yi öldürmekle görevlendirilen Symeon Pavlaki inancından çok etkilendiğinden üç yıl sonra Cibossa'ya geri döndüğü topluluğun başına geçer.Onun liderliğinde Pavlikan mezhebi tekrar yükselir.Justus, Symeon'u Colonea piskoposuna şikayet ederek Symeon ve çevresi imparatorun emriyle yakılmışlardır.

Pavlakiler, Bizans yönetimi tarafından Manihest görüşleri paylaşmakla suçlandılar.Maniheizm, İran kökenli bir akımdı.Manesçilik, kendi çağının bazı kaynaklarında Hristiyanlık içindeki öğreti olarak görüldü.Lakin Bizans yönetiminin kendi çıkarlarına göre hareket ettiği Hristiyanlık Maniheizmi düşman olarak göstermişti.Manes'in öğretisi sonraki zamanlar içinde İranda Mezdekilik, Dersim, Ermenistan ve Bizans Devleti'nde ise Pavlaki adını alır.Mananalı, Modern Mamekiye'nin Ermenice kaynaklarındaki adıdır.Arguvan, Divriği ve Amara gibi Pavlaki şehirleri desteklerle Karbeas kurar.Mananalı olarak bilinen Doğu Dersim önemli bir üstü.Pavlakiler, 50 yıl gibi Avasım denilen koridorda bir tür Otonom devlet gibiydi.Pavlakiler, kilise tarafından tehlikeli zıt görüşlüler olarak görüldüğünden tenkil ve tehcir edilmişlerdir.Karbeas ve Kürşar'ın mezarları Aleviler için ziyaret yeridir.

Pavlakiler, Zerdüşt ve İsa Peygamber'in doktrinlerini uzlaştırmışlardır.Pavlakilerin kendilerine göre Pavlakiliğin kurucusu Constantine Mananalı'dır.Sonrasında Silvanus adını aldığı söylenir.Silvanus'un faaliyetleri kısa sürede takipçilerini arttırır.Araplar Bizans'a karşı mücadelesinden sebeple Silvanus'un faaliyetlerine tolerans gösterir.İkinci Justinianus'un zalimliği, dindar bir amaç tarafından körüklendi ve o Pavlakiler'in adını tek bir yangınla yok etmeyi boş yere umut etti.Pavlaki olan Karbeas'ın isyanı yıkıcı bir alevin fitilini ateşledi.Chrysocheir, Karbeas'tan sonraki Pavlaki liderdir.Bizans'ın kalbine uzayan seferleriyle ünlüdür.Yaşamını Bizans'la ilgili bir savaşta yitirmiştir.Abbasilerle ittifak halindedir.Chrysocheir'in ölümüyle Pavlakiler'in ihtişamı söndü.Dağlarda bağımsızlık ruhu yaşamaya devam etti.Pavlakiler, Fırat kıyısından Konstantinopolis ve Trakya'ya yerleştirildi.Bu göçle onların öğretileri Avrupa'da yayılmıştır.Pavlakiler, Bulgarların henüz yeni filizlenen inancı Bogomillere yardımcı oldular.Pavlakiler, Filippolis şehrini ve Trakya'nın anahtarlarını tutardı.Jacobite taraftarları Makedonya ve Epir'de bir dizi yer ele geçirmişti.Birçok yerli Bulgar onlarla aynı taraftaydı.Bugünün Pavlakileri kökenlerine dair bilgileri unutmuştur.

Pavlakiler, İmparator Michael ve V.Leon dönemlerinde öldürülür.Kraliçe Theodora döneminde ise artar.İmparator Yuhannes Tzimiskes zamanında Pavlakiler Trakya'ya iskan edilir.Balkanlarda güçlenirler.Bogomil mezhebi, Boşnaklar, Bulgarlar ve Sırplar arasında yayılır. İmparatoriçe Theodora, enerjisini Pavlakilerin yok edilmesine adadı.Tebasını Yunan Kilisesi'ne uymayı emretti.Pavlakiler bunu reddettiği için 100.000'den Pavlaki'yi kılıçtan geçirip yaktı ve geri kalanını sürgün etti.İnançlarını savunmadaki cesaret ve kararlılık, doğruluk uğruna zulme karşı direnme Pavlakilerin ve Bogomillerin ortak özelliğiydi.

İslami kaynaklarda Pavlakilerin inançlarından çok, Müslümanlar ve feodal beylerle olan durumunu anlatır.Azerbaycan'daki Pavlakiler bazen Müslümanlarla savaş durumundadır.Pavlakilerin Maniheistlerin devamı olduğu yaygın bir ifadedir.Pavlakilik, Hristiyan ağırlıklı lakin farklı inançlardan etkilenen bir mezheptir.İsa Peygamber'in yaratıcı değil yaratılmış olduğunu savunur.Maniheizm vaftiz ve komünyonu reddetmeye karşılık Pavlakiler bu iki şeye önem vermişlerdir.Maniheizm, din adamları arasında hiyerarşiye önem verirken Pavlakiler bunlara karşı mücadele etmiştir.Kafkaslar ve Anadolu'da Pavlaki adıyla anılan hareket Balkanlarda Bogomilizm, Batı Avrupa'da Patarenler, Katarlar ve Albigenler olarak sahneye çıkar.Bogomiller, Hristiyanlığın bazı temel inançlarına saygı duymazlardı.

Bogomiller, lüks hayatı ve içkiyi reddederlerdi.Tevrat'ı ve Meryem'in kutsallığını kabul etmeyip, kilise ayinleri protesto edilirdi.Bu akımı benimseyenler zulme uğradı.1120 yılından itibaren İtalya, Fransa ve Batı Almanya'ya kadar yayılırlar.Languedoc bölgesine geldiklerinde çok kültürlü bir toplulukla karşılaşırlar.Katarların yok olmasıyla sessizliğe bürünen Bogomiller Osmanlı etkisiyle Müslüman olmuştur.

Pavlusçuların yeniden ortaya çıkışı konusuyla ilgili katkıda bulunan 10.YY kaynağı vardır.En önemlisi Theophylaktos Lekapenos'un Mektubu.Görünen o ki, VII. Konstantin döneminde Pavlusçuların yeniden ortaya çıkışı kilise çevrelerinde hemen yankı bulmamış olabilir.Bu patrikhanenin gözetimi, görünüşe göre sorumluluklarından çok atıyla meşgul olan Theophylaktos'un etkisizliğinden olabilir.

Hristiyanlığın ilk dönemlerinde doğan Markionculuğun dualist görüşlerininin ve 3. yüzyılda İran'da yayılan gnostik din Maniciliğin etkisinde kalmıştır. Mezhebe adını veren Paulus'un kim olduğu tartışmalıdır. En yakın ihtimalle bahse konu olan kişi Samsatlı Paulus'tur.

Pavlusçuluğun temelinde, biri iyi öbürü kötü iki Tanrı olduğu öğretisi yatar. İyi Tanrı gelecekteki dünyanın, kötü Tanrı ise bu dünyanın yaratıcısı ve yöneticisidir. İyi Tanrı etten ve kemikten bir insan olamayacağına göre İsa gerçekten Meryem Ana'nın oğlu olamaz.

Pavlusçuluğun kurucusu sayılan Konstantin adlı Ermeni, havari Pavlus'un saf Hristiyanlığını yeniden kurmayı amaçlamış ve kendisine Pavlus'un müritlerinden Silas'ın adını almıştı. Ortaya çıktıktan kısa süre sonra mezhep imparatorluk sınırları içinde siyasi ve askeri çalkantılara yol açtı. II. Konstantinos ve II. Justinianos mezhebi dağıtmak için seferler düzenlendiler. 9. yüzyıl başlarında Pavlusçuluk yeniden canlandı. Kilikya ve Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde etkili oldu. İmparator III. Mihail ile İmparatoriçe Theodora'nın giriştiği kırımlara karşın varlığını koruyabildi. 9. yüzyıl üçüncü çeyreğinde en güçlü dönemini yaşadı. 872 yılında I. Basileios döneminde Hristoforos komutasında düzenlenen sefer Bathys Ryax Muharebesi ile sonuçlandı, Bizanslılar Pavlusçulara karşı ezici bir zafer kazandılar. Ama Haçlı seferlerine kadar Pavlusçuluğun etkisi ortadan kalkmadı. 9. yüzyıldan sonra, Bulgarlara karşı öncü güç olarak yerleştirildikleri Trakya dışında Pavlusçuların etkisi kalmadı. Pavlusçu öğreti Makedonya, Bulgaristan ve Yunanistan'da özellikle köylüler arasında etkili oldu.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

Özel

^ "Catholic Encyclopedia: Paulicians". New Advent. 1 Şubat 1911. 24 Mayıs 2000 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 25 Eylül 2016.
^ Nersessian, Vrej (1998). The Tondrakian Movement: Religious Movements in the Armenian Church from the 4th to the 10th Centuries. London: RoutledgeCurzon. p. 13. 0-900707-92-5.
^ "Pavlaki-Symeon-Constantine Mananali-İmparator". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Pavlakiler". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Constantine Mananalı". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Balkanlarda yayılan Bogomiller". 12 Kasım 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2026.
^ "İmparatoriçe Theodora ve Pavlakiler". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Bilgi ekleme" (PDF). Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
^ "Bogomil Tarikatı". 20 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Mart 2026.
^ "Pavlakilerle ilgili bir kaynak". Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Genel

Herzog, "Paulicians," Philip Schaff, ed., A Religious Encyclopaedia or Dictionary of Biblical, Historical, Doctrinal, and Practical Theology, 3rd edn, Vol. 2. Toronto, New York & London: Funk & Wagnalls Company, 1894. pp. 1776–1777
Nikoghayos Adontz: Samuel l'Armenien, Roi des Bulgares. Bruxelles, Palais des academies, 1938.
(Ermenice) Hrach Bartikyan, Quellen zum Studium der Geschichte der paulikianischen Bewegung, Eriwan 1961.
The Key of Truth, A Manual of the Paulician Church of Armenia, edited and translated by F. C. Conybeare, Clarendon Press, Oxford, 1898.
S. B. Dadoyan: The Fatimid Armenians: Cultural and Political Interaction in the Near East, Islamic History and Civilization, Studies and Texts 18. Leiden: Brill Publishers, 1997, Pp. 214.
Nina G. Garsoian: The Paulician Heresy. A Study in the Origin and Development of Paulicianism in Armenia and the Eastern Provinces of the Byzantine Empire 1 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Publications in Near and Middle East Studies. Columbia University, Series A 6. The Hague: Mouton, 1967, 296 pp.
Nina G. Garsoian: Armenia between Byzantium and the Sasanians, London: Variorum Reprints, 1985, Pp. 340.
Newman, A.H. (1951). "Paulicians". Samuel Macaulay Jackson (Ed.). New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge. VIII. Baker Book House, Michigan. ss. 417-418.
Vahan M. Kurkjian: A History of Armenia (Chapter 37, The Paulikians and the Tondrakians), New York, 1959, 526 pp.
A. Lombard: Pauliciens, Bulgares et Bons-hommes, Geneva 1879
Vrej Nersessian: The Tondrakian Movement, Princeton Theological Monograph Series, Pickwick Publications, Allison Park, Pennsylvania, 1948, Pp. 145.
Edward Gibbon: 'History of the Decline and Fall of the Roman Empire' (Chapter LIV).