Pide
Lübnan usulü pide
Alternatif isimKhubz
BölgesiDoğu Akdeniz, Orta Doğu ve Kuzey Afrika
TipiYassı ekmek
Ana malzemelerBuğday unu, su, ekmek mayası, tuz
Pide pişirilen bir kara fırın
Tırnaklı pide
Ramazan pidesi

Pide, Türk ve Orta Doğu mutfaklarında yaygın olan, Balkan mutfaklarında da görülebilen yassı bir ekmek çeşididir.

Ekmek olarak kullanımı

Pide somun ekmekler gibi gündelik sofralarda ve ayrıca kebap salonlarında sık sık "tırnak pide" olarak tüketilir. Döner, Adana kebabı, İskender Kebabı gibi et yemeklerinde etin altına dörtgen şeklinde kesilmiş parçalar halinde konarak servis yapılır.

Pide özellikle Ramazan aylarında iftar ve sahur sofralarında tercih edilen bir ekmek türüdür.

Açık ekmek

Şanlıurfa açık ekmeği veya tescilli diğer adıyla Urfa açık ekmeği, Şanlıurfa ve çevresine özgü, tek katlı yassı ekmek türüdür. Kebabın dürüm olarak sarıldığı lavaş ekmeğe Şanlıurfa'da verilen isimdir. Mahalle fırınlarında üretilir. Geleneksel üretimde mayalı veya mayasız hazırlanabilir. Şanlıurfa yöresine özgü geleneksel bir düz ekmek olarak da tanımlanmıştır.

Geleneksel yöntemde açık ekmek hamuru, tırnaklı ekmek hamuruna göre daha az maya kullanılarak hazırlanır. Dinlendirilen hamur düzleştirilir, yüzeyine un ve sudan oluşan bulamaç sürülür ve elle çekilerek uzun, ince ve oval biçime getirilir. Köten ve Ünsal'ın 2007 tarihli çalışmasında ekmeklerin 60–100 cm uzunluğunda, 25–30 cm eninde ve 1–3 mm kalınlığında olduğu kaydedilmiştir.

Aynı araştırmada, açık ve tırnaklı ekmeklerin Şanlıurfa'da öğünlük olarak satın alındığı ve açık ekmeğin lokanta ve restoranlarda tırnaklı ekmeğe göre biraz daha fazla tüketildiği belirtilmiştir. Açık ekmek özellikle kebap, tepsi yemekleri, çiğ köfte, közlenmiş patlıcan ve biber ile patlıcan kebabının dürüm yapılmasında kullanılır.

“Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği)”, 20 Aralık 2017 tarihinde 295 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Tescil belgesine göre üretimde Şanlıurfa'da yetiştirilen buğdaydan elde edilen ekmeklik buğday unu, tam buğday unu veya ikisinin karışımı; su, ekşi hamur ve tuz kullanılır. Bulamaç sürülerek uzatılan hamurun pişerken kabarmasını önlemek amacıyla yüzeyine uzunlamasına hafif çizgiler yapılır ve ekmek yöreye özgü taş fırında pişirilir.

Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi

Antep mutfak kültürünün önemli bir unsuru olan Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi; yaklaşık 20 cm eninde, 39 cm boyunda ve yaklaşık 1 cm kalınlığında oval şekilde düz ekmektir. Hamur halindeyken yapılan tırnaklama nedeniyle yüzeyinde yaklaşık 1,35 × 1,40 cm boyutlarında ve genellikle homojen dağılım gösteren tırnak aralıkları bulunur. Antep Tırnaklı Pidesi / Gaziantep Tırnaklı Pidesi / Antep Pidesi Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Şanlıurfa tırnaklı ekmeği

Şanlıurfa tırnaklı ekmeği, Şanlıurfa mutfağına özgü bir yassı ekmek çeşididir. Tescil şartnamesine göre temel bileşenleri un, su, tuz ve mayadır. Dinlendirilen hamur düzleştirildikten sonra üzerine un ile kaynar sudan hazırlanan bulamaç ince bir tabaka hâlinde sürülür. Ardından hamura parmak uçlarıyla “tırnak” adı verilen şekiller verilir. Son biçimi verilen hamur, 350–400°C sıcaklıktaki taş fırında 2–3 dakikada pişirilir. Ekmek ortalama 40–45 santimetre uzunluğunda ve 20–25 santimetre enindedir.

Ürün, 20 Mart 2018 tarihinde 332 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Tescilin coğrafi sınırı Şanlıurfa'dır.

Malatya Pidesi / Malatya Açık Ekmeği

Malatya Pidesi / Malatya Açık Ekmeği 28 Eylül 2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi

Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi 30 Kasım 2022 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenmiş ve coğrafi işaret almıştır.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ a b c Köten, Mehmet; Ünsal, A. Sabri (1 Nisan 2007). "Şanlıurfa Yöresine Özgü "Tırnaklı ve Açık Ekmeklerin" Geleneksel Üretim Yöntemleri". Gıda. 32 (2). ss. 81-85. 30 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Ağustos 2026. 
  2. ^ Elçi, Mehmet Ali; Ünsal, Ahmet Sabri; Ünsal, Nefise Eren; Köten, Mehmet (2023). "Arpa Unu İlavesinin Açık Ekmeğin Bazı Kimyasal ve Fonksiyonel Özelliklerine Etkisi". Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi. 26 (6). ss. 1337-1345. doi:10.18016/ksutarimdoga.vi.1207303. 29 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi26 Ağustos 2026. 
  3. ^ "Şanlıurfa Açık Ekmeği (Urfa Açık Ekmeği)". Coğrafi İşaretler Portalı. Türk Patent ve Marka Kurumu. 27 Ocak 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 26 Ağustos 2026. 
  4. ^ https://www.ci.gov.tr/cografi-isaretler/detay/38245[ölü/kırık bağlantı]
  5. ^ https://www.ci.gov.tr/Files/GeographicalSigns/dc200ac2-cd5e-4f7b-8947-e6e4b80d45fa.pdf[ölü/kırık bağlantı]
  6. ^ Köten, Mehmet; Ünsal, Ahmet Sabri (2020). "Şanlıurfa Yöresine Özgü Tırnaklı (Düz) Ekmekte Bazı Katkı Maddelerinin Kullanımının Ekmek Kalitesine Etkisi". Gıda. 45 (3). ss. 473-484. doi:10.15237/gida.GD19137. 29 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi29 Ağustos 2026. 
  7. ^ a b "Şanlıurfa Tırnaklı Ekmeği, Tescil No. 332" (PDF). Türk Patent ve Marka Kurumu. 20 Mart 2018. 27 Ekim 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Ağustos 2026. 
  8. ^ "Malatya Pidesi/ Malatya Açık Ekmeği". Türk Patent ve Marka Kurumu. 4 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi4 Ekim 2022. 
  9. ^ "Afyonkarahisar Ak Pide / Afyonkarahisar Tırnak Pidesi". Türk Patent ve Marka Kurumu. 20 Aralık 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Aralık 2022.