Bilgi Merkezi / Rehber
Matrakçı Nasuh
Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Visokavi el-Bosnavî ya da Nasuh el-Matrakči ibn Karađoz ibn Abdullah el-Visokavi el-Bosnevi ya da kendisinin icat ettiği ma…
Son gözden geçirme: 22.10.2026
- Doğum
- 1480
- Vefat
- 1564
- Alan
- Bilim ve kültür insanları
- Dönem
- 14.–17. yüzyıl
- Doğum yeri
- Visoka
- İlgili Türk devletleri
- Osmanlı Devleti
Hayatı
Boşnak asıllı olan Nasuh, Müslüman bir aileden gelmesine rağmen devşirme sistemine alınmıştır. Beş dil bilen Nasuh, Osmanlı donanmasına katılmış ve birkaç Osmanlı sultanına hizmet etmiştir.
Devrin ünlü şairi Saî'den dersler alan Nasuh, ünlü bir hattat olarak divânî ve nesih yazı stillerinde değişiklikler yapmıştır. Divânî yazı stilinde harfleri daha büyük ve açık kaleme alarak okunmasını kolaylaştırmış, nesih stilinde ise harfleri irileştirerek şekillerinde değişikliklere gitmiştir. Bu güncellemelerle Acem üslubunu Rumî üsluba dönüştürerek Osmanlı tarzının oluşumuna katkı sağlamıştır. Askeri yetenekleri nedeniyle silah kullanma konusundaki ustalığından dolayı Nasuh el-Silâhî ve Kılıç ustası adlarıyla da anılmıştır. Enderûn'da silah öğretmenliği yapan Nasuh, I. Süleyman'ın oğullarının sünnet düğününde öğrencileriyle birlikte bir gösteri sunmuştur. Bu gösterideki başarısı üzerine Sultan tarafından Üstad ve Reis onursal unvanlarına layık görülmüştür.
Eserleri ve mirası
Matematik ve geometri üzerine uzun süre çalışan Nasuh, bu çalışmalarını Cemâlü'l-Küttâb ve Kemalü'l-Hisâb adlı eserlerde toplamış ve Osmanlı padişahı I. Selim'e sunmuştur. Tarih alanında Taberî Tarihi'ni Mecmaü't-Tevârih adıyla Türkçeye çevirmiştir. Süleymannâme adlı eserinin üç nüshasında 1520-1537, 1543-1551 ve 1542-1543 yıllarını anlatmıştır. Savaş sanatları alanında süvari ve piyade savaşının silah ve tekniklerini anlatan Tuhfet-ül Guzât adlı kitabı kaleme almıştır.
Minyatür sanatında kendine has bir üslup geliştiren Nasuh'un eserlerinde yeryüzünün kuş bakışı görünümü resmedilir. Şekilleri tepeden değil karşıdan görüyormuş gibi çizen Nasuh, şehirlerdeki binaları tek tek seçilebilir şekilde tasvir etmiştir. Bu resimlerde hayvanlar bulunmakla birlikte insanlar yer almaz. Bu tarz, Osmanlı minyatür sanatında daha sonra 'Matrakçı tarzı' olarak tanınmıştır. Fetihname-i Karabuğdan adlı eserindeki minyatürlerde, Osmanlı ordusunun İstanbul'dan Bağdat ve Tebriz'e yürüyüşü ile Halep ve Eskişehir üzerinden dönüşü ve güzergahtaki şehirler resmedilmiştir. Bu eserin tek kopyası günümüzde İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Kanuni'nin Fransa kralı I. François'ya destek amacıyla Barbaros Hayreddin Paşa komutasında gönderdiği donanmaya katılarak yol boyunca uğranılan limanları resmetmiştir. Yapıtları başta Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi ve Süleymaniye Kütüphanesi olmak üzere çeşitli kütüphanelerde yer almaktadır.
İlgili olaylar
Matrakçı Nasuh'un ölümünün 450. yılı dolayısıyla, Birleşmiş Milletler Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) 05-20 Kasım 2013 tarihleri arasında Paris'te yapılan 37. UNESCO Genel Konferansı'nda onu anma programına almıştır. 2011 yapımı Muhteşem Yüzyıl dizisinde Matrakçı Nasuh karakterini Fatih Al canlandırmıştır.
Haritada ve ilgili kayıtlar
- Türk Dünyası Haritası’nda göster
- Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
Benzer / İlgili Türk büyükleri
Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Matrakçı Nasuh» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
- Vikipedi: Matrakçı Nasuh (sürüm 38003541, CC BY-SA 4.0; yapay zekâ editör desteğiyle özetlenmiş ve uyarlanmıştır, değişiklik yapılmıştır) ↗
- Madde yazarları ve sürüm geçmişi (Vikipedi) ↗
- Lisans: Creative Commons Atıf-AynıLisansla Paylaş 4.0 (CC BY-SA 4.0) ↗
- Vikiveri: Q4115413 (CC0) — tarihler ve konum ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.