Kâtip Çelebi

Hayatı

Şubat 1609'da İstanbul'da doğan Kâtip Çelebi, asıl adı Mustafa bin Abdullah olan Türk bilim insanı ve aydınıdır. Babası Abdullah, Enderûn kurumunda eğitim görmüş bir asker olup Kâtip Çelebi, ordu kâtipliği görevi nedeniyle bu lakapla anılmıştır. Doğuda Hacı Halife, batıda ise Hacı Kalfa olarak bilinen yazar, hacca gitmesi ve uzman memur olması sebebiyle bu unvanları almıştır. On dört yaşında Anadolu Muhasebesi Kalemi'nde stajyer olarak devlet görevine başlamış ve Siyakat yazısını öğrenmiştir.

1624'te Abaza Mehmed Paşa İsyanı'nı bastırmak için düzenlenen Tercan Seferi'ne katılan Çelebi, babasını Musul'da kaybetmiştir. Diyarbakır'da Süvari Mukabelesi'ne tayin edilerek İstanbul'a dönmüş ve Kâdızâde'nin derslerini takip etmeye başlamıştır. Hamedan, Bağdat, Halep ve Revan seferlerinde bulunmuş; Halep'te kitapçıları gezerek büyük eserleri için notlar toplamıştır. 1645'te Girit Seferi'ne katılarak haritacılık üzerine inceleme yapmış ve görevinden ayrılarak üç yıl boyunca tıp kitapları okumuştur. 1648'de Takvimü't-Tevarih adlı eseri nedeniyle Şeyhülislam Abdürrahim Efendi aracılığıyla ikinci halifelik görevine atanmıştır.

Eserleri ve mirası

Kâtip Çelebi'nin dünya bilim edebiyatındaki en ünlü eseri, İslam dünyasının değerli eserlerini tanıtan Keşf ez-zunûn 'an esâmî el-kutub ve'l-fünûn'dur. Bu bibliyografik eser, 15.000'e yakın kitabı ve 10.000'e yakın müellifi alfabetik dizin sistemine göre sıralamaktadır. Coğrafya alanındaki en önemli çalışması Cihannümâ, İbrahim Müteferrika tarafından basılan meşhur bir coğrafya ansiklopedisidir.

Levâmiu’n-Nur fi Zulmeti Atlas Minur ve Müntehab-ı Bahriye gibi coğrafi ve denizcilik konulu eserleri de bulunmaktadır. Mîzânü’l-Hak fi İhtiyâri’l-Ehakk adlı eseri eleştiri alanında, İlhâm el-Mukaddes Min el-Feyz el-Akdes ise din alanında yazılmıştır. Tuhfetü el-Ahyâr fi el-Hikem ve el-Eş’âr ve Dürer-i Müntesire ve'l Gurer-i Münteşire sosyal ve kültürel konuları işleyen eserleridir.

Tarihî önemi ve başarıları

Kâtip Çelebi, Osmanlı Devleti'nde Batı bilimleriyle ilgilenen ve bu bilgileri Doğu bilimleriyle sentezleyen ilk Türk bilim insanlarından biridir. Arapça ve Farsça'nın yanı sıra Latince bilen yazar, 17. yüzyıl Osmanlı nesir yazarları arasında önemli bir yer tutar. Çalışkan, iyi huylu ve az konuşan kişiliğiyle tanınan Çelebi, çok sayıda öğrenci yetiştirmiş ve dersler vermiştir. UNESCO, doğumunun 400. yılı münasebetiyle 2009 yılını Kâtip Çelebi Yılı olarak ilan etmiştir. 6 Ekim 1657'de İstanbul'da vefat eden yazarın mezarı, Vefa'dan Unkapanı Köprüsü'ne inen caddenin sağ kenarındaydı.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.