İznik

İznik
İlçe
Şehrin genel görünümü ile İznik Gölü (Eylül 2019)
Bursa'nın Türkiye'de konumu
Bursa siyasi haritası
Koordinatlar: 40°25′44″N 29°43′10″E / 40.4289°K 29.7194°D / 40.4289; 29.7194
Ülke	Türkiye
İl	Bursa
Coğrafi bölge	Marmara Bölgesi
İdare
• Kaymakam	Recai Karal
• Belediye başkanı	Kağan Mehmet Usta (AK Parti)
Yüzölçümü
• Toplam	753 km²
Rakım	98 m
Nüfus  (2022)
• Toplam	44.236
Zaman dilimi	UTC+03.00 (TSİ)
Posta kodu	16860
İl alan kodu	0224
İl plaka kodu	16
Resmî site İznik Belediyesi İznik Kaymakamlığı

İznik (Grekçe: Νίκαια Níkaia), Türkiye'nin Bursa ilinin bir ilçesi ve ilçenin merkezi olan şehir. Adını şehirden alan İznik Gölü'nün doğu kıyısında, Bursa'nın kuzeydoğusunda yer alır. 2025 yılı TÜİK verilerine göre nüfusu 45.510 kişidir.

İznik adı, şehrin eski adı olan Nikea'dan gelmektedir. Dönemde yaygın bir dönüştürme kuralına göre Yunanca adın önüne 'sur içinde' anlamında olan is eki getirilerek İsnikea adı Türkçede İznik olmuştur.

İznik'te ilk yerleşimin MÖ 2500 yıllarına uzandığı sanılmaktadır. MÖ 7. yüzyıl öncesinde burada kurulan yerleşime 'Helikare' denmekteydi. Makedonya İmparatoru III. Aleksandros'un generali I. Antigonos Monoftalmos tarafından MÖ 316 yılında kent Antigoneia adını almıştır. Aleksandros'un ölümünden sonra Antigonus ile general Lisimahos arasındaki savaşı kazanan Lisimahos kente, Antipatros'un kızı olan eşinin adını vererek şehir bu tarihten sonra Nikea (Yunanca: Νίκαια) adıyla anılmaya başladı. Semavi Eyice'nin araştırmalarında ise, o bölgede Trak kavmi göçlerinden önce Helikare adında bir antik kentin ortaya çıktığını görmekteyiz demiştir. MÖ 293'te Bitinya Krallığı'na bağlanan kent, önemli mimari yapılarla süslenmiştir. Astronominin en önemli isimlerinden biri olan Hipparkos bu dönemde İznik'te doğmuştur. Bir süre Bitinya Krallığı'nın başkenti olan Nikea daha sonra Roma'nın önemli bir yerleşimi olarak varlığını sürdürür.

Şehrin Yunan mitlerinde adını alması şöyle anlatılır: Dionisos, Nicea adında Askania gölünde yaşayan bir periye âşık olur, periyi baştan çıkarıp dünyaya çocuk getirir. Dionysos Nicea'ya ithafen Askania Gölü'nün yanına bir şehir kurup oraya çok bereketli üzüm bağları verir.

325 yılı yazı başında Hristiyanlık için çok önemli olan Birinci İznik Konsili, İznik'te toplanmıştır. İmparator I. Konstantin'in de katıldığı toplantıda Hristiyanlıkla ilgili yortu günleri ve Nikea Kanunları adı ile bilinen 20 maddelik metin bu Konsilden sonra kabul edilmiştir. 787 yılında İznik Ayasofya'sında VII. Konsül toplandı. Ayrıca IV. Haçlı Seferi sonucunda Bizans İmparatorluğu İstanbul'u kaybedince İznik'te Bizans Hanedan üyeleri tarafından İznik İmparatorluğu kurulmuş ve bu imparatorluk daha sonra İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurmuştur.

1075 ile 1086 yılları arasında Anadolu Selçuklu Devleti'ne başkentlik yapan Nikea; 1097 yılında, Birinci Haçlı Seferi sırasında gerçekleştirilen kuşatma sonrasında tekrar Bizans İmparatorluğu'na geçti. 1105 yılında tekrar Selçukluların kontrolüne geçen şehir, 1147 yılında bir kez daha Bizans egemenliğine girdi. 1328-1331 yılları arasında gerçekleştirilen kuşatma sonrasında Osmanlı Devleti tarafından ele geçirildi. Osmanlı idaresinde İznik, sanat, ticaret ve kültür merkezi oldu. İznik Medresesi'nde birçok ünlü ders verdi. Dâvûd-i Kayserî, Ebul Fadıl Musa, Eşrefoğlu Abdullah Rûmî gibi tasavvuflar İznik'te yaşadı ve eserler verdi. Osmanlı döneminin ilk camisi, medresesi ve imareti İznik'te inşa edildi.

14, 15 ve 16. yüzyıllarda İznik bir sanat merkezi olmuş, dünyaca ünlü çini ve seramikler burada üretilmiştir.

27 Kasım 2025'te Papa XIV. Leo ve Fener Rum Patriği I. Bartholomeos, Aziz Neophytos Bazilikası'nın yıkıntılarının yakınında bulunan bir platformda İznik Konsili'nin 1700'üncü yıl dönümü sebebiyle ayin gerçekleştirdi.

İlçenin yüzölçümü 753 km²dir. İznik'in rakımı 98 metredir. Konum olarak Bursa ilinin kuzeydoğusunda, İznik Gölü'nün doğusundadır. Bursa şehir merkezine 76 km uzaklıktadır. Marmara Bölgesi'nin Güney Marmara bölümünde yer alır. Bölgede ılıman Marmara iklimi görülür. İdari olarak 1930 yılında Bursa'ya bağlandı.

İlçe 29-30' (Müşküle mahallesi batısı) ve 29-57' (Elmalı mahallesi doğusu) doğu boylamları ile 40-21' (Hisardere tepesi) ve 40-37' (Ayvaşa dağı) kuzey enlemleri arasındadır.

İznik, 27 Kasım 2021 tarihinde, İtalya'da düzenlenen Cittaslow Genel Kurulunda alınan kararla Cittaslow ağına katılmıştır.

İznik Belediyesi tarafından 2019 yılında başlatılan başvuru süreci kapsamında, ilçenin tarihi dokusu, doğal güzellikleri, yöresel yaşam tarzı ve geleneksel el sanatları, özellikle çini sanatındaki köklü geçmişi Cittaslow kriterlerinin karşılanmasında etkili olmuştur. Üyelikle birlikte ilçede sürdürülebilir turizmin teşvik edilmesi, yerel üretimin desteklenmesi ve kültürel mirasın korunması yönünde çeşitli çalışmalar yürütülmektedir.

İznik çiniciliği; 15. yüzyılın ortalarından itibaren Osmanlı sanatında önemli bir yer edinmiş, İznik'te üretilen çini ve seramikleri kapsar. Selçuklu çini geleneğinden etkilenerek gelişen İznik çiniciliği II. Murad döneminde canlanmış, 16. yüzyılda Mimar Sinan'ın eserlerinde kullanılmasıyla zirveye ulaşmıştır. Başlangıçta kırmızı hamurlu ve slip bezemeli seramikler üretilmiş, zamanla kuvars ağırlıklı beyaz hamura ve sıraltı tekniğine geçilmiştir. Kobalt mavisi, firuze, siyah kontur ve kabarık kırmızı renkler en belirgin özelliklerdendir. İznik çinileri özellikle Süleymaniye Camii, Rüstem Paşa Camii ve Hürrem Sultan Türbesi gibi anıtlarda kullanılmıştır. 17. yüzyılın sonlarına doğru İznik üretimi gerilemiş, yerini Kütahya çiniciliği almıştır. 20. yüzyılda başlayan bilimsel kazılar ve restorasyon çalışmalarıyla İznik çiniciliği yeniden ilgi görmeye başlamıştır.

İznik Belediyesi, bu sanatı yaşatmak ve tanıtmak amacıyla çeşitli projeler yürütmektedir. Bu kapsamda, “Yaşayan İznik Hazineleri” projesiyle, unutulmaya yüz tutmuş el sanatlarının ustaları belgesellerle tanıtılmakta ve çinicilik gibi geleneksel sanatların önemi vurgulanmaktadır.

Ağır sanayi yatırımlarının bulunmadığı İznik ovasında, zeytin, üzüm, şeftali, kiraz, erik, armut, elma, ceviz, domates, taze fasulye, brokoli, Brüksel lahanası ve toprağının olduğu kadar ikliminin de elverişli olmasından dolayı birçok sebze ve meyve yetişmektedir. Bölgedeki 3 resmî sebze ve meyve hali mevcuttur. İznik'te üretimi yapılan tarımsal ürünler içinde zeytin, çiftçi ailelerinin %70 gibi bir kısmının gelir kaynağı olarak birinci sırayı almaktadır. Yöreye has bir ürün Müşküle üzümü, ilçede hâlen yetiştirilmektedir.

İlçenin doğası, arkeolojik ve tarihî kalıntıları ile gölün doğal kıyı şeridi piknik yapmaya elverişli geniş ağaçlık alanlarıyla turizme canlılık katar. Hacı Osman köyü ve çevresinde yamaç paraşütü ve çim kayağı sporları için uygun alanların tespiti ile bu sporlara ilgi duyanlara ev sahipliği yapmaya başlamıştır.

Son yıllarda Sansarak Mahallesi'ndeki doğal şelale sayesinde dağ trekking sporu başlamıştır. Her hafta İstanbul'dan ve diğer yakın metropollerden günü birlik turlar düzenlenmektedir.

İznik Gölü'nde tatlı su ıstakozu ve yayın, sazan, akbalık, gümüş gibi 27 değişik balık türü bulunur. Gümüş balığının tamamı ihraç edilir; diğer ürünler bölgede tüketilir.

İznik turizm bölgesi olup tarihi, doğası ve göl manzarasıyla, son yıllarda yerli ve yabancı turistler tarafından sıkça tercih edilmektedir. İznik Aydınlar mahallesi 2021 yılında belediye meclisi kararıyla turizm alanı ilan edilmiş olup göl civarı konaklama tesisleri, bungalov evler ve turizm amaçlı ticari alanların bu bölgede yaygınlaşması başlamıştır.

Papa XIV. Leo'nun İznik ziyareti sonrası ilçeye yönelik ilginin artmasıyla turizm hareketliliğinin hız kazanacağı ve yerel ekonomiye katkı sağlayacağı yönünde değerlendirmeler yapıldı. Ziyaretin ardından İznik'te kiraların %71 oranında arttığı iddia edilmiştir.

İlçenin nüfusu 2020 tarihli sayıma göre 44.102'dir.

Yıl	Toplam	Şehir	Kır
1935	15.873	2.492	13.381
1940	18.029	2.761	15.268
1945	19.898	2.958	16.940
1950	22.600	3.649	18.951
1955	24.571	4.504	20.067
1960	27.956	6.290	21.666
1965	31.105	8.213	22.892
1970	34.104	10.038	24.066
1975	35.959	11.614	24.345
1980	37.479	13.231	24.248
1985	39.873	15.315	24.558
1990	41.942	17.232	24.710
2000	44.770	20.169	24.601
2007	44.514	22.179	22.335
2008	44.524	22.170	22.354
2009	44.756	22.574	22.182
2010	44.314	22.610	21.704
2011	44.010	22.661	21.349
2012	43.425	22.507	20.918
2013	43.287	43.287	veri yok
2014	42.727	42.727	veri yok
2015	42.467	42.467	veri yok
2016	42.530	42.530	veri yok
2017	42.616	42.616	veri yok
2018	43.330	43.330	veri yok
2019	43.531	43.531	veri yok
2020	44.102	44.102	veri yok
2025	45.510	45.510	veri yok

Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.

• Ayasofya Müzesi, Bizans erken döneminde inşa edilen kilise, Osmanlı döneminde camiye çevrildi. 787 yılındaki Konsil bu kilisede toplandı. I. Dünya Savaşı sonrasında Yunan işgali sırasındaki bir yangınla kullanılamaz hâle gelen ve 2007 yılına kadar harap hâlde bulunan yapı, günümüzde hem cami hem de müze olarak kullanılmaktadır.
• Roma Tiyatrosu
• I. Murad Hamamı
• Süleymanpaşa Medresesi, günümüzde turistik amaçlı çini eserlerin satıldığı atölyeler tarafından kullanılmaktadır.
• İznik Kilisesi
• Zoimesis Tes Theotokos
• Aziz Tryphonos Kilisesi
• Sarı Saltuk Türbesi
• Yeşil Cami
• İznik Müzesi, 1338 yılında Osmanlı Padişahı I. Murad tarafından annesi Nilüfer Hatun adına imaret olarak yaptırıldı. 19. yy sonlarına kadar çalışan imarethane, 1965 yılında müzeye çevrildi. Müzede İznik ve çevresindeki arkeolojik kazılarda çıkarılan eserler sergilenmektedir.
• Dikilitaş (İznik), Elbeyli mahallesi sınırlarındaki Roma eseridir.

• Çakırca Höyük
• Üyücek Höyük
• Karadin Höyük
• Çiçekli Höyük

• Çinicilik (Dünyanın eşsiz ve meşhur İznik Çinileri hâlen 47 atölyesi ile işlenmeye devam etmektedir.)
• 2010 yılında ilk defa İznik Festivali düzenlenmiştir.
• İznik Zeytini (Bölgenin en verimli zeytin üretimi yapılmaktadır. Özelliğini ince kabuklu ve ufak çekirdekli yapısınfan almakta ve zeytin üreticileri dünyanın her yerine zeytin ihracatı yapmaktadır.)
• İznik Zeytinyağı (Bölgedeki organik tarımın çoğalması ile birlikte en kaliteli zeytinyağı üretimine, 2007 senesinde patlama yapan zeytinyağı tesisleri ile devam etmektedir.)
• Üzüm (İnce kabuklu ve cinsine göre çekirdekli ve çekirdeksiz üretimi vardır. Meşhur Müşküle üzümü hâlen mevcuttur.)
• Tarihî Yapısı (Başkentlik yapmış olmasının yanında 1. ve 7. Konsülün İznik'te yapılması Hristiyanlık için bir nevi hac yeridir.)

• Yeşil Cami, Sadrazam Çandarlı Halil Paşa tarafından yaptırıldı. 1378-1391 yılları arasında mimar Hacı Musa tarafından inşa edilen yapı, Selçuklu mimarisinin özelliklerini taşımaktadır. Yeşil çinileriyle ünlüdür.
• Şeyh Kudbettin Camii
• Hacı Özbek Camii
• Eşrefzade Camii
• Mahmut Çelebi Camii
• Asmalı Cami
• Elmalı Köyü Tarihî Camii

• Uludağ Üniversitesi İznik Meslek Yüksek Okulu
• Boyalıca İlköğretim ve Ortaokulu
• İznik Anadolu Lisesi
• Çok Programlı Lise
• Endüstri Meslek ve Teknik Meslek Lisesi
• İmam Hatip Lisesi
• Şehit Sedat Pelit Anadolu Lisesi
• Alpaslan İlköğretim Okulu
• Kadir Koyutürk İlköğretim Okulu
• Kılıçarslan İlköğretim Okulu
• Selçuk Orta Okulu
• Cumhuriyet İlköğretim Okulu
• Elbeyli Ortaokulu
• Candarlı İlköğretim Okulu
• Kaynarca İlkokulu ve İmam Hatip Ortaokulu

İznik ilçesi yerel medya açısından gelişmemiş bir ilçedir. İznik'te Özel Radyoların açıldığı dönemde İlçenin tek yerel radyosu Radyo Müzik (95.8) yayına başlamış ancak sonraki dönemlerde kapanmıştır. İlçede şu an Yerel TV Kanalı ve Yerel Radyo Kanalı bulunmamaktadır. Ancak Bursa-Kocaeli-İstanbul-Yalova gibi yakın merkezlerden çeşitli radyo yayınları ilçeden dinlenebilmektedir. İlçede günlük yerel gazeteler yayın yapmaktadır.

İznik Belediye Başkanları ve Partileri
Yıl	Belediye Başkanı	Parti	Oy Oranı
1977	Erdoğan Savaş	CHP	%50,61
1984	Erdoğan Savaş	SODEP	%46,81
1989	Mehmet Kaman	DYP	%39,93
1994	Mehmet Kaman	DYP	%28,07
1999	Zeynel Abidin Turan	DYP	%24,24
2004	Kadri Eryılmaz	AK Parti	%37,41
2009	Kadri Eryılmaz	MHP	%33,98
2014	Osman Sargın	AK Parti	%41,55
2019	Kağan Mehmet Usta	AK Parti	%50,78
2024	Kağan Mehmet Usta	AK Parti	%36,04

Yıl	Parti	Oy Oranı
1961	AP	%56
1965	AP	%61
1969	AP	%59
1973	AP	%39
1977	AP	%50
1983	ANAP	%46
1987	ANAP	%33
1991	DYP	%31
1995	DYP	%30
1999	DSP	%21
2002	AK Parti	%37
2007	AK Parti	%41
2011	AK Parti	%47
Haziran 2015	AK Parti	%42
Kasım 2015	AK Parti	%50

• Spandau, Berlin, Almanya
• Larisa, Nikaia, Yunanistan
• Talas, Kırgızistan
• Lorient, Pithiviers, Fransa
• Khulo, Gürcistan
• Tutin, Sırbistan
• Jingdezhen, Çin

• Gölcük, Kocaeli, Türkiye
• Murgul, Artvin, Türkiye
• Çiftlikköy, Türkiye

• İnalcık, Halil (Ekim 2000). "Osman Gazi'nin İznir (Nıcaea) Kuşatması ve Bafeus Savaşı". Öz, Mehmet ve Özel, Oktay (Ed.). Söğüt'ten İstanbul'a (1. bas.). İmge Kitabevi. ISBN 975-533-250-2. KB1 bakım: Birden fazla ad: editör listesi (link)

• Altun, Neslihan (1998). "Kuruluşundan günümüze İznik'in yerleşim özellikleri". Coğrafya Dergisi (6): 345-366. 5 Haziran 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi5 Haziran 2023. 

• İznik Kaymakamlığı 24 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
• İznik Belediyesi 3 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.