Hamza Mirza
حمزه میرزا
Mirza
Safevi Veliaht Prens
Hüküm süresi11 Şubat 1578 - 6 Aralık 1586
Sonra gelenEbu Talib Mirza
ŞahMuhammed Hudabende
Doğum4 Eylül 1568(1568-09-04)
Herat, Safevi İranı
Ölüm6 Aralık 1586 (18 yaşında)
Karabağ, Safevi İranı
DefinErdebil
Çocuk(lar)ıİsmail Mirza
Haydar Mirza
HanedanSafevi
BabasıMuhammed Hudabende
AnnesiHayrünnisa Begüm
DiniOn İki İmamcı Şii İslam
Hizmet yılları1578–1586
RütbesiVeliaht Prens

Hamza Mirza (Farsça: حمزه میرزا; 4 Eylül 1568 – 6 Aralık 1586), babası Muhammed Hudabende’nin saltanatı sırasında İran’ın Safevi veliaht prensiydi. Annesi, Mazandaran’lı bir Mar’aşi prensesi olan Hayrünnisa Begüm’dü.

Biyografi

4 Eylül 1568’de (11 Rebiülevvel Hicrî 976) Herat’ta doğmuş ve Muhammed’in amcası Hamza’nın adını almıştır. Dedesi I. Tahmasp tarafından 1573’te Herat valisi olarak atanmıştır. Ancak babasının şikâyetleri nedeniyle Hamza Şiraz’a nakledilmiş ve yerine küçük kardeşi Abbas getirilmiştir.

II. İsmail 1577’de kardeşi ve yeğenlerinin idamını emretmiş, ancak emir yerine getirilmeden ölmüş; ardından kardeşi Muhammed Hudabende tahta çıkmıştır. Hamza, annesinin isteği üzerine Şubat 1578’de resmen veliaht prens ilan edilmiştir. Türkmen ve Takalu emirleri atanmasında önemli rol oynamış ve başlıca destekçileri olmuştur. 1578’deki Çıldır Muharebesi’nden sonra annesini Karabağ’a kadar takip etmiştir.

Annesinin 26 Temmuz 1579’daki cinayetinin ardından, Hamza, genç Abbas’ı destekleyen Ali-Kuli Han Şamlu ve onun Şamlu–Ustaclu koalisyonu ile hüküm süren şah Muhammed Hudabende arasındaki çatışmada merkezi bir figür haline gelmiştir. Annesinin destekçisi Mirza Salman Caberi, Ağustos 1580’de Hamza Mirza’nın veziri Hüseyin Beg Şamlu’yu azlettirmeyi başarmış ve makamı kendisi üstlenmiştir. Taraflar ancak 1581’den sonra bir anlaşmaya varmış ve Hamza’yı veliaht prens olarak kabul etmiştir. 1585’te gulam (köle-asker) Farhad Beg, Hamza Mirza’nın baş yardımcısı olarak atanmıştır.

Hamza Mirza (sol, شاه اوغلی Şah Oğlu olarak etiketlenmiş), 1578’deki Mollahasanli Muharebesi’nde Kırım Hanlığı generali Adil Giray’ın teslimini kabul ederken. Osmanlı minyatürü (Şeca'atname, 1586).

Osmanlılar 1585’te Tebriz’e saldırdığında Hamza Mirza Safevi ordusunun bir parçasıydı. Ancak Azerbaycan eyaleti valisi Amir Han Mevsillu-Türkman’ın iddiaya göre Hamza Mirza’nın emriyle öldürülmesi, Kızılbaş aşiretleri arasında bir çatlağa neden olmuştur. Hamza’ya göre Amir Han, annesinin cinayetinden sorumlu olanları tespit etme çabalarını engelliyordu.

Osmanlı kuvvetlerinin Tebriz’e yaklaştığını öğrenince Hamza Mirza, Takalu ve Türkmen aşiretlerinden yardım istemiştir. Ancak Kaşan valisi Muhammed Han Türkoman, Hemedan valisi Vali Han Takalu ve Rey valisi Masib Han Şerefeddin Oğlu Takalu gibi önde gelen komutanların birçoğu, Amir Han’ın öldürülmesinden duydukları öfkeyle emrine uymayı reddetmiş ve 21 Şubat 1586’da küçük kardeşi Tahmasp Mirza lehine açık bir isyan başlatmıştır. Ancak isyan bastırılmış ve Tahmasp Mirza 23 Mayıs 1586’da Alamut’ta hapsedilmiştir.

Ölümü

Hamza Mirza’nın annesinin cinayetinin intikamını alacağından endişelenen Kızılbaşlar, veliaht prensin öldürülmesine karar vermiştir. 6 Aralık 1586 gecesi Karabağ’daki kampında kişisel berberi Hodi tarafından bıçaklanarak öldürülmüş ve Erdebil’e defnedilmiştir; katil hemen idam edilmiştir. Hamza Mirza’nın ölümünden sonra Osmanlı ordusu Tebriz’i kolayca ele geçirmiş ve küçük kardeşi Ebu Talib Mirza, Kızılbaş emirleri tarafından Safevi veliaht prensi olarak atanmıştır.

Ailesi

Haydar Mirza’nın (Hamza Mirza’nın oğlu) 1590’da rehine olarak Kostantiniyye’ye girişi. Divan of Mahmud Abd al-Baki, 1590–95.

Hamza Mirza ilk olarak 1578’de Soltan Hüseyin Mirza’nın kızı ve Bahram Mirza’nın torunu olan Oğlan Paşa Hanım ile evlenmiştir. Hamza Mirza, Mirza Salman Caberi’nin tavsiyesi üzerine 1579’da Kaheti Kralı II. Aleksandre’nin kızı Tinatina[kaynak belirtilmeli] ve 1582’de Kartli Kralı I. Simon’un kızı Fahrican-Begüm ile evlenmiştir.[kaynak belirtilmeli] Daha sonra Nisan 1582’de Mirza Salman Caberi, kraliyet ailesiyle daha yakın bağlar kurmak amacıyla kendi kızı Safiye Begüm’ü Hamza Mirza ile evlendirmiştir.

Antonio de Gouvea’ya göre, Hürmüz’de görevli Augustinyen misyoner Simão de Moraes’ten aktardığı üzere, Tinatina bir keresinde ağır hasta olan Hamza’yı Hristiyanlık’a geçmeye ikna etmiştir. Ancak Gouvea’ya göre bu hikâye, de Moraes ile görüşen bir Ermeni rahip tarafından uydurulmuştur. De Gouvea ayrıca Abbas’ın kendisine Hamza’nın Hristiyanlığı büyük ölçüde kayırdığını söylediğini iddia etmiştir.

Oğlu İsmail Mirza, Abbas’ın tahta çıkması üzerine Alamut’a gönderilmiş ve 1591’de kör edilmiştir. Küçük oğlu Haydar Mirza, İstanbul Antlaşması (1590)’nı güvence altına almak ve Osmanlı–Safevi Savaşı (1578–1590)’na son vermek amacıyla 1590’da Osmanlı sarayına rehine olarak gönderilmiş, ancak 1596’da orada ölmüştür.

Notlar

  1. ^ a b c d Rahimlu 2023.
  2. ^ Khulasat-ut-Tawarikh, cilt 1, s. 559 20 Ağustos 2026 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Farsça)
  3. ^ Savory, Roger (24 Eylül 2007). Iran Under the Safavids (İngilizce). Cambridge University Press. ss. 71-73. ISBN 978-0-521-04251-2. 10 Mart 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2026. 
  4. ^ Savory, R. M. (1964). "The Significance of the Political Murder of Mīrzā Salmān". Islamic Studies. 3 (2). ss. 181-191. ISSN 0578-8072. JSTOR 20832740. 12 Şubat 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Ağustos 2026. 
  5. ^ Kia, Mehrdad (2017). The Ottoman Empire: a historical encyclopedia. Empires of the world. Santa Barbara, California; Denver, Colorado: ABC-CLIO, an imprint of ABC-CLIO, LLC. s. 91. ISBN 978-1-61069-388-2. 
  6. ^ Newman 2008, s. 44.
  7. ^ Taner, Melis (2020). "Illustrated Manuscripts Attributed to Baghdad". Caught in a whirlwind: a cultural history of Ottoman Baghdad as reflected in its illustrated manuscripts. Leiden; Boston: Brill. s. 233, note 549. ISBN 978-9004412699. On folios 76a (depicting a captured ʿĀdil Girāy Khān during battle in Shamakhi brought before the mounted Ḥamza Mirzā) 
  8. ^ Khulasat-ut-Tawarikh, cilt 2, s. 828 30 Kasım 2024 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Farsça)
  9. ^ Bomati, Yves; Nahāwandī, Hūšang (1998). Shah Abbas: empereur de Perse, 1587-1629. Paris: Perrin. ss. 34-35. ISBN 978-2-262-01131-4. 
  10. ^ Casale, Sinem (2016). "A Peace for a Prince: The Reception of a Safavid Child Hostage at the Ottoman Court". Journal of Early Modern History. 20 (1). ss. 39-62. doi:10.1163/15700658-12342496. ISSN 1385-3783. 
  11. ^ Gouveia, António de (1611). Relaçam em que se tratam as guerras e grandes victorias que alcaçou o grãde rey da Persia Xá Abbas do grão turco Mahometto [et] seu filho Amethe ... (Portekizce). por Pedro Crasbeeck. s. 4. 22 Şubat 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2026. 
  12. ^ Casale, Sinem (2016). "A Peace for a Prince: The Reception of a Safavid Child Hostage at the Ottoman Court". Journal of Early Modern History. 20 (1). ss. 39-62. doi:10.1163/15700658-12342496. ISSN 1385-3783. 20 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi20 Ağustos 2026. 

Kaynakça

Daha fazla okuma

  • Maeda, Hirotake (2001). "Ḥamza Mirzâ and the "Caucasian Elements" at the Safavid Court: A Path Toward the Reforms of Shâh 'Abbâs I". Orientalist. Cilt 1. ss. 155-171.