| Ahıska / Ahaltsihe ახალციხე | |
|---|---|
 | |
 Bayrak  Mühür | |
  Ahıska / Ahaltsihe Ahaltsihe'nin Gürcistan'daki konumu | |
| Ülke |  Gürcistan |
| Bölge | Samtshe-Cavaheti |
| Rakım | 1,029 m |
| Nüfus (2014) | |
| • Toplam | 17.903 |
| Zaman dilimi | UTC+04.00 |
| Posta kodu | 0800 |
Resmî site https://akhaltsikhe.gov.ge/en |
Ahıska, Gürcistan’ın Samtshe-Cavaheti bölgesinin ve Ahıska Belediyesi’in idari merkezi bir kenttir. Tarihsel bir bölge olan Samtshe’nin de merkeziydi.
Etimoloji
Ahıska, Ak Saka'nın Osmanlı döneminde bozulmuş bir ifadesidir. Bugün Mesket dedikleri halk Büyük Turan İmparatorluğu'nun yönetici ve ruhani hanedanı olan Massagetlerdir. Kraliyet soyu Ahıska'da otururdu. Yönetici kanadı temsil ettiği için Ak Saka'dır.
Kırzıoğlu da 482 yılına ait olduğunu ileri sürdüğü bir kaynakta bölgenin “Ak-Eska” olarak geçtiğini iddia eder. Buna ek olarak Dede Korkut Kitabının 16. yüzyılda derlenen Dresden nüshasında geçen "Ak Sıka Kalesi" ifadesini "Beyaz Kale (Kalesi)" olarak yorumlayan yazar, bu savı üzerinden kelimeyi Türkçeyle ilişkilendirerek Ahıska'nın çok eski bir Türklük bölgesi olduğunu iddia eder.
Coğrafya
Ahıska kenti, Gürcistan’ın güneybatı kesiminde Ahıska Havzası’nda yer alır. Deniz seviyesinden 1.000 metre yükseklikte, Potshovi Çayı’nın iki yakasına yayılır. Başkent Tiflis’e 214 km uzaklıktadır. Kışları karlı geçen kentte ortalama hava sıcaklığı Ocak ayında -3,8°C, Ağustos ayında 20,5°C'dir. En düşük sıcaklı -32°C ve 39°C olarak gerçekleşmiştir. Kent kaplıcalarıyla da tanınır.
Tarihçe
13. yüzyıldan 14. yüzyılın sonuna kadar,Samtshe Prensliği'nin yönetici hanedanı olan Kıpçak Türk kökenli Cakeli Hanedanı tarafından yönetilen Samtshe Prensliği'nin başkentiydi.
Ahıska, 1953 yılındaki arkeolojik kazılardaki tespitle bir yerleşme olarak Bakır Çağı’nda Potshovi Çayı’nın sağ kıyısında ortaya çıkmıştır. Amirani Tepesi olarak bilinen bu yer daha sonra Lomisa olarak adlandırılmıştır. Daha geç tarihte Rabati Kalesi de bu akarsuyun sağ kayasında inşa edilmiştir. Ahıska, yazılı kaynaklarda ilk kez 12. yüzyılda anılmıştır. Rabati Kalesi, 13-17. yüzyıllarda, Samtshe Prensliği’nin hükümdarları olan Cakeli Hanedanı'nın ikametgâhıydı. Osmanlı Devleti, 1578 yılında Ahıska’yı bu Cakelilerden ele geçirdi. Kale daha sonra birkaç kez el değiştirdi. Osmanlı Devleti 1628 yılında Samtshe Prensliği’nin ortadan kaldırınca Ahıska, “Rabat-i Kale-i Ahısha” adıyla Çıldır Eyaleti’nin de idari merkezi oldu. Bu tarihten önce Çıldır Eyaleti’nin merkezi Çıldır kasabasıydı. Eyaletin merkezi olan kale-kent, 17-18. yüzyıllarda aynı zamanda Osmanlılara satılan kölelerin pazarlama merkeziydi.
Ahıska, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusların eline geçti. Çarlık Rusyası 1810 yılında da kenti almak istemiş, ama başarılı olmamıştır. Osmanlı yazar ve sözlükçü Şemseddin Sami 19. yüzyılın sonlarında, Ahaltsihe kentini Kâmûsü'l-A'lâm adlı kapsamlı ansiklopedisine kentin 15.890 (veya 30.000) kişilik nüfusunun Laz, Gürcü ve Türklerden oluştuğunu yazmıştır.
Ahaltsihe, 1917'de Ekim Devrimi’yle Çarlık yönetimin son bulmasından sonra Ahıska bağımsız Gürcistan’ın bir parçası haline geldi. 1921’de Sovyet Rusya Kızıl Ordu’ya Gürcistan’ı işgal edince, Ahıska de SSCB’nin bir parçası oldu. Kent 1991 yılından itibaren Samtshe-Cavaheti bölgesinin ve Ahıska Belediyesi’nin idari merkezidir.
Ahıska'daki tarihsel yapılardan biri, Rabati Kalesi olarak bilinen Ahıska Kalesi'dir. 9. yüzyıldan kalan ve Lomisa Kalesi adını taşıyan kale, Osmanlılar tarafından yeniden inşa edilmiştir. Yapının ayakta kalan kısımlarının çoğu 17 ve 18. yüzyıldan kalmadır. Bir başka önemli yapı, bu kalenin içinde yer alan Aziz Giorgi Kilise'dir. Ahıska Rabati Kalesi Aziz Giorgi Kilise olarak da bilinen yapı, 9-10. yüzyılda inşa edilmiştir.
Nüfus
| Sayım yılı | Nüfus | Erkek | Kadın |
|---|---|---|---|
| 1864 | 14 722 | -- | -- |
| 1882 | 13 265 | ||
| 1910 | 22 095 | 11 704 | 10 391 |
| 1939 | 12200 | ||
| 1959 | 16900 | ||
| 1970 | 26300 | ||
| 1974 | 19300 | ||
| 1989 | 24 650 | -- | -- |
| 2002 | 18 452 | -- | -- |
| 2014 | 17 903 | 8500 | 9403 |
Galeri
-
Ahıska, 1887 yılı -
Ahıska. Ahıska Kalesi -
Ahıska manzarası, önde Ğreli köyü -
Kale, Cakeli sülalesinin ikametgâhı ve cami. -
Kale, Cakeli sülalesinin eski ikametgâhı -
Kale, Cakeli sarayının sütunları -
Potsovi Çayı'nın sağ tarafında Ahıska manzarası -
Kraliçe Tamar'ın heykeli. Fotoğraf: Laşa Haçidze -
-
-
Işıklandırılmış olan kalede surlar -
-
-
Kaynakça
- ^ "Kitab-i Dedem-Korkut". slub-dresden.de. 24 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Aralık 2023.
- ^ Ergin, Muharrem (1958). Dede Korkut Kitabı, 1. cilt. Türk Tarih Kurumu Basımevi. books.google.com.tr. s. 10. Erişim tarihi: 12 Aralık 2023. Fakat Başı Açuk Tatyan kalesinden, Ak Sıka kalesinden kâfirin casusları varmış, gidip teküre haber verirler
- ^ "История крепости Рабат". 18 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2020.
- ^ Kartlis Tshovreba Yer Adları ve Arkeoloji Sözlüğü (Gürcüce), Tiflis, 2013, s. 77-79 21 Ocak 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ISBN 9789941158964.
- ^ Tao-Klarceti: Tarih ve Kültür Araştırmaları, (Editöler) Buba Kudava ve Goça Saitidze; Türkçeye çevirenler: Hasan Çelik ve Kevser Ruhi; Tiflis, 2018, s. 177-179, ISBN 9789941963629.
- ^ Şemseddin Sami, Kamusü'l-Âlâm, İstanbul, 1889-1998, 6 cilt; 1. cilt, s. 45-46.