Tapureli (antik kent)

Tapureli

Batı yönünden doğru harabeler
Tapureli Türkiye haritasındaki konumu.
Konum	Tapureli, Erdemli, Mersin
Bölge	Kilikya
Koordinatlar	36°38′44″K 34°02′11″D / 36.64556°K 34.03639°D / 36.64556; 34.03639
Rakım	1.050 m (3.445 ft)
Tür	Yerleşim yeri
Uzunluk	500 metre
Genişlik	300 metre
Tarihçe
Kültür(ler)	Helenistik, Roma, Bizans
Sit ayrıntıları
Arkeologlar	Ayşe Aydın
Mülkiyet	Kültür ve Turizm Bakanlığı
Tapureli (antik kent) arkeolojik sit, insan yerleşimi ülkesi Türkiye  içinde bulunduğu idari birim Mersin, Erdemli, Tapureli  tarihi bölge Kilikya  içinde/üzerinde bulunduğu fiziksel yer Akdeniz Bölgesi  konum koordinatları 36°39′0″K 34°2′0″D  korunmuşluk durumu korunmuş

Tapureli, Mersin ilinde bulunan bir antik kent örenidir. Tapureli antik yerleşime komşu olan köyün adı olup, kentin antik dönemdeki adı bilinmemektedir. Yerleşim için geçmişte İngiliz araştırmacı James Theodore Bent tarafından önerilen "Bemisos" isminin bir okuma hatasından kaynaklandığı anlaşılmış ve yerleşimin antik dönemdeki orijinal adı henüz tespit edilememiştir.

Günümüzde ise antik kent Mersin ili Erdemli ilçesinin 332 km kuzeyinde bulunan Tapureli köyü sınırları içinde yer almakta olup, Kızılgeçit Vadisi’ne hâkim üç tepelik bir alan üzerine kurulmuş antik bir kırsal yerleşimdir.

Yapılan araştırmalar, Tapureli’nde Hellenistik, Roma İmparatorluk ve Geç Antik Dönem boyunca kesintisiz bir iskân ve konut mimarisi olduğunu kanıtlamaktadır. Antik kent Toros Dağları güney yamaçları üzerinde ve Limonlu (Lamas) Çayı kalyonunun doğusunda 36°38′44″K 34°02′11″D / 36.64556°K 34.03639°D / 36.64556; 34.03639 koordinatlarında ve arkeologların Olba territorium olarak adlandırdıkları bölgede yer alır.

Tarihte bu çay Kilikya'yı, Cilicia Trachaea (Dağlık/Taşlık Kilikya) ve Cilicia Pedias (Ovalık Kilikya) olarak ikiye bölen çay olarak bilinir. Antik kentin yerleşimi doğu-batı doğrultusunda 500 metre kuzey-güney doğrultusunda ise 300 metredir. Yüksekliği 1050 metre olup Limonlu çayına hakim durumdadır. Örenler yoğun maki örtüsü altındadır. Antik kentin Erdemli'ye uzaklığı 35 kilometre, Mersin'e uzaklığı ise 70 kilometredir.

Tapureli’nin en erken evresi olan Hellenistik Dönem, yerleşimin vadiye hâkim bir kale yerleşimi karakterinde olduğunu gösteren poligonal duvar tekniğindeki sur ve kulelerle temsil edilir. Ancak bu dönemde sadece savunma yapıları değil, aynı zamanda sivil konutlar da inşa edilmiştir. Bu konutların en belirgin özelliklerinden biri, üzerlerinde bölgede hâkim olan Olba Hanedanlığı’na ait kılıç ve kalkan gibi sembollerin bulunmasıdır.

Roma İmparatorluk Dönemi’nde Tapureli, bölgedeki sosyal ve ekonomik gelişimin bir yansıması olarak daha anıtsal ve süslemeli konutlara ev sahipliği yapmaya başlamıştır. Bu dönemde inşa edilen büyük konut kompleksleri, ana kayaya oyulmuş bölümleri ve büyük kesme blok taşlardan oluşan isodomik rektogonal duvar örgüleriyle öne çıkar. Bazı özel örneklerde görülen iyon ve korint düzenindeki plaster sütun başlıkları, kırsal kesimdeki konut sahiplerinin yüksek sosyal statüsünü ve ekonomik gücünü simgelemektedir. Bu yapılar, Tapureli’ndeki yerli halkın ve yerel elitlerin refah düzeyinin arttığını göstermektedir.

Yerleşimin en yoğun iskân gördüğü ve genişlediği süreç Geç Antik Dönem’dir. Bu dönemde yerleşimde tespit edilen sekiz kilise ve bir şapel, Tapureli’nin bölgedeki önemli bir dini merkez haline geldiğine işaret eder. Üç katlı ve avlulu büyük konutların, yerleşimdeki kiliselerle olan ilişkisi sebebiyle din adamları ve ailelerine ait olduğu düşünülmektedir. Bu dönem mimarisinde, mevcut konutlara yapılan eklemelerle yapıların büyütüldüğü ve konutların girişlerini hava şartlarından korumak amacıyla tonozlu revakların yaygınlaştığı görülmektedir. Ayrıca, Geç Antik Dönem'deki vergi muafiyetleri gibi politik düzenlemelerin, yerel elitlerin zenginliklerini kilise ve büyük konut inşasına aktarmasında etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Tapureli, topografyaya uyumlu sokak ve cadde ağına sahip planlı bir yerleşimdir. Konutlar genellikle bir avlu etrafında şekillenmekte ve bu avlular hem konut içi dolaşımı sağlamakta hem de sarnıç ve çeşmelerle su ihtiyacını karşılamaktadır. Yerleşimin çevresi tarım ve hayvancılığa uygun olup, antik dönemde üretilen ürünlerin ticari trafiğinin yönetildiği bir toplama ve dağıtım merkezi işlevi gördüğü düşünülmektedir. Bu ekonomik karakterin, yerleşimin yakınındaki yollar ve vadi bağlantılarıyla desteklenmiş olması, Tapureli’nin günümüzde de benzer bir ticaret merkezi olma özelliğini korumasıyla paralellik göstermektedir.

Ören yerinde Helenistik mabet, Doğu Roma (Bizans) dönemine ait kilise, çeşitli bina kalıntıları vardır. Kabartmalar arasında iki asker, bir rahip ve rahibe, Zeus'un yıldırım demeti ve üzüm salkımı gibi kabartmalar dikkati çeker. Nekropol alanı güney yamaçtadır. Lahitler, mezar odaları bu nekropol alanı içerisinde yer alan mezar tipleridir

2001 yılında yapılmış olan kurtarma kazısı sonunda kurtarılan eserler Mersin Arkeoloji Müzesindedir.

• 
  Tapureli: Dağlık Kilikya’da Doğu Roma-Erken Bizans yerleşimi, üç beşik tonozlu yapı
• 
  Tapureli, üç tonozlu yapı
• 
  Üç tonozlu yapı
• 
  Tapureli, Dağlık Kilikya'da Roma-Erken Bizans yerleşimi, "C" Bazilikası
• 
  "C" Bazilikası
• 
  "C" Bazilikası
• 
  "C" Bazilikası
• 
  Tapureli, kaya mezarları
• 
  "C" Kilisesi
• 
  Yerleşim kalıntıları
• 
  Yerleşim kalıntıları
• 
  Tapureli,Savaşçı kabartmaları