|
Tripolitania (Trablusgarp), Roma İmparatorluğu'nun eyalet yapılanmasında önemli bir yere sahip olup, milattan önce 2. yüzyıl ile milattan sonra 3. yüzyıl arasındaki geniş zaman diliminde "Syrtica" adıyla anılmaktaydı. Bölge, 3. yüzyıla gelindiğinde idari bir değişiklikle, "üç şehir bölgesi" anlamına gelen Tripolitania ismini almıştır. Bu unvan; Akdeniz ticaretinde ve Kuzey Afrika savunmasında stratejik rol oynayan üç büyük antik kente, yani Oea (günümüz Trablus), Sabratha ve Leptis Magna'ya bir atıf niteliğindedir.
Kartaca'nın Pön Savaşları'nda yenilgiye uğratılmasının ardından Antik Roma, bu bölgeyi (bugünkü Tunus ve doğu Cezayir topraklarıyla birlikte) "Afrika" adıyla bilinen bir eyalet haline getirerek doğrudan bir prokonsülün idaresine verdi.
Tripolitania, Roma kontrolündeki Afrika toprakları arasında şehirleşme oranının en düşük kaldığı bölgeydi. Alanın bu kırsal karakterine rağmen, etnik ve kültürel dokusu zamanla oldukça çeşitlendi.
Bölgedeki köklü Yahudi varlığına dair anlatılan bir Yahudi geleneği, bu nüfusun kökenlerini milattan sonra 70 yılında Kudüs’teki İkinci Tapınak’ın Romalılar tarafından yıkıldığı döneme kadar götürür. Bu anlatıya göre, Roma İmparatoru Titus’un komutası altındaki generaller, Kudüs'ün düşüşünün ardından esir aldıkları Yahudileri Yafran bölgesindeki Bedevilere köle olarak satmış ve bölgedeki ilk topluluklar bu şekilde şekillenmiştir.
Geç Roma Dönemi idari reformları sırasında, İmparator Diocletianus’un gerçekleştirdiği köklü taşra düzenlemeleriyle Kuzey Afrika topraklarının tamamı yeni kurulan Dioecesis Africae (Afrika Genel Valiliği) çatısı altında birleştirildi. Bu büyük idari reform kapsamında Tripolitania, genel valiliğe doğrudan bağlı kurucu eyaletlerden biri statüsüne kavuştu.
Klasik kaynaklar
19. yüzyılda bilim dünyası, Klasik Çağ yazarlarının zikrettiği antik yerleşimlerin Osmanlı dönemi Trablusgarp eyaletindeki tam konumları üzerine hararetli tartışmalara sahne olmuştur. Bu dönemde coğrafi adlandırmalarda ciddi bir belirsizlik hakimdi; örneğin kadim Sabratha kenti denizciler arasında "Eski Trablus" adıyla anılmaktaydı. Bununla birlikte, antik dönemin Oea, Neapolis ve Abrotonum gibi pek çok ikonik yerleşim adı, modern yerel dilde artık kullanılmadığı için bu merkezlerin lokalizasyonunu yapmak araştırmacılar için ciddi bir mesai gerektiriyordu.
Piskoposluk Merkezleri (Episkoposluk Makamları)
Geç Roma Dönemi'nde Tripolitania eyaleti sınırları içerisinde yer alan ve günümüzde Katolik Kilisesi tarafından Annuario Pontificio (Papalık Yıllığı) kayıtlarında "titüler makam" (Ünvan piskoposluğu) olarak listelenen antik piskoposluk merkezleri şu şekildedir:
- Gergis (Zargis)
- Gigthi
- Girba (Djerba, Tunus)
- Leptis Magna
- Oëa
- Paraetonium
- Sabrata
- Sinnipsa (Abd-es-Saade? harabeleri)
- Tacapae
- Teuchira
- Villamagna, Tripolitania (Henchir-Sidi-Abdein)
Kaynaklar
- ^ Mattingly, D. J. (1988). "The Olive Boom. Oil Surpluses, Wealth and Power in Roman Tripolitania". Libyan Studies (İngilizce). 19: 27. doi:10.1017/S0263718900001060. ISSN 0263-7189. 26 Eylül 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi1 Temmuz 2026.
- ^ Roumani, Maurice (2010). "Encyclopedia of Jews in the Islamic World Online". Brill.
- ^ de Saint-Martin, Vivien. “SUR LES ANCIENS SITES DE LA TRIPOLITAINE Note Lue à l’Académie Des Inscriptions et Belles-Lettres Dans La Séance Du 13 Septembre.” Revue Archéologique, vol. 4, 1861, ss. 413–24. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/41734146 28 Temmuz 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. Erişim tarihi 25 Eylül 2022.
- ^ Annuario Pontificio 2013 (Libreria Editrice Vaticana, 2013, 978-88-209-9070-1), "Sedi titolari", pp. 819–1013
praetoria idaresi
praetoria idaresi
- 1 Sonraları Septem Provinciae oldu
- 2 534 yılında Bizans İmparatorluğu tarafından yeniden fethedilmesinin ardından ayrı bir Afrika Prefektörlüğü olarak yeniden kuruldu
- 3 Sonraları Dioecesis Illyricum oldu
- 4 536 yılında Quaestura exercitus bünyesine dâhil edildi
- 5 I. Justinianus'un 534-536 yılları arasındaki idari yeniden yapılanmasından etkilendi (sınırları yeniden çizildi, adı değişti ya da lağvedildi)