Tel Ukayr, Irak'ın Babil ilinde, Bağdat'ın yaklaşık 80 km güneyinde bulunan bir höyüktür. Höyük, antik Babil'in kuzeydoğusunda, antik Kiş şehrinin yaklaşık 25 kilometre kuzey-kuzeydoğusunda, Kutha'nın hemen kuzeyinde yer alır. Ubeyd döneminde (y. MÖ 5500-3700) ve Uruk döneminde (y. MÖ 4000-3100) yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. MÖ 3. binyıla ait Urum şehrinin yeri olarak önerilmiştir.

Tarihçe

Blau anıt levhasının ön yüzü

Tel Ukayr bölgesi ilk olarak Ubeyd dönemi sırasında önemli ölçüde yerleşime açılmış ve Cemdet Nasr dönemi ve Uruk döneminde en büyük boyutuna ulaşmıştır. Bazı Erken Hanedanlık dönemine ait mezarlar ve Akad ve Babil'e ait dağınık eserler, bu yerin Nebukadnezar dönemine kadar sınırlı bir şekilde kullanılmaya devam ettiğini göstermektedir.

Kadın figürü - Ubaid dönemi - Ur

Tel Ukayr'deki en önemli keşif, Uruk'ta bulunan "Beyaz Tapınak"a benzer bir tasarıma sahip, birbirini takip eden payandalar ve girintilerden oluşan büyük bir kompleks olan "Boyalı Tapınak"tır. Tapınak, doğrudan bitüm kaplı platformun üzerine inşa edilmiş ve daha sonra yapılan bir tapınaktan önce tamamen temizlenip kerpiçlerle doldurulmuştur. Tıpkı o tapınak gibi üç bölümlüydü ve yarım sütunlu basamaklı nişleri vardı. Beyaz Tapınak gibi, burası da daha sonra büyük dikdörtgen tuğlalarla doldurulmuş ve yeni bir bina için yüzey hazırlanmıştır; ancak bu bina günümüze ulaşmamıştır. Kazı sırasında orijinal fresklerin bazıları hala görülebiliyordu ve kopyalandı. Birkaç fresk sağlam bir şekilde kurtarılarak Bağdat Müzesi'ne gönderildi. Tapınağın Uruk veya erken Jemdet Nasr dönemine ait olduğu düşünülmektedir. Bitişikteki küçük bir Jemdet Nasr tapınağı, Riemchen tuğlalarıyla inşa edilmiş olup biraz daha geç bir döneme aittir ve o döneme ait çok sayıda çömlek içermektedir.

Toponim (ḪA.ÚR.BAR)'a dayanarak, Blau Anıtları'nın Tell Uqair'de ortaya çıktığı öne sürülmüştür.

Arkeoloji

Tel Ukayr, antik Kuśa'nın bulunduğu büyük bir höyük olan Tel İbrahim'in hemen kuzeyinde ve görüş alanında bulunan küçük bir höyüktür. Dicle ve Fırat nehirleri arasında yaklaşık olarak tam ortada yer almaktadır. Arazi, eski bir kanalın yatağıyla ayrılmış, kuzeyde (Höyük B) ve güneyde (Höyük A) olmak üzere iki bitişik höyükten oluşmaktadır. Tepeler en fazla 6 metre yüksekliğindedir (Höyük A'nın batı ucundaki küçük 10 metrelik bir çıkıntı hariç), tepelerden birçok seviye aşınmıştır. Alanın toplam alanı yaklaşık 6 hektardır. Bir höyükte Protoliteratür tapınağı ve 5 metre derinliğinde D şeklinde bir platform (üzerinde daha küçük 1,6 metre derinliğinde dikdörtgen bir platform) bulunurken, diğerinde Erken Hanedan III dönemine ait bir mezarlık bulunmaktadır. Karşıt taraflarda bulunan iki merdiven alt platforma, ortada bulunan bir diğer merdiven ise üst platforma çıkmaktadır. Tapınak höyüğü (A Höyüğü) yedi yerleşim katmanına sahiptir. Daha önceki Ubeyd dönemine ait katmanlardaki yapılar kerpiçten, daha sonraki Uruk dönemine ait yapılar ise dikdörtgen kerpiçten yapılmıştır. Ubeyd döneminden sonra sadece tapınak ve A Höyüğünün güney yarısı yerleşim yeri olarak kullanılmıştır.

Eğimli Kenarlı Kase

Uruk dönemine özgü, eğimli kenarlı bir dizi kase tapınak alanında bulundu. Tel Ukayr bölgesi, II. Dünya Savaşı sırasında, 1941 ve 1942 yıllarında, Seton Lloyd liderliğindeki Irak Eski Eserler Genel Müdürlüğü ekibi tarafından Taha Bakir ve Fuad Safar'ın da katılımıyla, çeşitli sondaj çalışmalarıyla kazıldı. Çalışmalar 1940'ta bir ay ve 1941'de iki ay sürdü. Bulunan yapılar ve eserler öncelikle Ubeyd dönemi, Uruk dönemi ve Cemdet Nasr dönemine aitti ve dört adet Proto-Çivi Yazısı tableti içeriyordu. Ayrıca, birkaç sonraki döneme ait kalıntı içeren Erken Hanedanlık dönemine ait bir mezarlık da kazıldı. Mezarlar, çoğunlukla çömlek olmak üzere çeşitli mezar eşyaları içeriyordu. Bir mezarda üç Gutium mührü, diğerinde ise Akad dönemine ait bir mühür bulundu. Bir mezarda bir çift bakır sandalet bulundu. Ayrıca beş Neolitik kil belirteç de bulundu. 1940 kazı çukurunun bitişiğindeki B Höyüğü'nde, Ekim 1978'de Dr. M. Müller-Karpe'nin yönettiği Heidelberg Üniversitesi'nden bir ekip tarafından sondaj yapıldı. Çalışma, ED III mezarları tarafından kesilen Erken Hanedanlık I/II evlerine odaklandı. Sondaj, höyüğün yüzey seviyesinin 3,5 metre altında, su tablasına kadar yerleşim olduğunu ortaya çıkardı.

Tel Ukayr'da yalnızca dört Proto-çivi yazısı tableti bulunmasına rağmen, oradan çıkarılan 27 tablet daha sonra antik eserler piyasasında ortaya çıkmış ve yayınlanmıştır. Bazıları arpa ödünç verme işlemleriyle ilgilidir. Tabletlerden birindeki şehir mührü,Cemdet Nasr'da bulunan bir tabletteki mühürle eşleşiyordu. Bu sitenin, Uruk'taki İnana'ya ritüel ürünler sağlayan bir grubun parçası olduğu öne sürülmüştür.

1940'lı yıllarda Ubaid katmanlarında yapılan derin kazılarda deniz kabukları bulundu. 1968'de yapılan radyokarbon tarihleme ile MÖ 4649 yılı olarak kalibre edilmiş bir tarih belirlendi; bu tarih Ubaid döneminin ortalarına denk gelmektedir.

Ayrıca

Kaynakça

  1. ^ Abid, Ameer Najim, "The architecture of white temples in the cities of ancient central and southern Mesopotamia (Uruk-Umm Al-Aqarib-Tal Al-Uqair) A comparative study", ISIN Journal 5, pp. 53-79, 2023
  2. ^ Ławecka, Dorota, "Bent or Straight Axis? Temple Plans in Early Dynastic Southern Babylonia", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 104, no. 2, pp. 206-228, 2014
  3. ^ [1] 15 Mart 2025 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Ann Louise Perkins, "The Comparative Archeology of Early Mesopotamia", Studies in Ancient Oriental Civilization 25, Chicago: The University of Chicago Press, 1949
  4. ^ Dermech, S., "The Tell'Uqair temple (4th mill. BC): colours and iconography", in BAF-Online: Proceedings of the Berner Altorientalisches Forum (Vol. 1), 2016
  5. ^ Lloyd, S, "Recent Discoveries of the Iraq Directorate of Antiquities", Palestine Exploration Quarterly 75(2), pp. 105-109, 1943
  6. ^ Balke, Thomas E., "The Interplay of Material, Text, and Iconography in Some of the Oldest “Legal” Documents", Materiality of Writing in Early Mesopotamia, edited by Thomas E. Balke and Christina Tsouparopoulou, Berlin, Boston: De Gruyter, 2016, pp. 73-94, 2016
  7. ^ Lloyd, Seton, "Ur—Al ‘Ubaid,‘Uqair and Eridu: An Interpretation of Some Evidence from The Flood-Pit", Iraq 22.1-2, pp. 23-31, 1960
  8. ^ Beale, Thomas Wight, "Bevelled Rim Bowls and Their Implications for Change and Economic Organization in the Later Fourth Millennium B. C.", Journal of Near Eastern Studies, vol. 37, no. 4, 1978, pp. 289–313, 1978
  9. ^ Seton Lloyd and F. Safar, "Tell Uqair: Excavations by the Iraq Government Directorate General of Antiquities in 1940 and 1941", Journal of Near Eastern Studies, v. 2, no. 2, April, pp 131-58, 1943
  10. ^ [2] J. Moon, "The Distribution of Upright-handled Jars and Stemmed Dishes in the ED. Period", Iraq 44, pp. 39–69, 1982
  11. ^ Moorey, P. R. S., "The Archaeological Evidence for Metallurgy and Related Technologies in Mesopotamia, c. 5500-2100 B.C", Iraq, vol. 44, no. 1, pp. 13–38, 1982
  12. ^ Schmandt-Besserat, Denise. Before writing: From counting to cuneiform, Vol. II, University of Texas Press, 1992
  13. ^ "Excavations in Iraq, 1977-78", Iraq, vol. 41, no. 2, pp. 141–81, 1979
  14. ^ Monaco, Salvatore F., "Loan and Interest in the Archaic Texts" Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, vol. 102, no. 2, pp. 165-178, 2013
  15. ^ Robert K. Englund and Roger J. Matthews, "proto-cuneiform Texts from Diverse Collections", Materialien zu den frühen Schriftzeugnissen des Vorderen Orients Bd. 4. Berlin: Gebr. Mann, 1996 978-3786118756
  16. ^ Steinkeller, Piotr, "Archaic City Seals and the Question of Early Babylonian Unity", Riches Hidden in Secret Places: Ancient Near Eastern Studies in Memory of Thorkild Jacobsen, edited by Tzvi Abusch, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 249-258, 2002
  17. ^ Lawn, Barbara, "University of Pennsylvania radiocarbon dates XV", Radiocarbon 15.2, pp. 367-381, 1973