Lutesyum, atom numarası 71, atom ağırlığı 174,967 olan, iterbiyumun çözüşmesi ile oluşan, renksiz tuzlar veren, henüz uygulama alanı sınırlı çok ender bir element. Sembolü Lu.
Lutesyum metali ilk kez 1907 yılında Georges Urbain ve Baron Carol Auer von Welsbach tarafından keşfedilmiştir. 1953 yılına kadar saf lutesyum metalinin bir örneği elde edilemedi. Saf olarak lutesyum eldesi florür bileşiğinin kalsiyum ile indirgenmesi sonucunda gerçekleşir.
Lutesyum metali lantanoidler mineralleri içerisinde bulunur. En bilinenleri xenotim, monazit ve bastnaesittir.
Fiziksel özellikleri
Lutesyum, oldukça yumuşak ve sünek olan gümüşi beyaz bir metaldir. 1,652°C (3,006 °F) erime noktasına ve 3,327°C (6,021 °F) kaynama noktasına sahiptir. Yoğunluğu kübik santimetre başına 8.49 gramdır.
Kimyasal özellikleri
Lutesyum su ile yavaş reaksiyona girer ve asitlerde çözünür. Diğer kimyasal özellikleri, yalnızca araştırmacıların ilgisini çekme eğilimindedir ve pratik bir kullanım alanı pek yoktur.
Bulunma Sıklığı ve Üretimi
Nadir bir toprak metalidir ve tüm nadir elementler arasında en pahalısıdır. Tüm nadir toprak metalleri ile az miktarlarda bulunur ve diğer nadir elementlerden ayrılması çok zordur. Lantanitler, doğada bir dizi mineralde bulunur. En önemlileri ksenotim, monazit ve bastnaezittir. Bu minerallerdeki en yaygın lantanitler sırasıyla seryum, lantan, neodim ve praseodimdir. Monazit; ayrıca toryum ve itriyum içerir, bu da toryumdan dolayı madendeki minerallerin kullanımını zorlaştırır ve bozunma ürünlerini radyoaktif oluşturur.
Ana madencilik ülkeleri Çin, ABD, Brezilya, Hindistan, Sri Lanka ve Avustralya'dır. Toplam dünya rezervlerinin yaklaşık 200.000 ton olduğu tahmin edilmektedir. Dünya lutesyum üretimi, lutesyum oksit olarak yılda yaklaşık 10 tondur.
Uygulama ve kullanım alanları
Lutesyumu yeterli miktarlarda elde etmek oldukça pahalıdır ve bu nedenle çok az ticari kullanıma sahiptir. Ticari bir uygulaması, nötron aktivasyonuna maruz bırakılmış ve lutesyum kullanan saf bir beta yayıcı olarak kullanılmasıdır. Manyetik balon bellek cihazlarında kullanılan gadolinyum galyum granatına (GGG) katkı maddesi olarak çok az miktarda lutesyum eklenir.
Medikal uygulamalar
Lutesyum, kanser tedavisinde radyonüklid tedavi ajanı olarak kullanılır. Özellikle Lutesyum-177 izotopu, prostat kanseri ve nöroendokrin tümörlerde radyoterapi ajanı olarak öne çıkar. Radyoaktif özellikleri sayesinde, kanser hücrelerini hedef alarak etkili bir tedavi sunar. Bunun yanında, teşhis amaçlı görüntüleme tekniklerinde de kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır.
Sağlığa etkisi
Lutesyum, yutulduğunda hafif toksiktir, ancak çözünmeyen tuzları toksik değildir. Diğer nadir toprak metalleri gibi, lutesyum da düşük toksisite oranına sahip olarak kabul edilir; ancak bu ve bileşikleri dikkatli kullanılmalıdır.
Lutesyum metal tozu yangın ve patlama tehlikesidir. Lutesyum, bitkiler ve hayvanlar için çevresel bir tehdit oluşturmaz.
Etimolojisi
Lutesyum ismi, Romalıların Paris için verdiği isim olan "Lutetia"dan türemiştir.
Kaynakça
- ^ a b c d e f g Yazar, Sevcan Aslan (29 Ocak 2021). "Lutesyum". Evrim Ağacı. 17 Şubat 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Haziran 2026.
- ^ a b Habertürk (27 Ocak 2025). "Lutesyum Nedir, Nerelerde Kullanılır? Lutesyum Kullanım Alanları, Özellikleri, Periyodik Tablodaki Simgesi ve Yeri". Habertürk. 14 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2026.
- ^ ÖZDOĞAN, Prof Dr Mustafa. "Lutesyum Tedavisine Yeni Fda Onayı: Artık Daha Erken Aşamada Kullanılabilecek". Prof. Dr. Mustafa ÖZDOĞAN. 14 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2026.
 | Element veya periyodik tablo ile ilgili bu madde taslak seviyesindedir. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkı sağlayabilirsiniz. |
| Grup | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| Lantanitler | 57 La |
58 Ce |
59 Pr |
60 Nd |
61 Pm |
62 Sm |
63 Eu |
64 Gd |
65 Tb |
66 Dy |
67 Ho |
68 Er |
69 Tm |
70 Yb |
71 Lu |