Herschel Uzay Gözlemevi
Herschel Gözlemevi'nin maketi
Görev türüUzay teleskobu
UygulayıcıESA ve NASA
COSPAR kimliği2009-026A Bunu Vikiveri'de düzenleyin
SATCAT no.34937
Web sitesiesa.int/herschel
Görev süresiPlanlanan: 3,5 yıl
Gerçekleşen: 4 yıl, 1 ay, 2 gün
Uzay aracı özellikleri
ÜreticiThales Alenia Space (Ana yüklenici)
Fırlatma ağırlığı3.400 kg (7.500 lb)
Yük ağırlığıTeleskop: 315 kg (694 lb)
Boyutlar7,5 m × 4,0 m (25 ft × 13 ft)
Güç~1 kW (nominal)
Görev başlangıcı
Fırlatma tarihi14 Mayıs 2009, 13.12.02 UTC
RoketAriane 5 ECA
Fırlatma yeriGuyana Uzay Merkezi,
Fransız Guyanası
ÜstleniciArianespace
Görev sonu
Tasfiye türüHizmet dışı bırakıldı (Güneş merkezli yörünge)
Devre dışı kalma17 Haziran 2013, 12.25 UTC
Yörünge parametreleri
Referans sistemiGüneş-Dünya L2
(Dünya'dan ~1.500.000 km (930.000 mi))
RejimLissajous / Halo
Ana teleskop
TipiRitchey–Chrétien
Çap3,5 m (11 ft)
f/0,5 (birincil ayna)
Odak uzaklığı28,5 m (94 ft)
f/8,7 (sistem)
Toplama alanı9,6 m2 (103 ft2)
Dalga boyu55 ila 672 µm (uzak kızılötesi ve milimetre-altı)
Horizon 2000 (Köşe Taşı Görevi)
← Rosetta
Planck →
 

Herschel Uzay Gözlemevi, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) tarafından geliştirilen ve işletilen bir uzay gözlemeviydi. 2009'dan 2013'e kadar etkin olan bu gözlemevi, 2021 yılında James Webb Uzay Teleskobu fırlatılana kadar uzaya gönderilmiş en büyük kızılötesi teleskop olma özelliğini taşıyordu. Herschel; 3,5 metre çapında bir aynaya ve uzak kızılötesi ile milimetre-altı dalga boylarına (55–672 µm) duyarlı bilimsel aygıtlara sahipti. Gözlemevi; ESA'nın Horizon 2000 programında SOHO, Cluster II, XMM-Newton ve Rosetta görevlerinin ardından gelen dördüncü ve son köşe taşı göreviydi.

Gözlemevi, Mayıs 2009'da bir Ariane 5 roketiyle fırlatıldı ve yaklaşık iki ay sonra Dünya'dan 1,5 milyon kilometre mesafedeki Dünya-Güneş sisteminin ikinci Lagrange noktasına (L2) ulaştı. Gözlemevine, kızılötesi spektrumu ve Uranüs gezegenini keşfeden Sir William Herschel ile onun kız kardeşi ve çalışma ortağı Caroline Herschel'in adı verilmiştir.

Gözlemevi, evrendeki en soğuk ve en tozlu gök cisimlerini ayrıntılı olarak inceleyebiliyordu. Bu hedefler arasında yıldızların doğduğu soğuk gaz ve toz kozaları ile yeni yıldızlar üreterek büyüyen tozlu galaksiler yer alıyordu. Teleskop, yıldızların "yavaş pişiricileri" olarak nitelendirilen yıldız oluşum bulutlarını tarayarak su gibi yaşam için temel sayılabilecek moleküllerin oluşum süreçlerini izledi.

Teleskobun çalışma süresi, aygıtlarında bulunan soğutucu miktarıyla sınırlıydı ve soğutucunun tükenmesiyle birlikte aygıtlar işlevini yitirecekti. Fırlatma aşamasında görevin yaklaşık 3,5 yıl (2012 sonuna kadar) süreceği tahmin ediliyordu. Gözlemevi, soğutucu stoğunun tamamen bittiği 29 Nisan 2013 günü saat 15.20'ye (UTC) kadar aralıksız gözlemlerini sürdürdü.

NASA, sağladığı yenilikçi aygıt teknolojileri ve Kızılötesi İşleme ve Analiz Merkezi (IPAC) bünyesindeki NASA Herschel Bilim Merkezine (NHSC) verdiği destekle misyonun başlıca ortakları arasında yer aldı.

Geliştirme süreci

Uzak Kızılötesi ve Milimetre-altı Teleskobu (FIRST) önerisi ilk olarak 1982'de ESA'ya sunuldu. Ajansın 1984 tarihli uzun vadeli "Horizon 2000" planında, yüksek verimli heterodin tayfölçümü yapacak bir görev temel hedeflerden biri olarak belirlendi. FIRST, 1986 yılında resmen bu köşe taşı görevi statüsüne alındı. 1992–1993 yıllarındaki endüstriyel çalışmaların ardından 1993'te projenin uygulanmasına karar verildi. Kızılötesi Uzay Gözlemevi (1995–1998) görevinden elde edilen tecrübeler doğrultusunda görev tasarımı yenilendi ve Dünya yörüngesi yerine L2 noktası tercih edildi. 2000 yılında FIRST projesinin adı Herschel olarak değiştirildi. İhale sürecinin tamamlanmasının ardından 2001'de üretim faaliyetleri başladı ve gözlemevi 2009 yılında uzaya gönderildi.

Herschel görevinin toplam maliyeti yaklaşık 1,1 milyar avroya ulaştı. Bu bütçe; uzay aracı, bilimsel aygıtlar, fırlatma ve görev operasyonları ile bilimsel veri işleme harcamalarını kapsıyordu.

Bilimsel amaçlar

Herschel; Güneş Sistemi ve Samanyolu içindeki cisimlerin yanı sıra milyarlarca ışık yılı uzaklıkta yer alan genç galaksilerden gelen ışığı toplamak üzere tasarlandı. Gözlemevinin odaklandığı dört temel araştırma alanı bulunuyordu:

Herschel, görevi boyunca 35 binden fazla bilimsel gözlem gerçekleştirdi ve yaklaşık 600 farklı gözlem programı kapsamında 25 bin saatin üzerinde bilimsel veri topladı.

Aygıtlar

Herschel, uzak kızılötesi ve milimetre-altı dalga boylarını bütünüyle kapsayan ilk uzay gözlemeviydi. 3,5 metrelik ayna çapıyla, fırlatıldığı dönemde uzaya yerleştirilen en büyük optik teleskoptu. Ayna geleneksel cam yerine sinterlenmiş silisyum karbürden üretildi. Aynanın ana gövdesi Fransa'nın Tarbes kentindeki Boostec tarafından imal edildi; taşlama ve parlatma işlemleri Finlandiya'daki Tuorla Gözlemevinde Opteon Ltd. tarafından yapıldı; yansıtıcı kaplaması ise İspanya'daki Calar Alto Gözlemevinde vakumda buharlaştırma yöntemiyle uygulandı.

Aynanın topladığı ışık, dedektörleri 2 K (-271 °C) altındaki sıcaklıklarda tutulan üç bilimsel aygıtın üzerine odaklanıyordu. Bu aygıtlar, vakum ortamında yaklaşık 1,4 K (-272 °C) sıcaklıkta kaynayan 2.300 litreden fazla sıvı helyum sayesinde soğutuluyordu. Taşıdığı sıvı helyum miktarı, gözlemevinin çalışma ömrünü belirleyen temel sınırlayıcı unsurdu. Görevin başlangıçta en az üç yıl sürmesi planlanmıştı.

Herschel üç ana dedektör taşıyordu:

PACS (Fotoiletken Dizi Kamera ve Tayfölçer)

Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü (Max Planck Institute for Extraterrestrial Physics) tarafından tasarlanıp üretilen PACS; 55 ile 210 mikrometre dalga boyu aralığında çalışan bir görüntüleme kamerası ve düşük çözünürlüklü tayfölçerdi. Tayfölçeri R=1000 ile R=5000 arasında spektral çözünürlüğe sahipti ve -63 dB seviyesindeki zayıf sinyalleri algılayabiliyordu. Uzaysal ve spektral çözünürlüğü bir arada sunan bir integral alan tayfölçeri olarak görev yaptı. Görüntüleme kamerası ise iki farklı bantta (60–85/85–130 veya 130–210 mikrometre) eş zamanlı çekim yapabiliyor ve birkaç milijansky parlaklığındaki hedefleri yakalayabiliyordu.

SPIRE aygıtının bir modeli
Herschel Uzay Gözlemevi temiz odada
SPIRE (Tayfsal ve Fotometrik Görüntüleme Alıcısı)

194 ile 672 mikrometre dalga boylarında gözlem yapan bir kamera ve düşük çözünürlüklü tayfölçerdi. Tayfölçer, 250 mikrometre dalga boyunda R=40 ile R=1000 arasında çözünürlük sağlıyordu. Parlaklığı 100 milijansky civarındaki noktasal kaynakları ve 500 milijansky seviyesindeki geniş alanlı hedefleri görüntüleyebiliyordu. Görüntüleme kamerasında 250, 350 ve 500 mikrometre merkezli üç bant bulunuyordu. Bu bantlar sırasıyla 139, 88 ve 43 piksele sahipti. Aygıtın prototipi daha önce BLAST stratosfer balonu üzerinde denenmişti. NASA'nın Pasadena'daki Jet İtki Laboratuvarı, bu aygıt için önceki modellere kıyasla kırk kat daha duyarlı olan örümcek ağı tasarımlı bolometreler üretti. Herschel-SPIRE aygıtı, Cardiff Üniversitesinin liderliğinde sekiz ülkeden on sekizden fazla kurumun oluşturduğu uluslararası bir konsorsiyum tarafından inşa edildi.

HIFI (Uzak Kızılötesi Heterodin Aygıtı)

Farklı dalga boylarındaki ışınımı elektronik yollarla ayrıştırarak R=107 seviyesine varan çok yüksek spektral çözünürlük sağlayan bir heterodin dedektördü. Tayfölçer 157–212 mikrometre ve 240–625 mikrometre olmak üzere iki ayrı dalga boyu bandında çalışıyordu. Hollanda Uzay Araştırmaları Enstitüsü (SRON); aygıtın tasarım, üretim ve test süreçlerini koordine etti. Verilerin işlenmesi ve analizi de SRON yönetimindeki HIFI Aygıt Kontrol Merkezi tarafından yürütüldü. NASA ise bu aygıt için mikserler, yerel osilatör zincirleri ve güç yükselteçleri sağladı. IPAC bünyesindeki NASA Herschel Bilim Merkezi de gözlem planlaması ve veri analizi yazılımlarına katkıda bulundu.

Servis modülü

Herschel ve Planck projeleri tek bir çatı programda birleştirildiği için her iki uzay aracına da hizmet verecek ortak bir servis modülü (SVM) tasarlandı. Modülün üretimi Thales Alenia Space tarafından İtalya'nın Torino kentindeki tesislerde gerçekleştirildi.

Her iki aracın servis modülleri yapısal olarak sekizgen formdaydı. Gövde panelleri; bilimsel aygıtların, donanımların ve uzay aracının ısı yayılım gereksinimleri dikkate alınarak belirli sıcak üniteleri barındıracak biçimde düzenlendi.

Ayrıca aviyonik, yönelim kontrol ve ölçüm sistemleri (ACMS), komuta ve veri yönetim sistemleri (CDMS), güç dağıtımı ve telekomünikasyon (TT&C) alt sistemleri her iki görev için ortak bir mimariyle hazırlandı. Servis modülündeki tüm kritik birimler olası arızalara karşı yedekli olarak sisteme entegre edildi.

Güç alt sistemi

Her iki araçta da güç alt sistemi; üç eklemli güneş pillerinden oluşan bir güneş paneli dizisi, bir batarya ve bir güç kontrol ünitesinden (PCU) meydana geliyordu. Sistem; 30 bölümlük panel dizisinden gelen gücü düzenleyerek 28 V dağıtmak, korumalı çıkışlar sağlamak ve bataryanın şarj döngüsünü kontrol etmek üzere tasarlandı.

Herschel'de güneş panelleri, kriyostatı Güneş ışınlarından koruyan koruyucu siperin alt kısmına yerleştirildi. Üç eksenli yönelim sistemi bu siperin sürekli Güneş yönünde kalmasını sağlıyordu. Siperin üst bölümü, Güneş enerjisinin %98'ini yansıtarak kriyostatın ısınmasını engelleyen optik güneş yansıtıcı aynalarla (OSR) kaplandı.

Yönelim ve yörünge kontrolü

Bu işlev, ACMS platformunun merkezinde yer alan Yönelim Kontrol Bilgisayarı (ACC) tarafından yürütülüyordu. Bilgisayar, Herschel ve Planck yüklerinin yönelim ve manevra gereksinimlerini sağlamak amacıyla tasarlandı.

Herschel uzay aracı üç eksende stabilize edildi; hedeflenen mutlak yönelim hatası 3,7 ark saniyesinin altında tutuldu. Her iki uzay aracında da bakış doğrultusunu belirleyen ana sensör olarak bir yıldız takipçisi kullanıldı.

Fırlatma ve yörünge

Herschel Uzay Gözlemevi'nin 14 Mayıs 2009'dan 31 Ağustos 2013'e kadarki yörünge rotasını gösteren animasyon
  Herschel Uzay Gözlemevi ·   Dünya

Thales Alenia Space ana yükleniciliğinde Cannes Mandelieu Uzay Merkezinde imal edilen gözlemevi, 14 Mayıs 2009 günü saat 13.12'de (UTC) Fransız Guyanası'ndaki Guyana Uzay Merkezinden bir Ariane 5 roketiyle Planck uydusuyla birlikte fırlatıldı. Fırlatmanın ardından araç, L2 noktasına ulaşmasını sağlayacak oldukça eliptik bir transfer yörüngesine yerleşti. İlk yörüngenin enberi noktası 270,0 km (hedeflenen 270,0±4,5), enöte noktası 1.197.080 km (hedeflenen 1.193.622±151.800) ve yörünge eğikliği 5,99 derece (hedeflenen 6,00±0,06) olarak gerçekleşti.

ESA, 14 Haziran 2009'da aygıtları koruyan kriyojenik kapağın açılması komutunu iletti. Kapağın açılmasıyla birlikte PACS aygıtı gözlemlere başladı ve birkaç hafta sonra ilk görüntüler yeryüzüne ulaştı. Kapağın, fırlatma sırasındaki kirlenmeleri önlemek amacıyla uzay boşluğuna ulaşılana kadar kapalı tutulması gerekmişti.

Kapağın açılışından beş gün sonra ESA, M51 Grubu'nu içeren ilk test görüntülerini kamuoyuyla paylaştı.

Gözlemevi, fırlatılmasından yaklaşık altmış gün sonra (Temmuz 2009 ortaları) Dünya'dan 1,5 milyon kilometre uzaklıktaki L2 noktası çevresinde ortalama 800.000 km yarıçaplı bir halo yörüngesine girdi.

Keşifler

Rozet Bulutsusu'nun Herschel tarafından elde edilmiş görüntüsü

Herschel'in devreye alınma süreci 21 Temmuz 2009'da başarıyla sonuçlandı ve rutin gözlem aşamasına geçildi. Misyonun genel sorumluluğu program yöneticisi Thomas Passvogel'den görev yöneticisi Johannes Riedinger'e devredildi.

Gök bilimci André Brahic, Cannes Mandelieu Uzay Merkezindeki bir konferansta

Herschel, yıldız oluşum sürecinin daha önce bilinmeyen, şaşırtıcı bir yönünü açığa çıkardı. NGC 1999 yakınlarında daha önce karanlık bulutsu sanılan devasa bir boşluğun belirlenmesi, yeni doğan yıldızların çevrelerindeki gaz ve tozu nasıl temizlediğine dair yeni bulgular sundu. Bu keşif yer tabanlı teleskoplarla da teyit edildi.

Temmuz 2010'da Astronomy and Astrophysics dergisi, gözlemevinin ilk bulgularını içeren 152 makalelik özel bir sayı yayımladı. Ekim 2010'da yayımlanan ikinci özel sayı ise Ağustos 2009 ile Şubat 2010 arasındaki teknik bir arıza nedeniyle altı ay devre dışı kalan HIFI aygıtının ilk bilimsel sonuçlarına ayrıldı.

1 Ağustos 2011'de Herschel'in uzayda moleküler oksijen varlığını kesin olarak tespit ettiği bildirildi. Bu gözlem, daha önce Odin uydusunun elde ettiği sonucun ardından moleküler oksijenin uzayda doğrulanabildiği ikinci durum oldu.

Ekim 2011'de Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmada, Herschel'in Hartley 2 kuyruklu yıldızında ölçtüğü döteryum oranının Dünya okyanuslarındaki suyun önemli bir kısmının kuyruklu yıldız çarpmalarıyla taşınmış olabileceği teorisini desteklediği belirtildi. 20 Ekim 2011'de ise genç bir yıldızın yığılma diskinde okyanusları dolduracak büyüklükte soğuk su buharı rezervi bulunduğu açıklandı. Bu bulgu, gezegenlere su taşıyabilecek kuyruklu yıldızların oluşum süreçlerine ışık tuttu.

18 Nisan 2013'te yayımlanan bir başka makalede Herschel ekibi, yılda 2.000 Güneş kütlesine denk yıldız üreten olağanüstü bir yıldız patlama galaksisi keşfettiğini duyurdu. HFLS3 olarak adlandırılan bu galaksi, z = 6,34 kırmızıya kayma değerine sahipti ve Büyük Patlama'dan yalnızca 880 milyon yıl sonra oluşmuştu.

Görevin bitiminden kısa süre önce ESA, Jüpiter atmosferindeki suyun 1994 yılındaki Shoemaker-Levy 9 çarpışmasıyla gezegene ulaştığının Herschel verileriyle kanıtlandığını duyurdu.

22 Ocak 2014'te ESA araştırmacıları, Herschel verilerini inceleyerek asteroit kuşağının en büyük üyesi olan Ceres cüce gezegeninde su buharı bulunduğunu kesin olarak saptadıklarını bildirdiler. Bu keşif asteroitlerde gaz veya buhar püskürmelerinin nadir görülmesi nedeniyle bilim dünyasında geniş yankı uyandırdı.

Nisan 2024'te Birleşik Krallık'taki RAL Space öncülüğündeki bir araştırma grubu, Herschel arşiv verilerini değerlendirerek evrenin uzak kızılötesi dalga boylarındaki en derin görüntüsünü elde ettiğini açıkladı. "Herschel-SPIRE Karanlık Alanı" (Herschel-SPIRE Deep Field) olarak adlandırılan bu çalışma, yaklaşık iki bin uzak galaksinin haritalanmasını sağladı ve evrenin kızılötesi enerji dengesindeki kayıp parçaları açıklayabilecek gizli galaksi popülasyonlarını ortaya çıkardı.

Görevin sonu

Herschel Uzay Gözlemevi'nin 14 Mayıs 2009'dan 31 Aralık 2049'a kadarki tahmini yörünge rotasını gösteren animasyon
  Herschel Uzay Gözlemevi ·   Dünya

29 Nisan 2013'te ESA, bilimsel aygıtları soğutmakta kullanılan sıvı helyumun tamamen tükendiğini ve gözlem misyonunun sona erdiğini duyurdu. Bu tarihte Herschel, Dünya'dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaklıktaydı. L2 noktasındaki halo yörüngesinin kararsız doğası nedeniyle uzay aracının kontrollü bir rotaya yönlendirilmesi gerekiyordu. Görev yönetimi iki alternatifi değerlendirdi:

  • Aracı en az birkaç yüz yıl boyunca Dünya'ya yaklaşmayacağı Güneş merkezli bir yörüngeye taşımak.
  • Aracı Ay'a doğru yönlendirerek Ay kutuplarındaki su arayışına katkı sunacak kontrollü bir çarpışma gerçekleştirmek (bu manevra yaklaşık 100 gün sürecekti).

Maliyetinin daha düşük olması gerekçesiyle birinci seçenek uygulandı.

17 Haziran 2013'te Herschel tamamen hizmet dışı bırakıldı. Kalan yakıtı tüketildi ve yerleşik bilgisayarı Dünya ile iletişimi kesecek şekilde programlandı. İletişimi kalıcı olarak sonlandıran son komut, Avrupa Uzay Operasyonları Merkezinden (ESOC) saat 12.25'te (UTC) iletildi.

Gözlemevinin operasyon sonrası veri analiz dönemi 2017 yılına kadar sürdü. Bu süreçte veri kalitesini artırmaya yönelik kalibrasyonlar güncellendi ve geniş bir bilimsel arşiv oluşturuldu.

Herschel sonrasında

Herschel misyonunun ardından gök bilimciler, Avrupa-Japonya ortak projesi olan SPICA uzak kızılötesi uzay teleskobuna ağırlık verilmesini ve NASA ile yürütülen James Webb Uzay Teleskobu ortaklığının sürdürülmesini savundular. James Webb Teleskobu 0,6 ile 28,5 mikrometre arasındaki yakın ve orta kızılötesi tayfı incelerken, SPICA'nın 12 ile 230 mikrometre aralığını kapsaması öngörülüyordu. Herschel'in sıvı helyum rezervine bağımlı yapısı ömrünü üç yılla sınırlandırmışken SPICA'nın mekanik Joule-Thomson soğutucuları sayesinde çok daha uzun süre görev yapması ve Herschel'den iki kat daha yüksek bir duyarlılığa ulaşması planlanmıştı.

NASA'nın konsept aşamasındaki Köken Uzay Teleskobu (Origins Space Telescope - OST) projesinin de uzak kızılötesi dalga boylarında çalışması planlanmaktadır. Avrupa araştırma merkezleri, bu teleskobun beş ana aygıtından biri olan OST Heterodin Alıcısının (HERO) geliştirme çalışmalarına liderlik etmektedir.

Ayrıca bakınız

Kaynakça

  1. ^ Amos, Jonathan (29 Nisan 2013). "Herschel space telescope finishes mission". BBC News. 11 Kasım 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2015. 
  2. ^ a b c "Herschel: Vital stats". European Space Agency. 30 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2015. 
  3. ^ Amos, Jonathan (17 Haziran 2013). "Herschel telescope switched off". BBC News. 5 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Haziran 2013. 
  4. ^ a b "The Herschel Space Observatory". Swiss Physical Society. Mart 2009. 21 Kasım 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2015. 
  5. ^ "ESA launches Herschel and Planck space telescopes". Aerospaceguide. 23 Nisan 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2010. 
  6. ^ "ESA launches Herschel and Planck space telescopes". Euronews. 28 Şubat 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2010. 
  7. ^ Amos, Jonathan (14 Haziran 2009). "ESA launches Herschel and Planck space telescopes". BBC. 7 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Aralık 2010. 
  8. ^ a b "Herschel closes its eyes on the Universe". ESA. 2 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2013. 
  9. ^ "Revealing the invisible: Caroline and William Herschel". ESA. 18 Haziran 2000. 25 Şubat 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Temmuz 2010. 
  10. ^ "ESA Science & Technology: Herschel". ESA. 22 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 28 Temmuz 2010. 
  11. ^ "Infrared Space Astronomy: Herschel". Max-Planck-Institut für Astronomie. 29 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Haziran 2009. 
  12. ^ a b c d Amos, Jonathan (29 Nisan 2013). "Herschel space telescope finishes mission". BBC News. 21 Şubat 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2013. 
  13. ^ "NSSDC Spacecraft Details: Herschel Space Observatory". NASA. 5 Haziran 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2010. 
  14. ^ Pilbratt, Göran (Ağustos 1997). Wilson, A. (Ed.). The FIRST Mission: Baseline, Science Objectives and Operations (PDF). ESA Symposium 'The Far InfraRed and Submillimetre Universe'. 401. European Space Agency. ss. 7–12. Bibcode:1997ESASP.401....7P. ESA SP-401. 31 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  15. ^ Pilbratt, G. L.; ve diğerleri. (Temmuz 2010). "Herschel Space Observatory: An ESA facility for far-infrared and submillimetre astronomy". Astronomy and Astrophysics. 518. L1. arXiv:1005.5331 Özgürce erişilebilir. Bibcode:2010A&A...518L...1P. doi:10.1051/0004-6361/201014759. 
  16. ^ "Largest Infrared Telescope In Space Running Out of Time". Space.com. 8 Mart 2013. 8 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Nisan 2022. 
  17. ^ "Herschel: Fact Sheet" (PDF). ESA.int. ESA Media Relations Office. 28 Nisan 2010. 18 Ekim 2012 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. 
  18. ^ a b "Herschel". European Space Agency Science & Technology. 22 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Eylül 2007. 
  19. ^ Atkinson, Nancy (29 Nisan 2013). "Herschel Space Telescope Closes Its Eyes on the Universe". Universe Today. 3 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2013. 
  20. ^ Sein, Emmanuel; Toulemont, Yves; Safa, Frederic; Duran, Michel; Deny, Pierre; de Chambure, Daniel; Passvogel, Thomas; Pilbratt, Goeran L. (Mart 2003). "A Φ 3.5m diameter Sic telescope for Herschel mission" (PDF). Mather, John C (Ed.). IR Space Telescopes and Instruments. 4850. SPIE. ss. 606–618. Bibcode:2003SPIE.4850..606S. doi:10.1117/12.461804. 
  21. ^ "The largest telescope mirror ever put into space". ESA. 22 Mayıs 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Temmuz 2013. 
  22. ^ "Herschel to finish observing soon". ESA. 5 Mart 2013. 10 Eylül 2014 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 18 Temmuz 2014. 
  23. ^ Jonathan Amos (9 Şubat 2009). "'Silver Sensation' Seeks Cold Cosmos". BBC News. 28 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2009. 
  24. ^ "Herschel: Science payload". European Space Agency. 20 Kasım 2008. 20 Aralık 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Mart 2009. 
  25. ^ "PACS – Photodetector Array Camera and Spectrometer" (PDF). 25 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Eylül 2007. 
  26. ^ "The Photodetector Array Camera and Spectrometer (PACS) for the Herschel Space Observatory" (PDF). 22 Temmuz 2011 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 19 Ağustos 2009. 
  27. ^ "SPIRE – Spectral and Photometric Imaging Receiver" (PDF). European Space Agency. 25 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Eylül 2007. 
  28. ^ "Herschel Instruments". Esa.int. 31 Temmuz 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2013. 
  29. ^ "HIFI – Heterodyne Instrument for the Far Infrared" (PDF). European Space Agency. 25 Ekim 2007 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 29 Eylül 2007. 
  30. ^ "Herschel: Exploring the Birth of Stars and Galaxies". NASA. 28 Ekim 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Eylül 2009. 
  31. ^ "NASA Contributions". NASA/IPAC. 20 Ağustos 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ağustos 2026. 
  32. ^ Planck Science Team (2005). Planck: The Scientific Programme (Blue Book) (PDF). ESA-SCI (2005)-1. Version 2. European Space Agency. 19 Mart 2009 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Mart 2009. 
  33. ^ Leo Cendrowicz (14 Mayıs 2009). "Two Telescopes to Measure the Big Bang". Time. 15 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi16 Mayıs 2009. 
  34. ^ Launch of Herschel and Planck satellites (video). Arianespace. 14 Mayıs 2009. 17 Mayıs 2009 tarihinde kaynağından (.SWF) arşivlendi. Erişim tarihi: 16 Mayıs 2009. 
  35. ^ a b c Herschel Latest News, on line herschel.esac.esa.int 18 Nisan 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
  36. ^ Herschel Science Centre Operations (B)Log 19 Haziran 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.. European Space Agency. 14 Mayıs 2009. Erişim tarihi: 18 Mayıs 2009
  37. ^ Amos, Jonathan (14 Haziran 2009). "Herschel telescope 'opens eyes'". BBC News. 7 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2009. 
  38. ^ "Herschel's 'sneak preview': a glimpse of things to come". ESA. 19 Haziran 2009. 22 Haziran 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Haziran 2009. 
  39. ^ "Herschel Factsheet". European Space Agency. 17 Nisan 2009. 14 Temmuz 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2009. 
  40. ^ "Surprising Hole in Space Discovered by Herschel Telescope". Space.com. 11 Mayıs 2010. 21 Nisan 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2012. 
  41. ^ "A&A special feature: Herschel: the first science highlights" (Basın açıklaması). Astronomy & Astrophysics. 16 Temmuz 2010. ID# aa201003. 25 Mart 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2012. 
  42. ^ "Herschel/HIFI: first science highlights". Astronomy & Astrophysics. Ekim 2010. 18 Haziran 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2012. 
  43. ^ Goldsmith, Paul F; Liseau, René; Bell, Tom A.; Black, John H.; Chen, Jo-Hsin; Hollenbach, David; Kaufman, Michael J.; Li, Di; Lis, Dariusz C.; Melnick, Gary; Neufeld, David; Pagani, Laurent; Snell, Ronald; Benz, Arnold O.; Bergin, Edwin; Bruderer, Simon; Caselli, Paola; Caux, Emmanuel; Encrenaz, Pierre; Falgarone, Edith; Gerin, Maryvonne; Goicoechea, Javier R.; Hjalmarson, Åke; Larsson, Bengt; Le Bourlot, Jacques; Le Petit, Franck; De Luca, Massimo; Nagy, Zsofia; Roueff, Evelyne; ve diğerleri. (Ağustos 2011). "Herschel measurement of molecular oxygen in Orion". Astrophysical Journal. 737 (2): 96. arXiv:1108.0441 Özgürce erişilebilir. Bibcode:2011ApJ...737...96G. doi:10.1088/0004-637X/737/2/96. 
  44. ^ Larsson, B; Liseau, R.; Pagani, L.; Bergman, P.; Bernath, P.; Biver, N.; Black, J. H.; Booth, R. S.; ve diğerleri. (Mayıs 2007). "Molecular oxygen in the ρ Ophiuchi cloud". Astronomy & Astrophysics. 466 (3): 999–1003. arXiv:astro-ph/0702474 Özgürce erişilebilir. Bibcode:2007A&A...466..999L. doi:10.1051/0004-6361:20065500. 
  45. ^ Cowen, Ron (5 Ekim 2011). "Comets take pole position as water bearers". Nature. doi:10.1038/news.2011.579. 
  46. ^ "Herschel Finds Oceans of Water in Disk of Nearby Star" (Basın açıklaması). Herschel Space Observatory. 20 Ekim 2011. ID# nhsc2011-018. 15 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mayıs 2012. 
  47. ^ Riechers, D. A.; Bradford, C. M.; Clements, D. L.; Dowell, C. D.; Pérez-Fournon, I.; Ivison, R. J.; Bridge, C.; Conley, A.; ve diğerleri. (2013). "A dust-obscured massive maximum-starburst galaxy at a redshift of 6.34". Nature. 496 (7445): 329–333. arXiv:1304.4256 Özgürce erişilebilir. Bibcode:2013Natur.496..329R. doi:10.1038/nature12050. PMID 23598341. 
  48. ^ "Herschel links Jupiter's water to comet impact". Astronomy. 23 Nisan 2013. 27 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2013. 
  49. ^ Küppers, Michael; O’Rourke, Laurence; Bockelée-Morvan, Dominique; Zakharov, Vladimir; Lee, Seungwon; von Allmen, Paul; Carry, Benoît; Teyssier, David; Marston, Anthony; Müller, Thomas; Crovisier, Jacques; Barucci, M. Antonietta; Moreno, Raphael (2014). "Localized sources of water vapour on the dwarf planet (1) Ceres". Nature. 505 (7484): 525–527. Bibcode:2014Natur.505..525K. doi:10.1038/nature12918. ISSN 0028-0836. PMID 24451541. 
  50. ^ a b Harrington, J.D. (22 Ocak 2014). "Herschel Telescope Detects Water on Dwarf Planet – Release 14-021". NASA. 26 Eylül 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 22 Ocak 2014. 
  51. ^ "Hidden Galaxies could answer key questions about our Universe". UK Research and Innovation. 10 Nisan 2024. 10 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Mayıs 2024. 
  52. ^ Clark, Stephen (26 Ekim 2012). "Scientists could aim derelict telescope for moon impact". Spaceflight Now. 18 Nisan 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Mayıs 2013. 
  53. ^ Atkinson, Nancy (11 Aralık 2012). "Herschel Spacecraft Won't 'Bomb' the Moon, But GRAIL Will". Universe Today. 18 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 4 Mayıs 2013. 
  54. ^ "Infrared Space Astronomy: Herschel". Max-Planck-Institut für Astronomie. 31 Ağustos 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Nisan 2013. 
  55. ^ "James Webb Space Telescope". NASA. 28 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 29 Mayıs 2016. 
  56. ^ "The Sweet Spot: Spectroscopy from 12 to 230μm". SPICA project. 7 Nisan 2017. 10 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 9 Temmuz 2018. 
  57. ^ Cooray, Asantha (Temmuz 2017). "Origins Space Telescope" (PDF). NASA. 8 Temmuz 2018 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Temmuz 2018. 

Konuyla ilgili yayınlar

  • Harwit, M. (2004). "The Herschel Mission". Advances in Space Research. 34 (3): 568–572. Bibcode:2004AdSpR..34..568H. doi:10.1016/j.asr.2003.03.026. 
  • Dambeck, Thorsten (Mayıs 2009). "One Launch, Two New Explorers: Planck Readies to Dissect the Big Bang". Sky and Telescope. 117 (5): 24–28. 

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Herschel Uzay Gözlemevi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.