Samsat

Samsat
İlçe
Türkiye'de bulunduğu yer
İlçe sınırları haritası
Koordinatlar: 37°34′45″N 38°28′57″E / 37.5792°K 38.4825°D / 37.5792; 38.4825
Ülke	Türkiye
İl	Adıyaman
Coğrafi bölge	Güneydoğu Anadolu Bölgesi
İdare
• Kaymakam	Hasan İnanç Gökçayır
• Belediye başkanı	Halil Fırat (AK Parti)
Yüzölçümü
• Toplam	319 km²
Rakım	600 m
Nüfus  (2018)
• Toplam	7.893
• Kır	-
• Şehir	-
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu	02800
İl alan kodu	416
İl plaka kodu	02
Resmî site samsat.gov.tr samsat.bel.tr

Samsat, Adıyaman ilinin bir ilçesidir. Antik ismi Samosata'dır. Etrafı Atatürk Barajı ve Kahta ile çevrilidir. İlçenin yüz ölçümü 319 km²’dir. İl genelindeki nüfusu en az ilçedir.

Kuruluş tarihi çok eskilere dayanan Samsat'a Sümerler zamanında “Semizata” dendiği rivayet edilmektedir. Mısırlıların ise yine Samsat'a “Şamşuata”(?) veya “Şemşiata”(?) dediği rivayet edilmektedir. Ancak kentin adını Kommagene krallarından I. Antiochos Epiphanes'in dedesi olan Kral Samos'tan almış olduğu düşünülmektedir. Bu ismin manasının ne olduğu bilinmemekle birlikte antik çağlardan itibaren Samsat ismi muhtemelen Kral Samos'tan dolayı “Samasota”, “Samusat”, “Şimsat” “Simisat” adıyla adlandırılmıştır. Samsat adının Süryanice ve İbranice isminin “Simsat” (Şimsat) olduğu ve bu ismin “Güneş” “Güneş Diyarı” manalarına geldiği söylenmekle birlikte bunun yanlış olduğu kanaati vardır. Çünkü Orta Çağın ilk dönemlerinde 4. yüzyılın başlarında Ermeniler, Hristiyanlığı kabul etmeden önce ateşperest idiler. Hristiyanlığın ilk dönemlerinde bu eski dinlerini muhafaza etmiş olan Ermenilere “Arevebaşt” (yani güneşe tapınan) veya “Arevorti” (güneşin oğlu) deniliyordu. Bunların 14. yüzyıla kadar yoğun olarak yaşadıkları en önemli merkez Samsat'tı. Bu yüzden "Güneş Diyarı" değil de güneşe tapanların memleketi olarak bilinmelidir. İslam fetihleriyle birlikte “Samosata” ismi Arap şivesine uydurularak artık “Sümeysat” olarak adlandırılacaktır. Osmanlıların son dönemlerinden itibaren günümüze kadar olan dönemde ise “Sümeysat” adı değişerek günümüzdeki kullanılan “Samsat” halini almıştır.

Sümerler zamanında Semiata adı verilen Samsat'ın Demir çağında Hititlerin merkezi olduğu tahmin edilmektedir. Bölge MÖ 708'de 11. Sargon tarafından zapt edilerek Asur'a bağlı bir eyalet durumuna gelir. MÖ 605 yılında Babillilerin eline geçer. Daha sonra sırasıyla Medlerin, Perslerin (MÖ 533), Makedonya Krallığı'nın MÖ 333'te Selevkosların hakimiyeti altına girer.

Samsat MÖ 69'da Kommagene Krallığı'nın merkezi olur. Kommagene kralları Antiochos sanıyla anılır. 150 yıllık bu süre içinde 4 kral tahta geçmiştir.

I.Antiochos Theos döneminde Samsat iki kez Romalılar tarafından kuşatılmıştır. İlk kuşatma Samosata'nın zenginliklerini ele geçirmek amacıyla başladı (MÖ 69). Bu kuşatmada Samosata halkı tarafından suda bile yanan Maltha maddesi (Rum ateşinin atası) Samosata Kalesini aşmaya çalışan Roma Lejyonların üzerine dökülerek ateşlenmesi sonucu Romalılar ağır kayıplar vermiştir. Bunu üzerine Romalı general Lucullus anlaşma yaptıktan geri çekilmek zorunda kalmıştır. General Pompey'in doğu bölgeleri fethetmek için sefer çıktı. I.Antiochos ondan taraf olunca Samsat'a dokunulmadı. Stratejik Zeugma bölgesi Kommagene'ye verildi. Daha sonra Sezar - Pompey iç savaşında Pompey'e destek çıkılmasına rağmen kazanan Sezar tarafından Samosata'ya dokunulmadı. Ünlü filozof ve devlet adamı Cicero, I. Antiochos'un damadı olan Part Kralı II. Orodes ile ittifak içinde olmasından şüpheleniyordu. Part askerleri Roma'ya yenilince Samosata'ya sığınıyordu. Daha sonraları bunu Samosata'nın zenginliklerini ele geçirmek için fırsat olarak kullanmayı hedefleyen Roma'nın doğu hükümdarı Marcus Antonius ile generali Ventidius, İkinci Samosata Kuşatmasını başlattı. I. Antiochos 1000 talent altın karşılığında barış istedi. Teklifi kabul görmeyince ünlü Kommagene zırhlı elit birliklerini Roma ikmal hatlarını saldırttı. Samosata Kale duvarlarını tırmanmaya çalışan Romalıları ise Kommagene okçuları ateşli oklarla karşıladı. Romalılar ikmal hatları kesilip ok yağmuru altında sıkışınca 300 talent gibi düşük paraya barışa razı olmak zorunda kaldılar.[1]

Antichos III'ün Romalılara yenilgisi üzerine Kommagene Devletinin egemenliği sona erdi. MS 72 yılında bir Roma eyaleti haline getirilen Samsat, bir ilim merkezi haline geldi. Ünlü bilgin Lukianus (diğer yazılışları: Loukianos, Lukianos, Lucian) bu dönemde Samsat'ta doğar. Bu arada Samsat birkaç kez Perslerle Romalılar arasında el değiştirir. 271'de tekrar Romalıların eline geçer. Bu dönemde nüfusu 50.000'i geçer.

Daha sonra Bizans'ın ve sonra da Arapların eline geçer. Safvan bin Muattal burada vefat eder, kabri de Samsat'tadır. Samsat'a, Ömer zamanında Şimşat, Şümişat denir. 1085'te Melikşah, 1114'te Zengiler, 1180'de Selahattin Eyyubi, 1203'te Anadolu Selçukluları'nda Rüknettin Süleyman II, Samsat'a hakim olur. 1237'de Harzemşahlar tarafından yağma edilen Samsat, 1240'ta Moğol İmparatoru Hülagü Han tarafından, sonra da Dulkadiroğulları tarafından istila edilir.

1392'de Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı Devleti'ne bağlanır. 1401'de Timur tarafından tahrip edilir. 1516'da Yavuz Sultan Selim tarafından tekrar Osmanlılara katılır. Osmanlı yönetiminde sancak merkezi olur. Cumhuriyet döneminde daha da küçülerek bucak merkezi durumuna girer. Samsat, 1960'ta ilçe merkezi haline getirilir ve Adıyaman iline bağlanır.

Samsat ilçesi, Atatürk Baraj Gölü sularının altında kalmasından dolayı 05.03.1988 tarihinde eski yerleşim yerinden tahliye edilmiş, 21.04.1988 tarihli ve 3433 sayılı kanunla merkezi değiştirilerek bugünkü yerine taşınmıştır. Eski Samsat'tan kalan son yapı Samsat Eşrafından Halit Çetinkaya'nın Balık Restorantıydı. İbrahim Tatlıses gibi ünlüler ve Cumhurbaşkanı Turgut Özal gibi siyasilerin ağırlandığı bu yerde zaman içinde terk edilip yerine mesire alanı yapıldı. İlerleyen zaman içinde han projesi ile turizmin canlandırılması hedeflenmektedir.

Atatürk Barajının altında kaldığı için yeni yerinde inşa edilen Samsat'ta 2 Mart 2017'de 5.1 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Birçok yapı yıkıldı. Bu yüzden şehir tekrar inşa edildi.

Günümüzde yapılan arkeolojik araştırma ve kazılarla Eski Samsat ve civarında o dönemlere ait saraylar, su kemerleri, kaleler vb. yapılar, kıymetli eşyalar bulunmuştur. Bu eserlerden bir kısmı Adıyaman müzesinde sergilenmektedir.

İlçe, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, Adıyaman ilinin güneydoğu kesiminde yer almakta olup km²ye 35 kişi düşmektedir.

Batısında Atatürk Baraj Gölü, kuzeyinde Kâhta ilçesi, doğusunda Atatürk Baraj Gölü, güneyinde Atatürk Baraj Gölü (karşı kıyıda) Şanlıurfa ili Bozova ilçesi bulunmaktadır.

Yeni Samsat ilçesi, Atatürk Baraj Gölü'nün kıyısında üç yandan baraj gölü ile çevrili bir yarımada görüntüsü almıştır. Samsat ilçesinin deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 600 metredir. İlçenin il merkezine uzaklığı 47 km'dir.

Samsat, Adıyaman ilinin Tut ilçesinden sonra ikinci en küçük yüzölçümüne sahip ilçesidir. İlçenin yüzölçümü 319 km²’dir.

Yazları oldukça sıcak ve kurak kışları ise ılık ve yağışlı geçen Akdeniz iklimi göze çarpsa da nispi nemin düşük olması nedeniyle Güneydoğu Anadolu iklimine benzemektedir. Ancak son yıllarda Atatürk Baraj Gölü nedeniyle nem oranı nispeten artmıştır.

Samsat, Adıyaman ilinin en düşük nüfuslu ilçesidir.

• Samsat Höyük