| Akkışla | |
|---|---|
 Türkiye'de yeri | |
İlçe sınırları haritası | |
Koordinatlar: 39°00′N 36°10′E / 39°K 36.17°D / 39; 36.17 | |
| Ülke | Türkiye |
| İl | Kayseri |
| Coğrafi bölge | İç Anadolu Bölgesi |
| İdare | |
| • Kaymakam | Yavuz Selim Günday |
| • Belediye başkanı | Mustafa Dursun (AK Parti) |
| Yüzölçümü | |
| • Toplam | 371 km² |
| Rakım | 1.369 m |
| Nüfus (2018) | |
| • Toplam | 6.429 |
| • Kır | - |
| • Şehir | 5.999 |
| Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
| Posta kodu | 38830 |
| İl alan kodu | 0352 |
| İl plaka kodu | 38 |
Resmî site http://www.akkisla.gov.tr/ |
Akkışla, Kayseri ilinin bir ilçesidir.
Tarihçe
Akkışla daha önce Sivas il sınırları içinde bulunmaktayken, Kayseri'nin il olması ile birlikte Kayseri ili Pınarbaşı (Aziziye) ilçesine bağlanmıştır. Ardından Bünyan ilçesine bağlanmış ve bu durum 1987 yılına kadar devam etmiştir. 19 Haziran 1987 tarihinde Kayseri'nin bir ilçesi olarak tescil edilmiştir. Akkışla'da Belediye teşkilatı 1953 yılında kurulmuştur.
Ad Kökeni
Yerleşimin eski adı Kuzugüdenli olup, 1928 tarihli Son Taksimatı Mülkiyede Köylerimizin Adları adlı resmî yayında bu adla kayıtlıdır.
1925 tarihli Erkân-ı Harbiye-i Umumiye ve Müdafaa-i Milliye Vekâleti'nin 1:200.000 ölçekli haritalarında yerleşim, idari birim olarak Akkışla adıyla gösterilmiştir. İlçe Akkışla adını; kuzeyindeki kayaların beyazlığından ötürü Ak ve kış aylarında hayvanların dışarıda kalmasına müsait olduğundan da Kışla kelimesini birleştirerek Akkışla olarak almıştır.
20. yüzyılın başlarında yerleşim, Canalı adıyla da bilinmekte olup Türkmenlerin yaşadığı Kuzugüdenli yerleşimi olarak tanımlanmaktadır.
Nüfus
| Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
|---|---|---|---|
| 1990 | 10.709 | 3.109 | 7.600 |
| 2000 | 9.864 | 3.265 | 6.599 |
| 2007 | 8.627 | 2.624 | 6.003 |
| 2008 | 9.128 | 2.781 | 6.347 |
| 2009 | 8.120 | 2.344 | 5.776 |
| 2010 | 7.475 | 2.136 | 5.339 |
| 2011 | 6.952 | 1.998 | 4.954 |
| 2012 | 6.621 | 1.882 | 4.739 |
| 2013 | 6.663 | 6.663 | veri yok |
| 2014 | 6.234 | 6.234 | veri yok |
| 2015 | 6.079 | 6.079 | veri yok |
| 2016 | 6.325 | 6.325 | veri yok |
| 2017 | 6.018 | 6.018 | veri yok |
| 2018 | 6.429 | 6.429 | veri yok |
| 2019 | 6.247 | 6.247 | veri yok |
| 2020 | 5.999 | 5.999 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
İdari yapısı
İlçeye bağlı iki kasaba ve beş köy bulunmaktaydı. Büyükşehir yasasından sonra kasaba ve köyler mahalle olarak merkeze bağlanmıştır. Akkışla'nın mezra ve bucağı yoktur. Akkışla'yı Kayseri-Sivas karayoluna bağlayan 18 km'lik kısım son yıllardaki düzenleme ile asfalt çift şeritli yolu bulunmaktadır. 2011 yılı genel nüfus sayımı sonuçlarına göre Akkışla'nın merkez nüfusu 2.555 kişi, köyler nüfusu 6.100 kişi, genel toplam ise 8.355 kişidir. Nüfusun %51'i kadın, %49'u erkektir. Yıllık nüfus artış hızı şehir merkezinde binde 4,89, köylerde ise -14,12 olup, toplamda -8,22 nüfus azalması görülmektedir.
Mahalleleri
Merkez
Yeşil, Yeni, Şen, Yukarı, Uğurlu
Köyleri Gömürgen, Ortaköy, Kululu, Ganişeyh, Akin, Girinci, Manavuz, Alevkışla, Gümüşsu
Ekonomi
İlçe ekonomisi ağırlıklı olarak tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır. Başlıca tarım ürünleri arasında buğday, arpa ve yem bitkileri yer alırken, küçükbaş ve büyükbaş hayvancılık da önemli gelir kaynakları arasındadır.
Akkışla'da geleneksel el sanatları da ekonomik yaşamın bir parçasını oluşturmaktadır. Özellikle Gömürgen Mahallesi ile Ganişeyh Mahallesi'nde kök boyası kullanılarak kilim, heybe, seccade ve halı dokumacılığı yapılmaktadır.
Coğrafya
Akkışla ilçesi, Kayseri ilinin kuzeydoğusunda, Hınzır Dağı'nın Batısında yer almaktadır. Doğusunda Pınarbaşı, batısında Sarıoğlan, güneybatısında Bünyan ve kuzeyinde Sivas ilinin Gemerek ilçesi ile çevrilidir.
İlçenin yüzölçümü 371 km² olup deniz seviyesinden ortalama yüksekliği 1.369 metredir.
Arazisi genel olarak dağlık ve engebeli bir yapıya sahiptir. İlçe sınırları içerisinde meşe toplulukları, yaylalar, dere ve mevsimsel akarsular bulunmaktadır. Tarıma elverişli düzlük alanlar sınırlıdır.
Bitki örtüsü
Akkışla ilçesi, İç Anadolu Bölgesi'nin karakteristik bozkır (step) bitki örtüsüne sahiptir. İlçe genelinde bozkır bitkilerinin yanı sıra meşe toplulukları ve çeşitli çalı türleri görülmektedir.
İlçede elma, armut, ayva, kiraz, vişne, kayısı, badem, şeftali, ceviz ve dut gibi meyve ağaçları yetiştirilmektedir. Meyvecilik, tarımsal faaliyetler içerisinde önemli bir yer tutmaktadır.
İklim
Akkışla'da karasal iklim hâkimdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve kar yağışlı geçer. Yağışlar ilkbahar aylarında daha yoğun olup, yaz aylarında belirgin kuraklık görülür.
Sosyal yapı
İlçe nüfusunun önemli bir bölümü tarım ve hayvancılık faaliyetleriyle geçimini sağlamaktadır. Yaz aylarında hayvancılıkla uğraşanların bir kısmı geleneksel yaylacılık faaliyetlerini sürdürmektedir.
Akkışla'da eğitim hizmetleri Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumlar tarafından yürütülmektedir. İlçedeki okuryazarlık ve eğitim düzeyine ilişkin güncel veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanmaktadır.
Doğal alanlar ve yaylalar
Akkışla ilçesi, Hınzır Dağı eteklerinde yer alan yaylalarıyla öne çıkmaktadır. İlçe sınırları içerisinde bulunan Sarıağıl Yaylası, Berçin Yaylası ve Üsküdar Yaylası, yaz aylarında yaylacılık faaliyetlerinin sürdürüldüğü başlıca doğal alanlardır.
Üsküdar Yaylası, geleneksel olarak düzenlenen Akkışla Yoğurt ve Kilim Festivali'ne ev sahipliği yapmaktadır. Festival kapsamında yöresel ürünler, el sanatları ve çeşitli kültürel etkinlikler gerçekleştirilmektedir.
İlkbahar ve yaz aylarında zengin bitki örtüsüyle öne çıkan bazı yaylalarda, geçmiş dönemlerden günümüze ulaşan taş yayla evleri de bulunmaktadır. Bu yapılar, bölgenin geleneksel kırsal mimarisini yansıtmaktadır.
İlçede bulunan Kesdoğan Mesire Alanı, günübirlik dinlenme ve rekreasyon amaçlı kullanılan başlıca doğal alanlardan biridir.
Tarihî ve kültürel varlıklar
Avanoğlu Tepesi Tümülüsü Gömürgen Mahallesi ile Ganişeyh Mahallesi arasında yer alan Avanoğlu Tepesi Tümülüsü, ilçenin önemli arkeolojik mezar yapılarından biridir. Tümülüs, geçmişte yapılan kaçak kazılar nedeniyle kısmen tahrip olmuş olup iki bölümlü bir mezar odasına sahiptir.
Uğurlu Kalesi ve Nekropol Alanı Uğurlu Mahallesi yakınında bulunan Uğurlu Kalesi, savunma amacıyla kayalık bir tepe üzerine inşa edilmiştir. Kale çevresinde Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait seramik buluntuları ile kaya mezarlarının yer aldığı nekropol alanı bulunmaktadır.
Tarihî Okul Binası İlçe merkezinde bulunan tarihî okul binası, taş duvarları, kemerli pencereleri ve geleneksel mimarisiyle Cumhuriyet'in ilk dönem eğitim yapılarından biridir. Yapı, tescilli kültür varlıkları arasında yer almaktadır.
Mescit Şen Camii İlçede geleneksel mimarisi ile 1955 yılında inşa edilen, ahşap tavanlı ve minaresiz tarihî bir mescit de bulunmaktadır.
Tabal Harabeleri Kululu Mahallesi yakınındaki Tabal Harabeleri (Kululu-Kaletepe), Geç Hitit dönemine ait önemli bir yerleşim alanıdır. Bölgede bulunan hiyeroglifli steller sayesinde yerleşim uluslararası arkeoloji literatürüne girmiş, 1967 yılında Prof. Dr. Tahsin Özgüç tarafından kazı ve araştırmalar gerçekleştirilmiştir. Yerleşimin Helenistik ve Roma dönemlerinde de iskân gördüğü tespit edilmiştir.
Halk inançları
Kayseri'ye bağlı Akkışla ilçesi yakınlarındaki Büyük Pur Dağı ve Küçük Pur Dağı üzerinde Güneş batarken bir atın şahlandığı ve üzerindeki kişinin bu atı dağın sırtında koşturduğuna dair bir söylenti vardır.
Ayrıca bakınız
Kaynakça
- ^ a b "Akkışla Kaymakamlığı". akkisla.gov.tr. 14 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Temmuz 2022.
- ^ "6/11" (PDF). 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2012.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 23 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2012.
- ^ Akkışla Belediyesi https://www.akkisla.bel.tr 24 Haziran 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- ^ T.C. Dahiliye Vekâleti, Son Taksimatı Mülkiyede Köylerimizin Adları, Ankara, 1928.
- ^ Erkân-ı Harbiye-i Umumiye ve Müdafaa-i Milliye Vekâleti, 1:200.000 Ölçekli Haritalar (1909–1927).
- ^ Sevan Nişanyan, Nişanyan Sözlük / İndeks Anatolicus, "Akkışla" maddesi.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- ^ a b c d e f
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Akkışla Nüfusu - Kayseri". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- "Kayseri Akkışla Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ Nüfusu https://www.nufusu.com 17 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Akkışla Nüfusu Kayseri
- ^ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Bitkisel Üretim ve Hayvancılık İstatistikleri.
- ^ Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Akkışla ilçesi kültürel değerleri.
- ^ Harita Genel Müdürlüğü; Kayseri Valiliği.
- ^ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK).
- ^ Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Orman Genel Müdürlüğü; Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü.
- ^ Türkiye Meteoroloji Genel Müdürlüğü.
- ^ Kayseri Valiliği, Akkışla İlçe Tanıtımı.
- ^ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi ve Eğitim İstatistikleri.
- ^ Akkışla Belediyesi; Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Akkışla Belediyesi.
- ^ Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Akkışla Belediyesi.
- ^ Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
- ^ Kayseri İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
- ^ Tahsin Özgüç, Kululu Kazıları.
- ^ Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
- ^ Gemerek'te Batıl İtikatlar, Mehmet Güner Demiray, Sivas Folkloru Dergisi, Sayı: 11, Aralık 1973, Sayfa: 13-14 (Madde: 2)
- Kayseri Valiliği 6 Nisan 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Avrupa Akkışla Kültür ve Yardımlaşma Derneği