Bilgi Merkezi / Rehber
Ali Fuat Cebesoy
Ali Fuat Cebesoy (23 Eylül 1882, Salacak, Üsküdar, İstanbul – 10 Ocak 1968, İstanbul), Türk asker ve siyasetçidir.
Son gözden geçirme: 22.10.2026
- Doğum
- 23 Eylül 1882
- Vefat
- 10 Ocak 1968
- Alan
- Komutanlar ve kahramanlar
- Dönem
- 20.–21. yüzyıl
- Kabri / türbesi
- Devlet Mezarlığı
- İlgili Türk devletleri
- Osmanlı Devleti, Türkiye Cumhuriyeti
Hayatı
Ali Fuat Cebesoy, 23 Eylül 1882 tarihinde İstanbul'un Üsküdar ilçesine bağlı Salacak semtinde dünyaya geldi. Babası sonradan Türkiye'nin ilk bayındırlık bakanı olan Sökeli İsmail Fâzıl Paşa, annesi ise 93 Harbi'nde Tuna Orduları Umum Kumandanı olan Müşir Mehmed Ali Paşa'nın kızı Zekiye Hanım'dır. Şair Nâzım Hikmet ile akraba olan Cebesoy, ilk öğrenimini Erzincan Askeri Rüştiyesinde, orta öğrenimini ise Kadıköy'deki Saint Joseph Lisesi'nde tamamladı. 13 Mart 1899'da Harp Okulu'na giren Cebesoy, burada Mustafa Kemal ile sınıf arkadaşı oldu ve 1902'de okulu bitirdi. 11 Ocak 1905'te Harp Akademisi'nden sekizinci olarak mezun olduktan sonra askerlik hayatına Beyrut'ta süvari alayında başladı.
20 Haziran 1907'de topçu eğitimini tamamlayıp kıdemli yüzbaşı rütbesine yükselen Cebesoy, Sisam adasında çıkan bir isyanı bastırmakla görevlendirildi. 1908'den 1911'e kadar Roma Askerî Ataşeliği görevini yürüttü ve bu süreçte İtalyan ordusunun manevralarını takip ederek Genelkurmay'a rapor sundu. Rumeli'deki görevi sırasında İttihat-Terakkî Cemiyeti ile bağlantı kurarak cemiyete üye oldu. Birinci Balkan Savaşı sırasında Yanya kolordusu kurmay başkanlığı ve 23. Tümen vekâleten komutanlığı görevlerini üstlendi. Pisani tepesini korurken kalçasından ağır yaralanan Cebesoy, Yanya Kalesi'nin teslimi sonrası Atina'nın Kifisya bölgesinde tedavi gördü ve İkinci Balkan Savaşı'na katılamadı. 1 Mart 1914'te Birinci Balkan Savaşı'ndaki katkıları nedeniyle rütbesi Kaymakamlık'a yükseltildi.
I. Dünya Savaşı'nın başında 25. Tümen komutanı olarak Kanal Harekâtı'na katılan Cebesoy, daha sonra 8. Kolordu kurmay başkanlığı yaptı. Doğu Anadolu cephesinde Mustafa Kemal Paşa'nın emrindeki 16. Kolordu bünyesinde 5. Tümen komutanlığı görevini yürüttü. Mondros Mütarekesi sonrasında Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle teçhizatlı 20. Kolordu'yu terhis etmeyerek önce Konya'ya, ardından Ankara'ya getirdi. 1919 yılında Anadolu'daki bağımsız iki kolordudan birinin komutanı olarak Kurtuluş Savaşı'nın fiilen başlamasında kilit rol oynadı. 10 Ocak 1968 tarihinde İstanbul'da vefat eden Cebesoy, hiç evlenmemişti ve Sakarya'nın Geyve ilçesindeki Alifuatpaşa mahallesinde defnedildi.
Tarihî önemi ve başarıları
Bu eylemiyle Türk Kurtuluş Savaşı'nı fiilen başlatan ilk komutan olarak tarihe geçti. Mustafa Kemal Paşa ile Amasya'da görüşerek Amasya Tamimi'ni birlikte imzaladı ve ilan etti. Kurtuluş Savaşı'nın ilk döneminde 20. Kolordu ve Garp Cephesi komutanlığı yaptı. Umum Kuvâ-yi Milliye komutanı olarak Çerkez Ethem ile birlikte Gediz harekâtını gerçekleştirdi ve TBMM kuvvetlerinin ağır zayiatına rağmen Gediz'i geri aldı.
Moskova Büyükelçiliği görevi sırasında Sovyetler Birliği ile diplomatik ilişkileri yürüttü. 16 Mart 1921 tarihinde TBMM sefiri olarak Moskova Antlaşması'nı imzaladı. Bu antlaşma ile Türkiye'nin kuzeydoğu sınırları belirlendi ve TBMM ilk kez bir yabancı devlet tarafından tanındı. Siyasi hayatında Türkiye'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucuları arasında yer aldı. İzmir Suikastı sanığı olarak yargılanıp beraat ettikten sonra 1931'de siyasete döndü ve TBMM başkanlığı, bayındırlık bakanlığı ve ulaştırma bakanlığı gibi kritik görevlerde bulundu.
Eserleri ve mirası
Ali Fuat Cebesoy, askerî ve siyasi anılarını içeren çeşitli eserler kaleme aldı. Yazdığı başlıca eserler arasında Birüssebi - Gazze Meydan Muharebesi ve 20. Kolordu, Millî Mücadele Hatıratı, Moskova Hatıraları, Siyasi Hatıralar, Mektep Arkadaşım Atatürk, Mustafa Kemal - Millî Lider ve Sınıf Arkadaşım Atatürk bulunmaktadır. Alifuatpaşa mahallesindeki müzede kendisine ait kişisel eşyalar, fotoğraflar ve dokümanlar sergilenmektedir.
Haritada ve ilgili kayıtlar
- Türk Dünyası Haritası’nda göster
- Osmanlı Devleti (yaklaşık 1299 – 1922)
- Türkiye Cumhuriyeti (1923 – günümüz)
Benzer / İlgili Türk büyükleri
Aynı alan, dönem, devlet ve bölgeye göre ilgili kayıtlar.
Bu sayfa, Vikipedi'deki «Ali Fuat Cebesoy» maddesinden yararlanılarak yapay zekâ destekli editörlük ile özgün cümlelerle yeniden yazılmıştır; Vikipedi metinleri CC BY-SA 4.0 lisanslıdır. Kesin bilgi için resmî ve akademik kaynaklara başvurun; bir hata görürseniz bize bildirin.
Kaynaklar
- Vikipedi: Ali Fuat Cebesoy (sürüm 38106220, CC BY-SA 4.0; yapay zekâ editör desteğiyle özetlenmiş ve uyarlanmıştır, değişiklik yapılmıştır) ↗
- Madde yazarları ve sürüm geçmişi (Vikipedi) ↗
- Lisans: Creative Commons Atıf-AynıLisansla Paylaş 4.0 (CC BY-SA 4.0) ↗
- Vikiveri: Q983601 (CC0) — tarihler ve konum ↗
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; resmî ve bağlayıcı metin için kaynaklara bakın. Hukuki, mali veya tıbbi tavsiye değildir.