Naîmâ

Hayatı

Halep'te 1655 yılında doğan Mustafa Naîmâ, asıl adı Mustafa Naim olan ve Halep eşrafından Mehmed Ağa'nın oğludur. Ailesi Halep'te yerleşmiş yeniçeri kökenli olup dedesi Küçük Ali Ağa ile babası yeniçeri serdarlığı yapmış bölgenin ileri gelenlerindendi. Halep'te aldığı eğitimle Arapça ve Farsça öğrendikten sonra Sultan II. Süleyman döneminde genç yaşta İstanbul'a geldi. 1688'de Eski Saray Baltacılar Ocağına giren Naîmâ, burada saray eğitimi alırken Beyazıt Camii'nde medrese eğitimine de devam etti.

Tarih, edebiyat ve astroloji alanlarındaki bilgisiyle kısa sürede itibar kazanan Naîmâ, Baltacılar Ocağı'ndan ayrılarak Divan-ı Humayun kâtibi oldu. Bu görev sırasında 'Naima' mahlasını kullanmaya başlayan tarihçi, Kalaylıkoz Hacı Ahmed Paşa'ya intisap ederek divan efendiliğine yükseldi. Amcazade Hüseyin Paşa'nın ihdas ettiği resmî vakanüvislik görevine atanan ilk kişi olarak Osmanlı Devleti'nin ilk resmî vakanüvisi unvanını aldı. Anadolu başmuhasebeciliğine kadar yükselen Naîmâ, devrin ileri gelenlerine yönelik eleştirileri nedeniyle 1706 yılında önce Hanya'ya, ardından eşinin talebiyle Bursa'ya sürgüne gönderildi.

Sürgün sonrası Çorlulu Ali Paşa'nın izniyle İstanbul'a dönen Naîmâ, tekrar devlet hizmetine alındı ve Mora Seferi'ne katıldı. Sefer sırasında bazı görevlerinden alınan tarihçi, defter eminliği göreviyle atandığı Mora'nın Patras kasabasında hastalandı. 1716 yılında 61 yaşında hayatını kaybeden Naîmâ, Patras'taki tek caminin avlusuna defnedildi.

Eserleri ve mirası

Naîmâ'nın temel eseri, 1574'ten 1651'e kadar olan dönemi kapsayan Târîh-i Naîmâ'dır. Yapılan araştırmalar ve Naîmâ'nın usta kalemiyle baştanbaşa yeniden şekillenen eser, artık eski müsveddelerle ilgisi kalmamış bağımsız bir tarih kitabı haline geldi. İbrahim Müteferrika tarafından ilk kez iki cilt olarak basılan eser, daha sonra altı cilt olarak yeniden yayımlandı.

Tarihî önemi ve başarıları

Naîmâ, tarih yazımına yepyeni bir stil getirerek olayları doğuran sosyal çevreyle birlikte ele aldı ve Osmanlı tarih edebiyatının en değerli eserlerinden birini ortaya koydu. Canlı, zarif ve nükteli üslubuyla sadece tarihçiliğindeki ustalığı değil, yazarlığındaki kudreti de gösteren Naîmâ, 17. yüzyıl Osmanlı nesir yazarları arasında yer aldı. Padişah ve vezirlerin hatalarını güçlü bir ifadeyle eleştiren tarihçi, yönetimin kalemine değer verip işine karışmadığına dair örnekler sundu. III. Mehmet'in tahta çıkışındaki kardeş katliamını ve Haçova Savaşı öncesi padişahın düşmanını küçümseyen sözlerini açıkça naklederek dönemin iç yüzünü aydınlattı.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.