Nuha Kalesi
Nuha Kalesi
Azerice: Nuxa qalası
KonumYukarı Baş Devlet Tarih-Mimarlık Koruma Alanı, Şeki, Azerbaycan
KuruluşuXVIII. yüzyıl
KurucusuMehmedhüseyin Han
Mimari tarzıArran mimarlık okulu
Web sitesihttp://www.sheki.az/

Nuha Kalesi, modern Şeki şehrinde yer alan bir kaledir.

Şeki şehri 1969 yılına kadar "Nuha" olarak adlandırıldığı için bu kale de "Nuha Kalesi" olarak biliniyordu. Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında günümüze kadar ulaşan en büyük orta çağ tahkimatı olmasına rağmen, Azerbaycan Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından "Kale Surları" adı altında (envanter no. 330) mimari anıt olarak tescil edilmiştir.

Genel bilgiler

Bazı kaynaklara göre kale 1765 yılında inşa edilmiştir. Kale surlarının toplam uzunluğu 1300 metredir. Kuzey tarafındaki sur 4 metre, güney tarafındaki sur ise 8 metre yüksekliğindedir. Kale surlarının kalınlığı 2,2 metredir. Kalenin güney ve kuzey taraflarında iki kapısı ve koruma amaçlı kuleleri bulunmaktadır.

1825 tarihli bir kaynakta, kale duvarlarının pişmiş tuğladan inşa edildiği kaydedilse de, yapılan incelemeler surların ana malzemesinin nehir taşı olduğunu göstermektedir. Feridun Bey Köçerli'nin aktarımına göre; kale surlarının plan şeması, yukarıdan bakıldığında Arapça 'Muhammed... (han)' ibaresini oluşturacak bir şekilde inşa edilmiştir.

Hanlık döneminde, hanın kendisi, ailesi ve akrabaları kalede yaşamaktaydı. Günümüzde "Şeki Han Sarayı" olarak adlandırılan bina o zamanlar Divanhane idi. Rusların 1819'da Şeki Hanlığı'nı ortadan kaldırmasının ardından Divanhane, Şehir Mahkemesi (городской суд) olarak tesis edildi. 1819'dan sonra, Rus askerlerinin konaklaması için kalede kışla ve diğer özel amaçlı binalar inşa edildi. 1828'de Ruslar, kale içindeki camiyi küçük bir kiliseye çevirdiler. Kalede günümüze ulaşan ve "Yuvarlak Tapınak" olarak adlandırılan yapı, Şeki bölgesindeki tek Ortodoks kilisesiydi. Nuha'da ölen Rus yetkililer bu kilisenin arkasındaki araziye gömülmüştür. Raşid Bey Efendiyev'e göre, kalenin dört köşesinde yer alan dört büyük dairesel kule de Ruslar tarafından top atışı amacıyla inşa edilmiştir. 1895 yılında kalede bir hapishane binası yapılmış, bu yapı 20. yüzyılın 1960'lı yıllarına kadar asıl işlevini sürdürmüştür.

Nuha Kalesi'nde 1895 yılında inşa edilen hapishane binasının günümüzdeki görünümü.

1867'de yayınlanan bir kaynak, Şeki Han Sarayı'na ek olarak kalede bir Ortodoks kilisesi ve 14 adet yapı bulunduğunu belirtmektedir.

Ancak 20. yüzyılın ortalarında, kale bölgesini inceleyen uzmanlar, cami ile Şeki Han Sarayı dışında, 6 hektarlık alanı kapsayan kalede hana ait başka hiçbir yapının günümüze ulaşmadığı sonucuna varmışlardır.

Nuha Kalesi'nin adı, Lev Tolstoy'un ünlü "Hacı Murad" romanında da geçmektedir. Romanda, Şeyh Şamil'in en yakın silah arkadaşlarından biri olan ve Ruslar tarafından esir alınan Hacı Murad, 1851-1852 yılları arasında bu kalede tutulmuştur.

Resim galerisi

  • 1853 yılında çizilmiş Nuha Kalesi planı
    1853 yılında çizilmiş Nuha Kalesi planı
  • 1853 yılına ait renkli ve açıklayıcı bir kale planı. 1 - Han Sarayı, 2 - Kapı, 3 - Eski Cami (1828'de Ortodoks kilisesine dönüştürüldü), 4 - Hacı Han Camii, 5 - kışla, 6 - müştemilatlar
    1853 yılına ait renkli ve açıklayıcı bir kale planı. 1 - Han Sarayı, 2 - Kapı, 3 - Eski Cami (1828'de Ortodoks kilisesine dönüştürüldü), 4 - Hacı Han Camii, 5 - kışla, 6 - müştemilatlar
  • 1871 yılında Yemakov tarafından çekilmiş fotoğraf. Fotoğrafın negatifi Tiflis Tarih Müzesi'nde, Yemakov'un kişisel arşivinde bulunmaktadır. Fotoğrafın biraz farklı bir kopyası ise Bakü'deki El Yazmaları Enstitüsü'nde saklanmaktadır. Her iki yerde de fotoğrafın altında Rusça olarak "Нуха; Мечеть и банья" yazmaktadır. Ancak, kalenin surlarına bitişik binada bir levha bulunmaktadır ve bu levhada Rusça olarak "Цейхгауз елицаветпольского местного батальона" (Yelisavetpol yerel taburunun silah deposu) yazmaktadır; bu nedenle fotoğraftaki kale Gence Kalesi de olabilir.
    1871 yılında Yemakov tarafından çekilmiş fotoğraf. Fotoğrafın negatifi Tiflis Tarih Müzesi'nde, Yemakov'un kişisel arşivinde bulunmaktadır. Fotoğrafın biraz farklı bir kopyası ise Bakü'deki El Yazmaları Enstitüsü'nde saklanmaktadır. Her iki yerde de fotoğrafın altında Rusça olarak "Нуха; Мечеть и банья" yazmaktadır. Ancak, kalenin surlarına bitişik binada bir levha bulunmaktadır ve bu levhada Rusça olarak "Цейхгауз елицаветпольского местного батальона" (Yelisavetpol yerel taburunun silah deposu) yazmaktadır; bu nedenle fotoğraftaki kale Gence Kalesi de olabilir.
  • Kale duvarları
    Kale duvarları
  • Kalenin güney girişi
    Kalenin güney girişi
  • Kalenin burçlarından birisi
    Kalenin burçlarından birisi

Dış bağlantılar

Kaynakça

  1. ^ "Микаэль Алескерович Усейнов. История архитектуры Азербайджана, Гос. изд-во литры по строительству, архитектуре и строит. материалам, 1963. Стр. 305 (В верхней части города размещалась Нухинская крепость, бывшая цитаделью местного хана.)". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  2. ^ "А.В. Потто. Кавказская война: "Парфенов пешком отправлен был в Нухинскую крепость, где его забили в колодки…"". 16 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  3. ^ "Хаджи-Мурат: документы, письма, очерки, факты. Ėхо Кавказа, 1999. Стр. 128". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  4. ^ "Искусство Азербайджана, Том 6, Стр. 212". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  5. ^ "Ṭāhир Qарāhі, А. М. Барабанов, Игнатий Юлианович Крачковский. Хроника Мухаммеда Тахира ал-Карахи о дагестанских войнах в период Шамиля, Том 1. Изд-во Академии наук СССР, 1941. Стр. 228". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  6. ^ "Лия Мышковская. Л. Толстой: работа и стиль, Сов. писатель, 1939, Стр. 36." 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  7. ^ "Шалала Мамедова. Интерпретация тоталитаризма: сталинизм в Азербайджане : 1920–1930, Изд-во "Адилоглы", 2004. Стр. 101 ("После укрепления в Нухе повстанцы освободили всех арестантов из Нухинской крепости".)". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  8. ^ "Azărbai̐jan SSR Elmlăr Akademii̐asynyn khăbărlari: Bioloġii̐a vă kănd tăsărru̇fat elmlări serii̐asy, 1961, Стр. 67". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  9. ^ "Лия Мышковская. Мастерство Л. Н. Толстого, Советский писатель, 1958, стр. 234". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  10. ^ "Jaḣanġir Găḣrămanov. Opisanie arkheograficheskikh dokumentov, Ėlm, 1969 , str. 7, 52, 53". 22 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 27 Şubat 2015. 
  11. ^ Səlim xan deyir: Nuxa qalası elə bir qala deyil ki, burada qoşun saxlamaq olsun, burada yalnız bir ev var, onda da mən yaşayıram, qohumlarımla və qulluqçylarımla birlikdə, yaşamaq üçün başqa yer yoxdur; bax: Акты, собранные Кавказской археографической комиссией, том II, Тифлис, 1868, стр.: 655, № 1322. 10 Mayıs 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  12. ^ Дубровин Николай Федорович. История войны и владычества русских на Кавказе, том V, С.-Петербург, 1887, стр.: 56–61
  13. ^ Kərim ağa Fateh, Şəki xanlarının müxtəsər tarixi, səh. 13 25 Şubat 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  14. ^ "Nuxa qalası" ((Azerice)). shaki.cls.az. 21 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2015. KB1 bakım: Tanımlanamayan dil (link)
  15. ^ “Azadlıq”ın Araşdırmaçı Jurnalistlər Qrupu (16 Mart 2011). "Şəkinin tarixi qalaları..." ((Azerice)). azadliq.info. 21 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Şubat 2015. KB1 bakım: Tanımlanamayan dil (link)
  16. ^ Ədalət Tahirzadə, Şəkinin tarixi qaynaqlarda 14 Temmuz 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  17. ^ "Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyin rəsmi saytı". 5 Ağustos 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Mart 2015. 
  18. ^ "Описание вторжения персиян в Грузию в 1826 году. Записки М. Е. Коцебу // Кавказский сборник, Том 22. 1901." 2 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 31 Mart 2015. 
  19. ^ "Köçərli Firudin bəy. Azərbaycan ədəbiyyatı, I cild, səh.: 397, Bakı, 2005" (PDF). 30 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 3 Şubat 2013. 
  20. ^ "Köçərli Firudin bəy. Azərbaycan ədəbiyyatı, I cild, Mirzə Fətəli Axundov, html". 4 Nisan 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Şubat 2013. 
  21. ^ "Geografičesko-statističeskij slovar' Rossijskoj Imperii:". 1 Nisan 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Mart 2015. 
  22. ^ "С. А. ДАДАШЕВ, М. А. УСЕЙНОВ. АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА III - XIX ВЕКА. МОСКВА 1948. стр. 21." 16 Ocak 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Eylül 2020.