Bu madde Gazne sultanı hakkındadır. Anadolu Selçuklu sultanı için I. Mesud sayfasına bakınız.
I. Mesud adına basılmış bir sikke.

I. Mesud (Farsça: سلطان مسعود غزنوی; d. 998 – ö. 17 Ocak 1041), 1031-1041 yılları arasında hüküm süren Gazne sultanıdır.

Gazneli Mahmud 30 Nisan 1030 tarihinde öldükten sonra, hanedan üyeleri tarafından 33 yaşındaki Gazneli Muhammed tahta geçirildi. Muhammet tahta geçer geçmez sarayda bazı anlaşmazlıklar çıkmış ve bazı komutanlar ve köleler Mesut'un yanına kaçmıştı. Bu sırada İsfahan'da bulunan Mesut'a babasının ölüm haberi, 26 Mayıs 1030'da ulaşmıştı. Kardeşiyle yapacağı taht mücadelesi için ülkenin batı kısmını vekiline bırakarak Rey'e geldi. Kardeşine bir mektup yollayan Mesud, kardeşinin vekili olmak ve hutbelerle paralarda kendi adının da zikredilmesini istedi. Ancak, Muhammed bu istekleri kabul etmedi.

Abbasi halifesi El-Kadir ve Horasan orduları kumandanı gibi makam sahibi olan kişilerin de kendini hükümdar olarak tanıdığını haber alan Mesud, Karahanlı hükümdarının da desteğini almış ve babası Gazneli Mahmud devrinde ülkeden kovulan Türkmenlerin geri gelmesine izin vermiştir. Gazneli Muhammed, sultan oluşundan 4 ay sonra, kardeşinin üzerine yürüdü. Ordu komutanları Rey'e ulaşmadan, Muhammed'e artık Sultan Mesud'a tâbi olduklarını bildirdiler ve Muhammed'i yol üzerindeki bir kaleye hapsettiler.

Gazneli Muhammed'i hapseden komutanlar, Ekim 1030'da Gazneli I. Mesud'un adına hutbe okuttular ve bunun üzerine Mesud, hükümdar oldu. Gazneli Sultan Mesud, ilk iş olarak hapiste bulunan kardeşi Muhammed'in gözlerine mil çektirdi. Sonra, amcası Yusuf'u Kusdar valisi olarak görevlendirdi. Mesud'un Belh'te bulunduğu sırada Kirman'dan gelen casuslar, bu bölgenin karışıklık içerisinde olduğunu belirttiler. Sistan'a komşu olması yönüyle stratejik bir konuma sahip olan Kirman, 1031 yılında kesin olarak Gazneli hâkimiyetine alındı.

Karahanlılar ile 1032'de yaptığı Debusiye Savaşı'nda üstünlük sağlayamayan Mesud, Gazneli Mahmud'un oğlu olduğunu iddia eden Ahmet Yınaltegin'i öldürtmüş ve Selçuklulara karşı birtakım seferler düzenlemiştir. 24 Mayıs 1040'taki Dandanakan Savaşı'nı kaybetmesinin ardından Hindistan'a gitmeye karar veren Mesud, oğlunu ve devlet hazinesini de yanına alarak Hindistan yoluna çıktı. Ancak, Türk ve Hint gulâmlarının yoldayken ayaklanması sonucu Mesud'un kardeşi Gazneli Muhammed, 21 Aralık 1040'ta ikinci kez Gazne sultanı ilan edildi ve Mesud hapse atıldı. Sonra da 17 Ocak 1041'de bu kalede öldürüldü.

Kaynakça

  • Y. E. Bayur (1987). Hindistan Tarihi, Cilt I, TTK Basımevi, Ankara.
  • C. E. Bosworth (1963). The Ghaznavids: Their Empire in Afghanistan and Eastern Iran 994–1040 Edinburgh University Press, Edinburgh. OCLC 360143614 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  • E. Merçil (1989). Gazneliler Devleti Tarihi, TTK Yayınevi, Ankara, ISBN 975-16-0189-4.
  • E. Merçil (1970). Gaznelilerin Kirman Hâkimiyeti, Tarih Dergisi, sayı: 24, İstanbul.
  • Gerdîzî (1347/1928). Zeynü'l-ahbâr, nşr. Abdülhayy Habîbî, Tahran.
  • M. A. Köymen (1993). Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi. Cilt 1. Kuruluş Devri, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara. ISBN 975-16-0117-7.

Dipnotlar

  1. ^ a b Gerdîzî, s.194
  2. ^ Bosworth, s.74
  3. ^ Bayur, s.185
  4. ^ Köymen, s.175-176
  5. ^ Gerdîzî, s.196
  6. ^ Bosworth, The Ghaznavids, s.232
  7. ^ Merçil, Kirman Hâkimiyeti, s.36-44
  8. ^ Köymen, s.186-187
  9. ^ Gerdîzî, s.204-206
  10. ^ Bosworth, The Later Ghaznavids: Splendour and Decay, s.15-19

Dış bağlantılar

Önce gelen:
Muhammet 		Gazne Sultanı
1031 – 1041 		Sonra gelen:
Muhammet