Sarı Saltuk

Hayatı

Sarı Saltuk Baba, Balkanların Osmanlılar tarafından fethedilmesinden önce başlıca Balkanlarda ve civarındaki bölgelerde seyahat ederek insanlara İslam'ı tebliğ eden bir derviş olarak bilinir. Oğuz Türklerinin Çepni boyundan veya Kıpçak boylarının birinden olduğu ileri sürülen Sarı Saltuk'un yaşamı ve kişiliği, daha hayattayken efsanevi bir şahsiyet kimliği kazandığı şeklinde anlatılır. Kaynaklarda Hacı Bektaş-ı Veli'nin talebelerinden Seyyid Mahmud Hayranî'nin müridi ve Rufai tarikâtının kurucusu Seyyid Ahmed Er Rufai'nin takipçisi olarak anılır. Baba İlyâs Horasanî’nin “Çehariyâr” adı verilen dört halifesinden biri olduğu belirtilen Sarı Saltuk'un diğer halifeler arasında Lokman Baba, Aybek Baba ve Behlül Baba ile birlikte yer aldığı ifade edilir.

Eserleri ve mirası

Sarı Saltuk'un hayatını, savaşlarını ve çeşitli kerametlerini konu alan Saltuknâme destanı, Şehzâde Cem'in talimatı üzerine Ebu'l Hayr er-Rumi tarafından yedi yıllık bir çalışma sonucunda 1480 yılında tamamlanmıştır. Türk sözlü geleneğinden toplanarak kitaplaştırılan bu eser, yazıya geçirilmiş ilk Nasreddin Hoca hikâyesini içermesi bakımından da önem taşır. Saltuknâme'nin yeni Türk harfleriyle tam metin yayını, Şükrü Halûk Akalın tarafından hazırlanmış ve 1987-1990 yıllarında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından üç cilt halinde yayımlanmıştır. Sarı Saltuk hakkında bilgi veren diğer önemli kaynaklar arasında Evliya Çelebi'nin Seyahatname’si ile Yazıcıoğlu Ali'nin Tevârih-i Âl-i Selçuk adlı eseri sayılabilir.

Dönemi ve bağlam

Saltuknâme'ye göre 'Saltık' sözcüğü Rumca, Farsça ve Arapçada çok kuvvetli er anlamına gelirken, 'Sarı' lakabı kendisine çok sarı ve kızıl olduğu için verilmiştir. İslami rivayetlere göre Sarı Saltuk, Peygamber Muhammed'in, İmam Ali'nin ve Hacı Bektaş Velî'nin nesillerinden gelen Alevî Türkmen bir 'Er' olarak bilinir. Onun soyundan gelen Alevî Türkmenler, Tunceli'nin Hozat ilçesi başta olmak üzere Çorum, Amasya, Tokat, Denizli, Yozgat, Sivas, Konya, Nevşehir, Kayseri ve Tunceli gibi farklı şehirlerdeki Alevî ocaklarına bağlıdır. Bu aileler Sarısaltık, Akdoğan, Yurt, Yer ve Kılıçaslan gibi temsilcilere sahiptir.

İlgili olaylar

Sarı Saltuk'un Anadolu ve Balkanlarda çok sayıda türbesi bulunmakta olup, bu türbelerin bazıları Müslümanların yanı sıra Hristiyan ahâliler için de ziyaret yeri konumundadır. Saltuknâme'de Sarı Saltuk'un on iki mezarının olduğu belirtilir; kendisi beylerin ve kralların mezarına sahip çıkmak isteyeceklerini söyleyerek her isteyene verilmek üzere birer tabut hazırlamalarını vasiyet etmiştir. En ünlü türbesi, halkının 13. yüzyılda İslamiyet'e geçmesine önayak olduğu rivayet edilen İznik'te yer alır. Asıl mezarının Romanya'nın kuzeyindeki Dobruca bölgesindeki Babadağ kasabasında olduğu sanılmaktadır. Türbeleri Türkiye'de İznik, Diyarbakır, Tunceli, Bor, Rumeli Feneri, Babaeski ve Alaşehir'in Yeşilyurt kasabasında; Makedonya'da Ohri'de; Arnavutluk'ta ve Bosna-Hersek'te Blagay'da bulunmaktadır. Blagay Tekkesi'nin yanında Buna Nehri'nin kaynağı yer alırken, Saltuknâme'de Sarı Saltuk'un yer altından şifalı sular çıkardığı anlatılmaktadır.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.