Atatürk Köşesi · TürkAta

Mustafa Kemal Atatürk — Wikimedia Commons

Atatürk Köşesi, TürkAta - Türk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı’nın millî hafıza salonudur. Burada Mustafa Kemal Atatürk bir poster olarak değil; Selanik’ten Çanakkale’ye, Samsun’dan Sakarya’ya, Lozan’dan 29 Ekim 1923’e uzanan bir devlet kurucusu olarak okunur.

Köşe dört kapıya açılır: hayatı, kronoloji, ilkeler ve sözleri. Her kapı, vakfın “Türk ruhunu yaşat, geleceği aydınlat” ilkesine bağlı kalarak hem belge hem imge sunar.

Anıtkabir — Ankara

Anıtkabir, 10 Kasım anmasının mekânı olduğu kadar Cumhuriyet’in taşlaşmış anayasasıdır. TürkAta’da Atatürk maddesi, kahramanlık edebiyatının ötesinde; ordu, meclis, hukuk, harf, medeni kanun ve laik Cumhuriyet programının bütününü anlatır.

Bu sayfalar harici siteleri çerçeve (iframe) olarak gömmez. Metinler iç sayfalara yeniden yazılmış; bağlantılar TürkAta içinde kalır.

Kaynaklar (sayfa sonu): TürkAta ansiklopedisi bu metni vakıf bellek diliyle yeniden yazmıştır. Konu başlıkları tukav.org/ataturk, vatankahramanlari.org/ataturk ve kamu tarih literatürü (Nutuk, TBMM zabıtları, TTK yayınları) ile hizalanmıştır. Görseller Wikimedia Commons.

Hayatı

Doğum ve öğrenim

Mustafa Kemal Atatürk, 1881 yılında Selanik’te doğdu. Şemsi Efendi Mektebi’nden sonra Selanik Askerî Rüştiyesi, Manastır Askerî İdadisi ve İstanbul Harp Okulu’nda okudu; 1905’te Harp Akademisi’ni kurmay yüzbaşı olarak bitirdi. Gençlik yıllarından itibaren vatanın istiklali ve milletin iradesi üzerine düşündü.

Cephe yılları

Trablusgarp (1911–12) ve Balkan savaşlarında fiilen cephede bulundu. Birinci Dünya Savaşı’nda Çanakkale’de Anafartalar Grup Komutanı olarak 1915 kara muharebelerinde Türk savunmasının simgesi oldu. Mondros Mütarekesi’nin ardından İstanbul’da işgal şartlarını gördü.

Millî Mücadele

19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı Millî Mücadele’nin örgütlü başlangıcıdır. Amasya Tamimi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle “milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” ilkesi bütün yurda yayıldı. 23 Nisan 1920’de Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı.

Cumhuriyet

Sakarya Meydan Muharebesi ve 26 Ağustos 1922 Büyük Taarruz ile işgal kırıldı. 24 Temmuz 1923 Lozan Antlaşması tam bağımsızlığı tescil etti. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Harf inkılabı, Medeni Kanun, kadın hakları, dil ve tarih kurumları yeni devletin omurgası oldu. 10 Kasım 1938’de İstanbul Dolmabahçe’de vefat etti.

Kronoloji

1881

Doğum

Selanik’te Ali Rıza Efendi ve Zübeyde Hanım’ın oğlu olarak dünyaya geldi.

1905

Kurmay yüzbaşı

Harp Akademisi’ni bitirdi; Şam, Selanik ve Manastır’da görev yaptı.

1915

Çanakkale

Anafartalar Grup Komutanı; Conkbayırı ve Arıburnu savunması.

19 Mayıs 1919

Samsun

9. Ordu Müfettişi sıfatıyla Anadolu’ya çıktı; Millî Mücadele başladı.

23 Nisan 1920

TBMM

Ankara’da Meclis açıldı; Meclis Başkanı seçildi.

23 Ağustos 1921

Sakarya

Başkomutanlık Meydan Muharebesi; hatt-ı müdafaa yoktur, sath-ı müdafaa vardır.

26 Ağustos 1922

Büyük Taarruz

Afyon–Dumlupınar hattında taarruz; 9 Eylül’de İzmir’e girildi.

24 Temmuz 1923

Lozan

Kapitülasyonlar kalktı; yeni Türkiye’nin sınırları tanındı.

29 Ekim 1923

Cumhuriyet

Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Atatürk Cumhurbaşkanı oldu.

10 Kasım 1938

Ebediyete intikal

İstanbul’da vefat etti. Anıtkabir, milletin şükran abidesidir.

İlkeler — Altı Ok

Cumhuriyetçilik

Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir. Saltanat 1922’de, hilafet 1924’te kaldırıldı. Cumhuriyet, milletin kendi kendini yönetmesi ve hukuk devleti demektir.

Milliyetçilik

Atatürk milliyetçiliği ırk değil, dil, kültür ve ortak kader birliğidir. Vatandaşlık esastır.

Halkçılık

Ayrıcalıklı sınıf yoktur. Kanun önünde eşitlik, imtiyazın reddi ve milletin bütününün refahı halkçılığın özüdür.

Devletçilik

Özel teşebbüsü reddetmez; kalkınmada devletin yol gösterici ve gerektiğinde yatırımcı rolünü kabul eder.

Laiklik

Din ve vicdan hürriyeti esastır; devlet işleri aklın ve milletin iradesiyle yürür.

İnkılapçılık

Çağın gereklerine uygun sürekli yenilenme. Medeni Kanun, harf, kadın hakları ve ölçü birimleri inkılabın somut adımlarıdır.

Atatürk diyor ki

“Dünyada ve tarihte en büyük şeref Türk olmaktır.”

“Türk; övün, çalış, güven!”

“Bilelim ki millî benliğini bilmeyen milletler başka milletlere yem olur.”

“Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.”

“Yurtta sulh, cihanda sulh.”

“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.”

“Ne mutlu Türküm diyene!”

“Türk Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.”