Teneke (oyun)

Teneke, Yaşar Kemal'in 1955 yılında yayımlanan Teneke adlı romanından yine yazarın kendisi tarafından tiyatroya uyarlanan oyundur. İlk kez 1965 yılında İstanbul'da sahnelenen eser, idealist bir kaymakamın halk sağlığını korumak için yerel ağalarla mücadelesini işlemektedir.

Konusu

Yaşar Kemal'in aynı adlı romanından tiyatroya uyarlanan eserin konusu; Çukurova'da göreve başlayan idealist kaymakam Fikret Irmaklı'nın, yöre ağalarının çeltik ekimi nedeniyle sıtma tehlikesiyle karşı karşıya bıraktığı köylülerin haklarını koruma mücadelesini ve bu süreçte karşılaştığı engelleri ele almaktadır. Oyunun olay örgüsü ve karakter yapıları (Resul Efendi, Kürt Mehmed Ali vb.), büyük ölçüde temel alınan roman metniyle paralellik göstermektedir.

Sahnelenme geçmişi

Yaşar Kemal, eseri 1964 yılından sonra tiyatroya uyarlamış ve oyun ilk kez 1965 yılında Gülriz Sururi - Engin Cezzar Tiyatrosu tarafından sahnelenmiştir. Eser, sonraki yıllarda ödenekli tiyatrolar tarafından da repertuvara alınmış; 1978-1979 sezonunda İzmir Devlet Tiyatrosu tarafından sahnelenmiştir.

Eser, 2006 yılında tiyatro oyuncusu ve yönetmen Aydın Orak tarafından Kürtçeye çevrilmiş ve tiyatro oyunu olarak sahnelenmiştir. Berçem Yayınları tarafından basılan çevirinin editörlüğünü Kawa Nemir yapmıştır.

Sansür ve tartışmalar

Teneke oyunu, 2005 yılında Bursa'nın Mudanya ilçesindeki Güzelyalı Cafer Yener İlköğretim Okulu öğrencileri tarafından yıl sonu etkinliği kapsamında sahnelenmek istenmiş; ancak oyun metni, İlçe Millî Eğitim Müdürlüğünce oluşturulan bir komisyonun incelemesine tabi tutulmuştur.

İnceleme komisyonu, metinde geçen bazı konuşmaların yönetmeliklere ve "örf ve âdetlere" uymadığı gerekçesiyle oyundan çıkarılmasına karar vermiştir. Sansür olarak nitelendirilen bu müdahalenin ardından, istenen değişikliklerin oyunun bütünlüğünü bozacağını ifade eden öğrenciler eseri sahnelemekten vazgeçmiştir.

Ayrıca bakınız

• Teneke (opera): İtalyan besteci Fabio Vacchi tarafından yine aynı romandan uyarlanan, ilk gösterimi 2007'de La Scala'da yapılan opera eseri.

Kaynakça