| İşpuini | |
|---|---|
| Kral | |
 | |
| Hüküm süresi | MÖ 828-810 |
| Önce gelen | I. Sarduri |
| Sonra gelen | Menua |
| Hüküm süresi | 18 Yıl |
İşpuini, Sarduri I'in (MÖ 834–828) oğlu, Urartu tahtına geçen ikinci kral. Saltanatını 828–810 yılları arasında sürdürdü. Başkent Tushpa’yı (Van) somut bir krallık merkezi haline getirdi; babasının başlattığı yerleşimi geliştirdi. Musasir’i fethedip bölgeyi doğuya genişletti ve Urartuca ilk yazılı kayıtları bırakan kral olma özelliğini taşır ; bu kayıtlarda İspuini hem “Biainili” (Urartu dili) hem de “Nairi” (Asurca) ünvanlarını kullandı. Kelishin dikilitaşında, kral halefi oğlu Menua ile birlikte tanrı Ḫaldi'yi daha merkezi bir pozisyona taşıdı.
Musasir'in fethi
- MÖ 810 civarında düzenlenen Kel-i Şin (Kelashin) steli, İşpuini ile oğlu Menua'nın Musasir'e (Akadca Muṣaṣir) yaptıkları seferi belgeleyen ilk çift dilde (Urartu‑Akadca) anıttır. Kel-i Şin steli, Uratuca Ardini ismi verilen tapınak‑kent Musasir'in fethinin siyasi içerikli bir kutsal sefer olduğunu ve günümüzde kuzey Irak'ta olan bu bölgenin İşpuini döneminde Urartu hakimiyetine girdiğini belgeler. Ayrıca Qalatgah bölgesinde bulunan yaklaşık aynı döneme ait bir diğer Urartuca yazıt hem İşpuini soyunu hem de ana tanrı Haldi adına şehir inşasını anlatır.
Yönetim ve diplomasi
- Asur ile diplomatik ilişkiler ve çatışmalar devam etti; dış politikada asıl baskın gücü urya yaptı. Krallığını, farklı etnik ve kültürel grupları ("Bianini" halkı) kapsayan örgütlü bir devlet haline getirdi.
Mirası
- İşpuini'nin saltanatı, sonradan Babası Sarduri I başlattığı yürüyüşü oğlu Menua ile sürdürerek Urartu'nun gerçek imparatorluk haline gelmesinin zeminini hazırladı. Onun yazıtları, Urartu tarihinin ilk nüfus sayımı, fetih taahhüdü, tanrı kültüleri gibi alanlarda önemli veriler sağlamaktadır.
Kaynakça
- ^ Pehlivan, Selma (2013). "Urartu Kingdom and Its Foreign Policy: The Period of Sarduri I (844-828 BCE), Ishpuini (828-810 BCE) and Menuas (810-785 BCE)". History Studies International Journal of History (İngilizce). 5 (5): 535-545. doi:10.9737/historyS1047.
- ^ Chahin, M. (2001). The Kingdom of Armenia: A History (İngilizce). Psychology Press. ISBN 978-0-7007-1452-0.
- ^ "The Ancient Kingdom of Urartu". Armenian National Committee of America (İngilizce). 12 Nisan 2025 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025.
- ^ "Ishpuini of Urartu". wikidata.org (İngilizce). 10 Aralık 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025.
- ^ Salvini, Mirjo (2011). "Urartu Tarihine Genel Bir Bakış". Köroğlu, K. ve Konyar, E. (Ed.). Urartu: Doğu'da değişim. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ss. 74-101. KB1 bakım: Birden fazla ad: editör listesi (link) (86)
- ^ "Stele of Kelashin (Sidekan area)". database.ours.foundation. 14 Temmuz 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025.
- ^ "Expedition Magazine | Qalatgah". Expedition Magazine (İngilizce). 21 Ağustos 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025.
- ^ "Urartu". Iran Tour and Travel with IranianTours (İngilizce). 19 Mayıs 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Haziran 2025.