Tonyukuk

Hayatı

Tonyukuk, Göktürk Kağanlığı'nın yabgusu olarak tarihe geçmiş önemli bir devlet adamıdır. Kendisi Aşina ailesinin akrabalarından olan Aşide ailesine mensuptur. Kaynaklarda doğum yılı olarak 646 ve ölüm yılı olarak 724 tarihleri belirtilmektedir.

Orhun Yazıtları'nda yer alan bilgilere göre Tonyukuk, Tabgaç ilinde dünyaya gelmiştir. O dönemde Türk budunu Tabgaç'a bağlı bir yapı içinde yaşamaktaydı. Tonyukuk, Bilge Kağan'ın veziri olarak görev yapmış ve bilgisiyle kağana yol göstermiştir. Kendisi gök gibi ve gökten olmuş şeflerden biri olarak nitelendirilmemektedir.

Tarihî önemi ve başarıları

Tonyukuk, Kapgan Kağan'ın yönetimi sırasında strateji ve planlamadan sorumlu üst düzey bir görevliydi. Kapgan Kağan'ın ölümü sonrası İnel Kağan'a karşı düzenlenen darbe ile Bilge Kağan tahta çıkmıştır. Yönetim değişikliği sırasında birçok devlet adamı azledilmiş veya öldürülmüştür. Ancak Tonyukuk, kızı Bügü Hatun'un Bilge Kağan ile evli olması sayesinde itibarını korumuştur. Bu aile bağı, onun kağanlığa hizmet etmeye devam etmesini sağlamıştır.

Tonyukuk, Bilge Kağan devrinde kağanı Budizm'i yayma ve yerleşik hayata geçme düşüncelerinden vazgeçirmiştir. Çin kaynaklı dinlerin Türk boyları arasında yayılmasına izin vermemiştir. Bu dinlerin Türklerin hareketli hayatına uymadığını ve savaşçılık yeteneklerini köreltebileceğini savunmuştur.

Eserleri ve mirası

Tonyukuk hakkında dikilen anıt, Orhun Yazıtları arasında özel bir yere sahiptir. Bu anıt, genellikle hakanlar için dikilen yazıtlardan farklı olarak bir siyasi kişi olan Tonyukuk için dikilmiştir. Anıt, Tonyukuk'un ihtiyarlık devrinde kendisi tarafından diktirilmiştir. Yazıtların içeriği de tamamen Tonyukuk'a aittir ve Göktürk alfabesi ile kaleme alınmıştır.

Yazıtların Orhun Nehri dolaylarında dikili olması nedeniyle bu isimle anılmaktadır. Orhun Yazıtları, Bilge Kağan ve Kül Tigin'in yanı sıra Tonyukuk için de dikilmiştir. Bu metinler, 1893 yılında Danimarkalı Türkolog Wilhelm Ludwig Peter Thomsen tarafından tercüme edilmiştir.

Haritada ve ilgili kayıtlar

• Türk Dünyası Haritası’nda göster
• Göktürk Kağanlığı (552 – 744)

Benzer / İlgili Türk büyükleri

Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.