Bilgi Merkezi / Rehber
Ali Çetinkaya
Ali Çetinkaya, Türk asker, siyasetçi ve devlet adamı.
Son gözden geçirme: 22.10.2026
- Doğum
- 1878
- Vefat
- 21 Şubat 1949
- Alan
- Millî Kahramanlar
- Dönem
- 20.–21. yüzyıl
- Kabri / türbesi
- Afyonkarahisar
- İlgili Türk devletleri
- Osmanlı Devleti, Türkiye Cumhuriyeti
Hayatı
Ali Çetinkaya, 1877 yılında Afyonkarahisar'da dünyaya geldi. Babası demirci ustası Ahmet Efendi, annesi ise Fatma Hanım'dır. Küçük yaşta babasını kaybeden Çetinkaya, 1892'de Afyonkarahisar Rüştiyesi'nden mezun oldu. Aynı yıl Bursa Askeri İdadisi'ne girdi ve 13 Mart 1896'da Harp Okulu'na başladı. 25 Aralık 1898'de teğmen rütbesiyle mezun olarak Selanik'teki III. Ordu emrine atandı. Balkanlar'da görev yaparken Resneli Niyazi Bey, Enver Bey ve Ali Fethi Bey ile tanıştı. 1902'deki Bulgar Ayaklanması'nın bastırılmasında görev aldı ve 1903'te üsteğmenliğe yükseldi. 1905'te yüzbaşı rütbesine terfi eden Çetinkaya, 1907'de Manastır'da İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne katıldı. 31 Mart İsyanı'nın bastırılmasından sonra II. Abdülhamid'in tahtan indirilmesinde ve korunmasında Muhafız Birlik Komutanı Ali Fethi Bey'in yardımcısı olarak görev yaptı.
Trablusgarp Savaşı'na gönüllü subay olarak katılan Ali Çetinkaya, Mustafa Kemal ile aynı cephede savaştı. Bu savaşta 'deli' lakaplı Üsteğmen Halit Bey ile anlaşamaması nedeniyle görev yerleri değiştirildi. Trablusgarp'taki başarıları sonucu 6 Kasım 1913'te binbaşı rütbesine terfi etti. I. Dünya Savaşı'nda Irak, Kafkasya ve Makedonya cephelerinde çarpıştı. 19 Nisan 1915'te yarbaylığa yükselen Çetinkaya, Kut'ül Ammare'de İngiliz birliklerinin teslim alınmasında büyük katkı sağladı. Bu başarılarından ötürü Türk, Alman ve Avusturya madalyaları ile ödüllendirildi. Mondros Mütarekesi sonrasında İstanbul'da Karakol Cemiyeti'nin kurucuları arasında yer aldı. Anadolu'ya silah ve cephane kaçırılması faaliyetlerinde bulundu.
Tarihî önemi ve başarıları
İzmir'in işgalinden kısa bir süre önce Ayvalık'taki 172. Alay Komutanlığı'na getirildi. 29 Mayıs 1919'da Ayvalık'ı işgal eden Yunan ordusuna karşı ilk direnişi başlattı. Halkın katılımını sağlayarak Ayvalık Cephesi'ni oluşturdu ve Türk Kurtuluş Savaşı'nın askeri anlamda ilk kurşununu atan kişi olarak kabul edildi. İşbirlikçi Ayvalık Kaymakamı Osman Nuri'nin engelleyici tutumuna rağmen direniş hazırlıklarını sürdürdü. Silah ve cephaneyi Kozak nahiyesine naklederek güvenli bir şekilde depoladı. Subaylarla birlikte işgale karşı direnme yemini etti ve Kuvayi Milliye'nin oluşumu için çalışmalara başladı. Damat Ferit Hükümeti'nin geri çekilme emirlerine rağmen inisiyatif kullanarak direnişi sürdürdü. Erkanı Harbiye Umumiye Reisi Cevat Paşa ve Harbiye Nazırı Şevket Turgut Paşa'dan destek telgrafları aldı. Bergama gibi yerlerdeki işbirlikçi davetleri engellemek için sert uyarı telgrafları gönderdi.
Ekim 1919'da askerlikten istifa eden Ali Çetinkaya, siyasi hayata atıldı. Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda ve TBMM'nin I. ile VII. dönemlerinde milletvekili olarak görev yaptı. Hukukçu olmamasına rağmen ikinci dönem Ankara İstiklâl Mahkemesi başkanlığını üstlendi. İzmir suikastı ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası davası gibi önemli davalara baktı. İskilipli Atıf'ın idam kararını veren heyetin başkanı olarak görev yaptı. Bayındırlık Bakanlığı döneminde Ankara'daki resmi dairelerin çoğunun inşasını sağladı. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Ulaştırma Bakanı olarak demiryolu politikasının savunucusu oldu.
Haritada ve ilgili kayıtlar
- Türk Dünyası Haritası’nda göster
- Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
- Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)
Benzer / İlgili Türk büyükleri
Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Ali Çetinkaya» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
- Vikipedi: Ali Çetinkaya (sürüm 37683651, CC BY-SA 4.0; yapay zekâ editör desteğiyle özetlenmiş ve uyarlanmıştır, değişiklik yapılmıştır) ↗
- Madde yazarları ve sürüm geçmişi (Vikipedi) ↗
- Lisans: Creative Commons Atıf-AynıLisansla Paylaş 4.0 (CC BY-SA 4.0) ↗
- Vikiveri: Q3676683 (CC0) — tarihler ve konum ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.