Hermannus Dalmata
Matthew Paris'in Hermannus tasfiri (y.1240×1259)
Tam adıHermannus Dalmata
Diğer ad(lar)ıHermannus Sclavus; Carinthia Herman
Doğumuy. 1100
Ölümüy. 1160
Önemli eserlerLiber imbrium, De indagatione cordis, De mensura

Hermannus Dalmata ( 1105/1110 – 1154 sonrası), kendi sözleriyle "İstirya'nın kalbinde" doğmuş, filozof, astronom, astrolog, matematikçi ve Arapça eserleri Latinceye çeviren bir çevirmendir.

Bathlı Adelard, Johannes Hispanus, Gerardus Cremonensis ve Plato Tiburtinus ile birlikte Hermannus, 12. yüzyılda Arapça astronomi eserlerinin en önemli çevirmenlerinden biridir. Çevirilerinin Orta Çağ Avrupa astronomisinin gelişimine etkisi özellikle büyük olmuştur.

İsim

Hermannus, köken ülkesine veya etnik kökenine atıfta bulunan İngilizce ve Latince'de çeşitli lakaplarla bilinir: Karintiyalı Hermann (Hermannus de Carinthia); Dalmaçyalı Hermann veya Dalmaçyalı Hermann (Hermannus Dalmata); veya Slav Hermann (Hermannus Sclavus). Hermannus her zaman memleketini Karintiya veya İstirya olarak anar. Kendisinin tercih ettiği takma ad Hermannus Secundus, yani "ikinci Hermannus" idi ve bu sayede kendisini astrolab üzerine daha önce yazmış olan Hermannus Contractus'un halefi ilan etmiştir.

Hayatı

Hermannus'un hayatına dair başlıca kaynaklar, kendi eserlerinin önsözleridir. Bunlara, çağdaşlarının yazılarında kendisine yapılan birkaç atıf da eklenebilir. Kendi anlatımına göre, 12. yüzyılın başlarında, muhtemelen 1105 veya 1110 civarında, o zamanlar Kutsal Roma İmparatorluğu'ndaki Karintiya Düklüğü'nün bir parçası olan Orta İstirya'da doğmuştur. 12. yüzyılda İstria Sınır Bölgesi'nin çok daha geniş bir alanı kapsadığı ve Karst Platosu, Trieste, Duino ve daha sonraki İç Carniola bölgesinin büyük bir kısmını, hatta muhtemelen yukarı Vipava Vadisi'ni bile içerdiği göz önüne alındığında, konumun kesin olarak belirlenmesi zordur. "Orta İstria" terimi, büyük olasılıkla, özerk bir belediye rejimi altında yaşayan, çoğunlukla Romanca konuşan kıyı kasabalarının aksine, İstria margrafının yönetimi altındaki (çoğunlukla Slavların yaşadığı) tüm bölgeler için kullanılıyordu.

Hermannus büyük olasılıkla İstria'daki bir Benediktin manastır okuluna gitmiştir. Daha sonra 1138'den önce Paris'te veya Chartres'te Theodoricus Chartrensis'in yanında eğitim görmüştür. Rodbertus Ketenensis ile ilk kez Paris'te veya Chartres'te karşılaşmış olması muhtemeldir. Richard Hakluyt, İkinci Haçlı Seferi zamanından kalma anonim bir Latin kaynağından alıntı yaparak, Rodbertus'un "Fransa, İtalya, Dalmaçya ve Yunanistan'ı dolaştığını ve sonunda Asya'ya geldiğini, orada zalim Sarazenler arasında canını büyük bir tehlike altında tuttuğunu, ancak yine de Arapçayı mükemmel bir şekilde öğrendiğini" ve "deniz yoluyla İspanya'ya döndüğünü" ve Hermannus'un "uzun yolculuğunda ona eşlik ettiğini" ekliyor. Bu tek pasaj, daha sonraki tarihçiler tarafından birçok varsayımla detaylandırılmıştır; bazıları onun 1135'te Bağdat'a giderken Konstantinopolis'ten geçtiğini ve 1136-1138'de Şam'da konakladığını öne sürmektedir.

Hermannus'un hayatındaki kesin olarak tarihlendirilebilen ilk olay, 1138'de Sehl bin Bişr'in Fatidica eserini tercüme etmesidir. Aslında, tüm faaliyetleri yalnızca İspanya'da bulunduğu 1138-1143 dönemiyle sınırlıdır.

Eserleri

İslami eserlerin tercümesi

Hermannus 1142 yılında İspanya'da bulunup İslami metinlerin tercümesi projesine dahil olmuştur. Aziz Petrus, İslam hakkında beş metni Latinceye çevirmek için Hermannus'un da içeren bir ekip görevlendirmiştir. Ekibin farklı üyeleri farklı eserlere yoğunlaşmış gibi görünüyor ve Hermannus, bunlardan ikisinin, De generatione Muhamet et nutritura eius ve De doctrina Muhamet'in, ana çevirmeni olarak gösterilimektedir.

Bu koleksiyondaki en önemli tercüme Kur'an tercümesiydi. Bu eser Lex Mahumet pseudoprophete (sahte peygamber) adıyla anılmış ve Kur'an'ın bir Avrupa diline yapılan bilinen ilk çevirisi olmuştur. Çoğu kaynağa (Lex Mahumet pseudoprophete de dahil olmak üzere) göre, Rodbertus Ketenensis bu eserin başlıca çevirmeniydi. Ancak, projenin ekip çalışması niteliği göz önüne alındığında, Hermannus'un da bir katkısı olmuş olabilir. Kusurlu bir çeviri olmasına rağmen, Lex Mahumet pseudoprophete yüzyıllarca standart çeviri olarak kalmış ve Theodor Bibliander tarafından 1543'te Basel'de basılan baskısında el yazması olarak dolaştıktan sonra yayımlanmıştır. Bu baskıda, Hermannus'un yukarıda bahsedilen İslam hakkındaki risalelerin her iki çevirisi de Martin Luther'in önsözüyle birlikte yer almıştır.

Klasiklerin çevirileri

  • Hermannus, Öklid'in Elementler adlı eserini yaklaşık 1140 yılında, muhtemelen Robert of Ketton ile işbirliği içinde tercüme etmiştir. (On ikinci yüzyılda yapılmış başka çeviriler de vardı.)
  • Hermannus, Claudius Ptolemy'nin Planisphaerium adlı eserini 1143 yılında Toulouse'da tercüme etti. Hermannus, bu eseri Yunancadan Arapçaya yapılan bir çeviriden (10. yüzyılda Córdoba'da çalışan Maslamah İbn Ahmed el-Majriti'nin tefsirleriyle birlikte) tercüme etmiştir. Batı Avrupa skolastikleri, Theodoricus Chartrensis'e ithaf edilen bu çeviri sayesinde Batlamyus'un astronomik görüşlerinden haberdar oldular. (Bu çevirinin uzun süre Batlamyus'un orijinal metnine ulaşan tek bağlantı olduğuna inanılıyordu. Daha sonra İstanbul'da başka bir Arapça çevirinin de korunmuş olduğu keşfedildi.)

Hermannus ayrıca Batlamyus'un Krallar Kanonu'nu da tercüme etti. Uzun süre boyunca birçok kişi Batlamyus'un çevirisinin Karintiyalı Hermannus tarafından değil, Alman Hermannus Contractus tarafından yapıldığını düşündü.

Astroloji ve astronomi

Hermannus'un bilinen ilk çevirisi, Yahudi yazar [Sehl bin Bişr'in astroloji üzerine yazdığı Liber sextus astronomie adlı eserin altıncı kitabıdır. Eser, 1138 yılında İspanya'da Zaelis fatidica (Kehanet) adıyla yayımlandı. Sahl ibn Bişr, Yunan astroloji geleneğine göre yazıyordu. İbn Bişr'in ilk beş kitabı, Johannes Hispanus'un (yaklaşık 1090 – yaklaşık 1150) çevirisinde günümüze ulaşmıştır. Altıncı kitap, dünya ve sakinleri üzerindeki etkilerle ilgili üç tematik konuyu ele almaktadır. Eser, gezegenlerin ve kuyruklu yıldızların hareketlerine dayalı kehanetler içermektedir.

Yaklaşık 1140 yılında Hermannus, Ebû Maşer el-Belhî'nin Kitab al-madkhal ila ilm ahkam al nujum (Astronomiye Giriş) adlı astronomi eserini Latinceye çevirdi. Eser, Yunan felsefesi, Arap astronomisi ve Doğu astrolojisinden problemler içermekte olup, ilk olarak 1133 yılında Sevillalı John tarafından Latinceye çevrilmiştir. Hermannus'un daha az birebir çevirisi, Liber introductorius in astronomiam Albumasaris, Abalachii (Augusta Vindelicorum, Augsburg 1489; Venedik 1495 ve 1506) başlığı altında birkaç kez yayınlandı. Herman'ın çevirisinin büyük bir kısmı Herefordlu Roger'ın Astronomik Yargılar Kitabı'na kopyalandı. Herman'ın çevirisinin bazı bölümleri, başka türlü bilinmeyen ortaçağ yazarı Georgius Zothorus Zaparus Fendulus tarafından da zengin resimli Liber astrologiae (Liber Abumazarus) adlı eserinde derlendi.

Hermannus, Muhammed ibn Musa el-Harizmî'nin astronomik tablolarının ( zij ) bir versiyonunu hazırladı; bunlar ayrıca 1126'da Bathlı Adelard (1075–1164) tarafından da tercüme edildi.

Charles Burnett (2001), Hermannus'un Rodbertus Ketenensis ve Hugo of Santalla ile birlikte, özellikle el-Kindi olmak üzere Arap astrologlarının çevirilerinden oluşan Liber novem iudicum (Dokuz Yargıç Kitabı) üzerinde işbirliği yaptığını öne sürmektedir. Projelerinin amacı, mevcut batıl inançlara dayalı Latin astrolojisini Arap astronomi bilimiyle değiştirmek olabilir. Arapça metinlerde Hermes sıklıkla otorite olarak gösterilir. Burnett, Rönesans dönemi bilgelerinin Herman, Rodbertus ve Hugh tarafından başlatılan bu Hermetik geleneği yalnızca devam ettirdiklerini öne sürüyor. Herman, teknik terminoloji konusunda Hugh ile benzerlik gösterir ve özellikle De essentiis'te (aşağıya bakınız) Hermetika'ya gönderme yapma eğilimi vardır.

Orijinal yazılar

Felsefeye yaptığı asıl katkı De essentiis (Öz Üzerine) idi. Bu çalışmada Hermannus beş Aristotelesçi kategoriyi (causa, motus, spatium, tempus, habitudo ) ele alıyor. Bu incelemeyi 1143 yılında Toulouse'da yazmaya başladı ve aynı yıl Béziers'de tamamladı. Bu kitap 1982'de Almanya'da yeniden basıldı.

Diğer bazı eserlerin de Hermannus'a ait olduğuna inanılıyor:

  • Meteorolojik Liber imbrium (Yağışlar hakkında bir kitap) (1140-1141)
  • astrolojik De indagatione cordis (Kalp araştırmaları hakkında) (1140'tan sonra)

De indagatione cordis metninde (veya bir el yazmasında, bu makalenin sözdizimi net değildi) Herman'ın tanıdığı ve çalışmalarından yararlandığı birçok bilim insanı ve bilginin adı geçmektedir: Ebû Maşer el-Belhî (787–886), Sahl ibn Bishr, Aomar Tiberia, Abu al-Kindi (801–873), sekizinci yüzyıl Yahudi astrologu Al Batrig Mâşâallah, Hermes ve Saydalı Dorotheos.

  • matematiksel ve astronomik De mensura, De utilitatibus astrolabii, De kompozisyon et usu astrolabii (1143'ten önce - Hermannus usturlap ile kesinlikle ilgileniyordu - portre Herman'ı bir taneyle gösteriyor)

Ortaçağ yazarlarının çoğu Hermannus'un eserine atıfta bulunur; örneğin, Thomas Aquinas'ın hocası olan Büyük Albertus (Albert von Bollstädt, Albertus Magnus ), Speculum astronomiae adlı eserinde Hermannus'un çalışmalarına değinir.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ de la Cruz Palma & Ferrero Hernández 2011, s. 497; Paić-Vikuć 2019, s. 85.
  2. ^ a b Kutleša 2004, s. 57.
  3. ^ a b Paić-Vikuć 2019, s. 85.
  4. ^ a b de la Cruz Palma & Ferrero Hernández 2011, s. 497; Paić-Vikuć 2019, s. 85; Kutleša 2004, s. 57.
  5. ^ de la Cruz Palma & Ferrero Hernández 2011, s. 497; Kutleša 2004, s. 57.
  6. ^ Paić-Vikuć 2019, s. 86.
  7. ^ a b c d Burnett 1982, s. 4.
  8. ^ de la Cruz Palma & Ferrero Hernández 2011, s. 498.
  9. ^ a b c Paić-Vikuć 2019, s. 87.
  10. ^ Paić-Vikuć 2019, s. 85, and Kos 1933, s. 111, but de la Cruz Palma & Ferrero Hernández 2011, s. 497, place his birth "possibly in Carinthia, near St Peter im Holz", which was ancient Teurnia.
  11. ^ Kos 1933, s. 111.
  12. ^ Kos 1933, s. 145.
  13. ^ Paić-Vikuć 2019, s. 90 (spelling modernized).
  14. ^ Paić-Vikuć 2019, ss. 90–91.
  15. ^ de la Cruz Palma & Ferrero Hernández 2011, s. 497.
  16. ^ "Introduction to Astronomy, Containing the Eight Divided Books of Abu Ma'shar Abalachus". Astronomy & allied sciences. World Digital Library. 5 Haziran 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 February 2013. 
  17. ^ Burnett, Charles (2023). "The History of the Text: From Abū Maʿshar to Georgius Fendulus". Liber astrologiae (Abū Maʿshar Treatise) (İngilizce). Barcelona: M. Moleiro Editor. ss. 83–103. ISBN 9788416509607. 
  18. ^ Burnett 1981, s. 167.
  19. ^ Burnett 1976, s. 231-232.

Bibliyografya

Edisyonlar

  • Burnett, Charles S. F. (1982). De Essentiis: A Critical Edition with Translation and Commentary. E. J. Brill. 
  • Low-Beer, Sheila (1979). Herman of Carinthia: The Liber imbriam, the Fatidica and the De indagatione Cordis (PhD diss.). City University of New York. 

İkincil yazın

Dış bağlantılar