Gökbilimde yüzey parlaklığı, gökadalar ve bulutsular gibi geniş cisimlerin veya gece gökyüzü arka planının, birim başına görünür kadiri veya akı yoğunluğu miktarıdır. Bir nesnenin yüzey parlaklığı, yüzey parlaklığı yoğunluğuna, yani birim yüzey alanı başına yayılan ışıma gücüne bağlıdır. Görünür ve kızıl ötesi gökbilimde yüzey parlaklığı, belirli bir filtre bandında veya fotometrik sistemde, genellikle kare yay saniyesi başına kadir olarak verilir.

Gök cisimlerinin yüzey parlaklıklarının ölçülmesine yüzey fotometrisi adı verilir.

Genel bilgiler

Bir astronomik cismin görünür kadiri genellikle bütünleşik bir değer olarak verilir. Şayet bir gökadanın kadiri 12,5 olarak belirtilmişse, bu durum o gökadanın 12,5 kadirlik bir yıldızla aynı parlaklıkta göründüğü anlamına gelir. Yine de bir yıldız, gözlemlerin çoğunda çok küçük etkili bir nokta kaynaktır ama bir gökada, yay-saniyesi veya yay-dakikası olarak yıldızdan daha geniştir. Bu yüzden bir gökada, arka plandaki ışımalara karşı bir yıldıza göre oldukça zor görünecektir. Görünür kadir, eğer nesne noktaya benzer veya küçükse görünürlük için iyi bir göstergedir, şayet nesne büyükse yüzey parlaklığı daha iyi bir gösterge olacaktır.

Yüzey parlaklığının hesaplanması

Yüzey parlaklığı genellikle kare yay saniyesi başına kadir olarak verilir. Çünkü kadir değeri logaritmiktir ve yüzey parlaklığı basit bir bölme işlemiyle hesaplanamaz. Bunun yerine, görünür kadir (m) ile kare yay saniyesi cinsinden açısal alan (A) kullanılarak, yüzey parlaklığı (S) şu şekilde formüle edilir:

S = m + 2.5 ⋅ log 10 ⁡ A . {\displaystyle S=m+2.5\cdot \log _{10}A.}

Yüzey parlaklığı ışıma gücü mesafesiyle sabittir. Yakındaki cisimler için ışıma gücü mesafesi cismin fiziksel uzaklığına eşittir.

Genel kaynaklar

  • Binney, James; Merrifield, Michael (1998), Galactic Astronomy, Princeton University Press, ISBN 978-0691025650 
  • Sparke, L.; Gallagher, J. (2000), Galaxies in the Universe: An Introduction (1.1 yayıncı=Cambridge University Press bas.), ISBN 0-521-59241-0