| Mūtevekkil Cafer el-Mütevekkil | ||
|---|---|---|
 Gümüş dirhemde bulunan büstü | ||
| Abbâsî Halifesi | ||
| Hüküm süresi | 847 – 861 | |
| Önce gelen | Vâsık | |
| Sonra gelen | Muntasir | |
| Doğum | Mart 822 | |
| Ölüm | Aralık 861 | |
| Çocuk(lar)ı | ||
| ||
| Hanedan | Abbâsî Hanedanı | |
| Babası | Muʻtasım | |
| Dini | Sünni İslam |
Cafer bin Muhammed bin Harun (Arapça: جعفر بن محمد بن هارون); (Mart 822 – 11 Aralık 861) genellikle hükümdarlık adı Mütevekkil Alelallah (Arapça: المتوكل على الله), 847'den 861'deki suikastına kadar onuncu Abbasi halifesiydi. Kardeşi Vasık'ın (hk. 842-847) yerine geçti. Son derece dindardı ve Mutezile'yi ortadan kaldırması, Mihne dönemini (İslam alimlerine yönelik zulüm dönemi) sona erdirmesi ve Ahmed bin Hanbel'i serbest bırakmasıyla hatırlanır. Özellikle gayrimüslim tebaasına karşı sert yönetimiyle de tanınır. Halifelik onun döneminde en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
11 Aralık 861'de oğlu Muntasır'in desteğiyle Türk muhafızları tarafından suikaste uğradı ve bu olay "Samarra Anarşisi" olarak bilinen iç karışıklık döneminin başlangıcıdır.
Yaşam
Gençliğinde önemli siyasal ya da askeri görevler üstlenmemekle birlikte, dinsel tartışmalara büyük ilgi göstermiştir. Vasık'in halifeliği döneminde onun veziri olan "Bin Abdülmelik", Mütevekkil'e çok kötü davranmıştı.
847'de Vasık'ın yerine halife oldu. 849 yılında alimler arasında gündemde olan Kur'anın yaratılmışlığı (Halku'l-Kur'ân) tartışmalarını yasaklayarak Mihne uygulamalarını sona erdirdi. Bağdat'ta yeni yapılmış tüm kilise ve sinagogları yıktırmış, Hıristiyan ve Yahudilere inançlarını gösterecek kıyafet düzenlemesi yaptırmış ve ayrıca eşekle katır dışındaki binek hayvanlarını kullanmalarını yasaklamıştır.
Mütevekkil'in Halife Ali ile alay ettiği ve Ali'nin soyundan gelenlere kötü muamelede bulunduğu; ayrıca Abbasî sarayında içki ve eğlence meclisleri tertip ettiği ve yaptığı ölçüsüz harcamalarla devlet hazinesini tükenme noktasına getirdiği iddia edilmektedir.
Mütevekkil yönetiminde ve politikasında başarılı olmamamıştır. Döneminde eyaletlerde ayaklanmalar ve isyanlar çıkmış, yönetimi boyunca bu isyanlarla mücadele etmek zorunda kalmıştır. Yönetimi boyunca önemli ölçüde toprak kaybı olmamıştır. Bizans kuvvetleri ile olan mücadeleler belirli aralıklarla devam etti. Kendisinden önceki Abbasi hükümdarlarının yaptığı gibi kendisi de ordusunda Türk asıllı komutanları görevlendirmiş, ordusunda ve askeri yönetiminde Türkleri bulundurmuştur. Veraset hakkını kaybedeceği düşüncesinde olan oğlu Muntasir, kendisini Türk askerleri ile anlaşarak öldürtmüştür.
Eserleri
Kendisinin güzel sanatlar ve ilimlere ilgisi bulunmamaktaydı. Mimarlık üzerine olan estetiğe ilgisi bulunmaktaydı.
Babası Mu'tasım'ın Sasaniler'den kalma "Deyru’n 'Âdî" adıyla bilinen eski bir av köşkü ve etrafındaki ufak bir yerleşkede Türk asıllı Memlük askerleri için kışlalar yaparak yeniden kurdurduğu Samarra, Mütevekkil döneminde nadide bir şehre dönüşmüştür. Mütevekkil bu şehirde, kendi şahsına ait yaklaşık 20 farklı saray ve konak yaptırmıştır.
Yapıldığı zaman dünyanın en büyük camii olan Samarra Ulu Camisi, Mütevekkil döneminde tasarlanmış ve yaptırılmıştır. Bu caminin, en tepesinin zeminden 55 metre yüksekte olan, genellikle bir konik şekilde olan ve tepesine dışından ekseni etrafında dönen yol seklinde tepesine tırmanılan bir minaresi vardır. Bu mimari niteliğinden dolayı bu camii, aynı dönem ve sonraki dönemlerde inşa edilen camiiler arasında ender bulunan bir eser olarak görülmesine sebep olmuştur. Ayrıca bu caminin içerisindeki duvarlar, günümüze kadar pek azı kalan mavi mozaik panolarla kaplıydı. Sonradan Abbâsî başkentlik niteliğini Bağdat'a kaybeden Samarra şehri, günümüzde UNESCO Dünya Mirası listesinde bulunan önemli bir arkeolojik kalıntıdır.
Kaynakça
- ^ Rein Taagepera (September 1997). "Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia". International Studies Quarterly. 41 (3): 475-504. doi:10.1111/0020-8833.00053. JSTOR 2600793. 19 Kasım 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi28 Aralık 2018.
- ^ "MİHNE". 23 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Haziran 2023.
- ^ Carl Brockelmann (2018). İslam Ulusları ve Devletleri Tarihi. Türk Tarih Kurumu. s. 109.
|erişim-tarihi=kullanmak için|url=gerekiyor (yardım) - ^ TDV İslam Ansiklopedisi, MÜTEVEKKİL-ALELLAH 24 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Ca‘fer b. Muhammed, müellif: Mahmut Kırkpınar
- ^ Samarra Arkeolojik Survey 21 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
Ayrıca bakınız
Dış bağlantılar
- Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ), (1968) Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (IV Cilt), İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
- Üçok, Bahriye (1979) İslam Tarihi Emeviler- Abbasiler, Devlet Kitapları, Ankara: Milli Eğitim Basımevi (1.Basım:1968)
- Muir, William (1924), The Caliphate, Its Rise, Decline and Fall [1]27 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce) (Erişim tarihi: 30.8.2009)