Brunei

Brunei
بروني دارالسلام
Brunei Barış Ülkesi Devleti
*Negara Brunei Darussalam*
Brunei بروني دارالسلام; Brunei Barış Ülkesi Devleti ; Negara Brunei Darussalam
	Bayrak Arma
	Slogan; "الدائمون المحسنون بالهدى"; "Sentiasa berbuat kebajikan dangan petunjuk Allah"; "Her zaman Allah'ın hizmetinde ve rehberliğinde"
	Millî marş; Allah Peliharakan Sultan; Allah Sultan'ı korusun (çeviri);
Başkent; ve en büyük şehir	Bandar Seri Begawan; 4°53′K 114°56′D / 4.883°K 114.933°D / 4.883; 114.933
Resmî dil(ler)	Malayca (Bahasa Melayu)
Resmî Alfabe	Malay alfabesi
Demonim	Bruneyli
Hükûmet	İslami Monarşi
• Sultan
• Sultan	Hassanal Bolkiah
• Veliaht Prens	Al-Muhtadee Billah
Tarihçe
• Sultanlık
• Sultanlık	14. yüzyıl
• Birleşik Krallık'tan bağımsızlık	1 Ocak 1984
• Su (%)	8,6
Nüfus
• 2019 tahminî	459.500 (175..)
• Yoğunluk	72,11/km2 (134.)
GSYİH (SAGP)	2020 tahminî
• Toplam	28,470 milyar $ (131.)
• Kişi başına	61.816 $ (8..)
GSYİH (nominal)	2019 tahminî
• Toplam	10,647 milyar $ (139.)
• Kişi başına	23.117 $ (32.)
İGE (2019)	0.838; çok yüksek · 47.
Para birimi	Brunei Doları (BND · $)
Zaman dilimi	UTC+8
Trafik akışı	sol
Telefon kodu	+6731
İnternet alan adı	.bn
	Aynı zamanda Doğu Malezya'dan 080;

Brunei, resmî adıyla Brunei Ülkesi, Barışın Ülkesi veya Bruney Darüsselam (Malayca: Negara Brunei Darussalam, Cavi: نڬارا بروني دارالسلام‎), Güneydoğu Asya'da, Borneo adasının kuzey kıyısında yer alan bir ülkedir. Güney Çin Denizi'ndeki kıyı şeridi dışında, tamamen Malezya'nın Sarawak eyaleti ile çevrilidir ve toprakları Sarawak'ın Limbang bölgesi tarafından ikiye bölünmüştür. Brunei, Borneo'da tamamen yer alan tek egemen devlettir; adanın geri kalanı, çok kara kütlesine sahip komşuları Malezya ve Endonezya arasında bölünmüştür. 2025 yılı itibarıyla ülkenin nüfusu 466.330'dur ve bunların yaklaşık 64.409'u başkent ve en büyük şehir olan Bandar Seri Begawan'da yaşamaktadır. Resmi dili Malaycadır ve Sünni İslam ülkenin devlet dinidir, ancak diğer dinler nominal olarak hoşgörüyle karşılanmaktadır. Brunei hükümeti, Sultan tarafından yönetilen mutlak bir monarşidir ve İngiliz ortak hukuku ile şeriat da dahil olmak üzere İslam'dan ilham alan hukuk anlayışının bir karışımını uygulamaktadır.

Brunei Sultanlığı'nın Sultan Bolkiah'ın (1485–1528) hükümdarlığı dönemindeki zirve noktasında, devletin modern Sarawak ve Sabah'ın yanı sıra Sulu takımadaları ve Borneo'nun kuzeybatı ucundaki adalar da dahil olmak üzere Borneo'nun büyük bir bölümünü kontrol ettiği iddia edilmektedir. Ayrıca, bilim adamlarının Endonezya'daki Selurong Dağı veya Doğu Sabah'taki Serudong Nehri olduğuna inandığı Seludong üzerindeki tarihi kontrolüne dair iddialar da vardır. Denizci devlet Brunei, 1521'de Magellan Seferi'nin hayatta kalan mürettebatı tarafından ziyaret edilmiş ve 1578'de Kastilya Savaşı'nda İspanya'ya karşı savaşmıştır.

19. yüzyılda Brunei İmparatorluğu gerilemeye başladı. Sultanlık, Kuching'i James Brooke'a devretti ve onu Beyaz Rajah olarak atadı; Sabah'ı ise İngiliz Kuzey Borneo İmtiyazlı Şirketi'ne devretti. 1888'de Brunei, İngiliz himayesi altına girdi ve 1906'da sömürge yöneticisi olarak bir İngiliz temsilcisi atandı. II. Dünya Savaşı sırasında Japon işgalinden sonra, 1959'da yeni bir anayasa yazıldı. 1962'de, dolaylı olarak Endonezya-Malezya çatışmasıyla ilgili olan monarşiye karşı küçük bir silahlı isyan, İngiliz yardımıyla bastırıldı ve bağımsızlık yanlısı Brunei Halk Partisi'nin yasaklanmasına yol açtı. İsyan ayrıca Sultan'ın Malezya Federasyonu kurulurken ona katılmama kararını da etkiledi. Brunei'nin tam bağımsız bir devlet haline geldiği 1 Ocak 1984'te İngiltere'nin Brunei üzerindeki himayesi sona erdi.

Brunei, 1967'den beri Sultan Hassanal Bolkiah tarafından yönetilmektedir. Ülkenin tek meclisli yasama organı olan Yasama Konseyi, sadece istişare niteliğindedir ve tüm üyeleri Sultan tarafından atanır. Ülkenin zenginliği, geniş petrol ve doğal gaz yataklarından kaynaklanmaktadır. 1990'lar ve 2000'lerdeki ekonomik büyüme, Brunei'yi sanayileşmiş bir ülke haline getirmiş ve gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) 1999 ile 2008 yılları arasında %56 artmıştır. Siyasi istikrar, Bolkiah Hanedanı tarafından vatandaşlarına konut, sağlık ve eğitim konularında ücretsiz veya önemli sübvansiyonlar sağlayarak bir refah devleti oluşturulmasıyla korunmaktadır. İnsan Gelişme Endeksi'nde (İGE) "çok yüksek" sırada yer almaktadır ve Güneydoğu Asya ülkeleri arasında Singapur'dan sonra ikinci sıradadır; Singapur ile yakın ilişkiler sürdürmekte ve bir Para Değiştirilebilirlik Anlaşması imzalamıştır. Uluslararası Para Fonu'na (IMF) göre, Brunei, satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla bakımından dünyada yedinci sırada yer almaktadır. Brunei, Birleşmiş Milletler, Dünya Ticaret Örgütü, Doğu Asya Zirvesi, İslam İşbirliği Teşkilatı, Bağlantısızlar Hareketi, İngiliz Milletler Topluluğu ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'nin (ASEAN) üyesidir.

Coğrafya

Brunei Güneydoğu Asya'da yer alan Borneo adasında konumlanmıştır. Ülkenin toplam yüzölçümü 5.765 km² olup birbirleriyle kara bağlantısı olmayan 2 adet parçadan oluşur. Nüfusun büyük kısmı batıdaki parçada yaşamaktadır. Güney Çin Denizi'ne 161 km kıyısı bulunan ülkenin tek kara komşusu 381 km'lik sınırı ile Malezya'dır. Brunei yaklaşık 500 km² karasal suya sahiptir, münhasır ekonomik bölgesinin büyüklüğü ise 200-deniz-mili (370 km; 230 mi) olmaktadır.

Brunei, Köppen iklim sınıflandırmasına göre tropikal yağmur ormanı iklimine (Af) sahiptir. Ülkenin büyük kısmı ova cinsi tropik yağmur ormanı ekolojik bölgesi içindedir, ancak iç kesimlerde dağ cinsi yağmur ormanları vardır.

Demografi

2014 verilerine göre etnik açıdan ülke nüfusunun %65,7'si Malay, %10,3'ü Çinli, %3,4'ü yerli halk, %20,6'sı ise diğer küçük etnik gruplara mensuptur. Malay terimi ülkede yer alan Brunei, Tutong, Belait, Dusun, Murut, Kedayan ve Bisaya adlı yerli grupları kapsamakta olup Bumiputera olarak adlandırılan bu gruplara devlet tarafından özel ayrıcalıklar tanınmaktadır. Ülkede yabancı göçmen sayısı fazladır.

Resmî din olan İslam, özellikle de Sünni Şafii İslam %80'i aşkın inanan oranıyla ülkedeki baskın dindir. Budizm ve Hristiyanlık her biri için yaklaşık %7 olmak üzere ülkedeki diğer büyük dinlerdir. Yerli dinler gibi diğer dinlere inananlar veya dinsiz kişiler toplumun %5'ini oluşturmaktadır.

Ülkenin resmî dili Standart Malayca olmasına rağmen halk tarafından Standart Malaycadan farklı olan Brunei Malaycası konuşulmaktadır. Çinli azınlıklar çeşitli Çin dilleri konuşmaktadır. İngilizce çoğunluk tarafından bilinmekte olup ülkede kullanılan başlıca iş dilidir.

Ayrıca bakınız

Brunei'nin idari bölümleri

Kaynakça

^ "Brunei Tourism". Tourismbrunei.com. 27 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2009.
^ "Department of Economic Planning and Development - Population". www.depd.gov.bn (İngilizce). 11 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2017.
^ ^a ^b ^c ^d "World Economic Outlook Database, January 2019". International Monetary Fund. 11 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2019.
^ Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 343-346. ISBN 978-92-1-126442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Aralık 2020.
^ "Brunei Darussalam". Brunei Darussalam Büyükelçiliği, Ankara. 3 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.
^ "Ülke İsimleri ve Tanımlamaları Listesi" (PDF). mfa.gov.tr. Şubat 2019. 29 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
^ ^a ^b ^c "Brunei". CIA World Factbook. 2021. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Aralık 2021.
^ "Brunei Darussalam Country Profile". UK Foreign & Commonwealth Office. 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2011.
^ Brunei Demographics Profile 2014. Brunei Government. 2015. 11 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2021.
^ Brunei Statistical Yearbook (PDF). s. 13. 7 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.
^ A.C.K. Ozog (1996). The unplanned use of English: The case of Brunei Darussalam. In P.W. Martin, C. Ozog & G. Poedjosoedarmo (Eds.), Language use & language change in Brunei Darussalam (pp. 156–66). Athens, Ohio: Ohio University Center for International Studies.

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Brunei ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Yönetim

Government of Brunei Darussalam website
Chief of State and Cabinet Members 26 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Genel bilgi

"Brunei". The World Factbook (2026 bas.). CIA. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
Brunei from UCB Libraries GovPubs
Curlie'de Brunei (DMOZ tabanlı)
Wikimedia Atlas'da Brunei

İş

Brunei Business Directory 19 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Gezi

Vikigezgin'de Brunei ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır.

[1] "Brunei Tourism". Tourismbrunei.com. 27 Mart 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 30 Aralık 2009.

[2] "Department of Economic Planning and Development - Population". www.depd.gov.bn (İngilizce). 11 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Aralık 2017.

[imf2-3] "World Economic Outlook Database, January 2019". International Monetary Fund. 11 Kasım 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2019.

[HDI-4] Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene (PDF). United Nations Development Programme. 15 Aralık 2020. ss. 343-346. ISBN 978-92-1-126442-5. 15 Aralık 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 16 Aralık 2020.

[5] "Brunei Darussalam". Brunei Darussalam Büyükelçiliği, Ankara. 3 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2021.

[6] "Ülke İsimleri ve Tanımlamaları Listesi" (PDF). mfa.gov.tr. Şubat 2019. 29 Ocak 2020 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.

[cia-7] "Brunei". CIA World Factbook. 2021. 21 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi21 Aralık 2021.

[8] "Brunei Darussalam Country Profile". UK Foreign & Commonwealth Office. 5 Ocak 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2011.

[9] Brunei Demographics Profile 2014. Brunei Government. 2015. 11 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Aralık 2021.

[10] Brunei Statistical Yearbook (PDF). s. 13. 7 Mart 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi.

[11] A.C.K. Ozog (1996). The unplanned use of English: The case of Brunei Darussalam. In P.W. Martin, C. Ozog & G. Poedjosoedarmo (Eds.), Language use & language change in Brunei Darussalam (pp. 156–66). Athens, Ohio: Ohio University Center for International Studies.