Mâlik bin Enes
(İmam Malik)
Hat yazısıyla "Mâlik bin Enes"
DoğumEbu Abdullah Mâlik bin Enes bin Mâlik bin Ebî Âmir b Amr el-Asbahi el-Medenî
712
Medine, Emevi Devleti
Ölüm7 Haziran 795 (83 yaşında)
Medine, Abbasi Devleti
Defin yeriBâki Mezarlığı, Medine, Suudi Arabistan
Etnik kökenArap
Tanınma nedeniMâlikîlik mezhebinin kurucusu
İslam fıkıh ve hadis bilgini
MemleketMedine
Kariyeri
DalıFıkıh
Etkilendikleriİbn Hürmüz, Nâfi’, Said el-Makbûrî, Âmir bin Abdillah bin Zübeyr, Zühre, Abdullah bin Dinar
EtkiledikleriMâlikîlik mezhebi
İmam Malik'e ait temsilî bir resim.

Mâlik bin Enes (Arapça: مالك بن أنس; d. 712, Medine - ö. 7 Haziran 795, Medine), Mâliki mezhebinin kurucusu, müctehid ve muhaddis.

Medine'de, Kureyş'in Teym kabilesinin kolu olan Humeyr boyunda doğan Malik, Hişam bin Urve, İbn Şihab el-Zühri, Cafer es-Sadık, Nafi bin Sercis ve diğerlerinden eğitim gördü. Kendi döneminin önde gelen hadis âlimi haline geldi ve çağdaşları tarafından Medine İmamı' olarak anılan. Fıkıh konusundaki görüşleri hem kendi yaşamında hem de sonrasında büyük değer görmüş ve İslam fıkıhının dört büyük mezhebinden biri olan Maliki mezhebinin isim babası olmuştur. Mezhebi, Kuzey Afrika'nın büyük bir bölümünde, Endülüs'te, Mısır'ın büyük bir bölümünde, Suriye'nin bazı bölgelerinde, Yemen'de, Sudan'da, Irak'ta ve Horasan'da yayıldı.

İmam Malik'in İslam tarihine geçen en ünlü eseri, en eski ve saygın Sünni hadis derlemelerinden biri ve "günümüze ulaşan en eski fıkıh kitaplarından" biri olan "Muvatta" adlı eseridir. Bu eserde İmam Malik, icma ve sünnet'e göre hukuk ve adalet konuları ile ibadet esaslarını belli bir düzende belirlemiş ve standart hale getirmiştir.

Klasik Sünni geleneğine göre, İslam peygamberi Muhammed Malik'in doğumunu önceden bildirmiş ve şöyle buyurmuştur: "Çok yakında insanlar ilim arayışında develerin yanlarını dövecekler ve Medine'nin bilgili âliminden daha bilgili birini bulamayacaklar." ve başka bir rivayette, "İnsanlar... Medine'deki halkın bilgesinden başka bir bilge bulamadan doğudan ve batıdan yola çıkacaklardır." İbn Hazm ve Tahavi gibi bazı sonraki dönem âlimleri, bu iki rivayette de geçen gizli alimin Malik ile özdeşleştirilmesi konusunda şüphe duymuş olsalar da,, en yaygın kanı söz konusu kişinin Malik olduğu yönündedir. İslam tarihi boyunca Malik, hem alimler hem de sufiler tarafından Sünni düşüncenin tüm geleneksel okullarında örnek bir şahsiyet olarak saygı görmüştür; sufiler ise onu genellikle veli olarak nitelendirmişlerdir. Malik'in en önemli öğrencisi olan Şafiî (ki kendisi de Sünni hukukunun dört mezheninden birinin kurucusu olacaktı), hocası hakkında daha sonra şöyle demiştir: "Allah'ın dininde bana Malik kadar büyük bir lütuf teşkil eden kimse yoktur... İlim âlimlerinden bahsedildiğinde, Malik en önde gelen isimdir."

Kimliği

Nesebte ismi geçen Ebû Âmir, İslâm Peygamberi'nin sahabelerinden olup onunla beraber Bedir hariç bütün muharebelere iştirak etmiştir. Onun oğlu Mâlik, yani İmam Mâlik'in dedesi ise tabiinin büyüklerindendir. Yemen'den Medine'ye göçmüştür. Sahabeden Ömer, Talha bin Ubeydullah, Aişe ve Ebu Hureyre'den rivayette bulunmuştur. Onun oğulları, yani İmam Mâlik'in amcaları ise Ebu Süheyl, Nâfî, Üveys, Rebî ve Nadr'dır. Mâlik bin Ebî Âmir 102 senesinde öldü. İmam Mâlik'in annesi Aliye bint Şüreyk el-Ezdî'dir. İmam Mâlik'in Yahyâ ve Muhammed adında iki oğlu ve Fâtıma isminde bir kızı vardır.

Hayatı

İmam Malik, Medine'de, yaklaşık 711 yılında, Enes bin Malik (aynı adı taşıyan sahabe değil) ve Aliye bint Şureyk el-Ezdi'nin oğlu olarak dünyaya geldi. Ailesi aslen Yemen'in Esbahi kabilesindendi, ancak büyük dedesi Ebu Amir, hicretin ikinci yılında, yani 623 yılında İslam'ı kabul ettikten sonra aileyi Medine'ye getirdi. Dedesi Malik bin Ebu Amir, İslam'ın ikinci halifesi Ömer'in öğrencisiydi ve Halife Osman döneminde Kur'an metinlerinin aslen yazıldığı parşömenlerin toplanmasında yer alanlardan biriydi. Umre ve Hac haricinde Medine'den dışarı çıkmamıştır. Öyle ki Halife Harun Reşid, kendisini hilafetin merkezi Bağdat'a çağırmış, fakat o bunu reddetmiştir.

10 küsur yaşındayken ilim tahsiline başlamıştır. Rivayete göre İmam Mâlik'in babası bir gün ortaya bir mesele atmış. İmam Mâlik hatâ edip kardeşi Nadr doğru cevabı verince babası İmam Mâlik'e “güvercinler seni oyaladı” - herhâlde yaşı küçük iken güvercinlerle ilgilenmekteydi - diye sitemde bulunur. Bunun üzerine ilim tahsil etmeye karar veren Mâlik, İbn Hürmüz'ün (148) yanında yedi ya da bir rivayete göre sekiz yıl ilim tahsil eder. Buradan sonra Rebiatürrey'in ders halkasına katılır. İmam Mâlik'in bir rivayette anlattığına göre annesine ilim yazacağını söylediğinde annesi onu çağırır ve ona yeni bir elbise giydirir. Ardından “şimdi git ve yaz” der. Akranları arasında öne çıkan Mâlik, 21 yaşında fetva ve ders vermeye başlar. Dersleri yoğun ilgiyle takip edilir. Uzak diyarlardan öğrenciler, derslerini takip etmek için Medine'ye gelirler.

Hocaları arasında Nâfi' (117/735), Said el-Makbûrî, Âmir bin Abdillah bin Zübeyr (124/741), Zühre (124/741), Abdullah bin Dinar (127/144) gibi isimler vardır. Muvattâ'da yaklaşık 90 kişiden rivayette bulunmuştur. Kendisinin 900 civarında hocasının bulunduğu söylenir. Talebelerinin sayısı ise binlerle ifade edilir. Lâkin kendi görüş ve mezhebini yayılmasına çalışanların en önemlileri arasında Abdullah bin Vehb, Abdurrahman bin Kāsım, İbn Ziyad el-Absî, Esed bin Furâd, Yahyâ bin Yahyâ el-Leysî, Ka'nebî, Vâkıdî, İbnü'l-Mâcişûn gibi isimler vardır.

Hocaları

Medine'de yaşayan İmam Malik erken İslam'ın en bilgili kişilerden bazılarına erişim imkanı sağladı. Gençliğinde Kur'an'ı ezberledi ve Ebu Süheyl Nafi bin Abdurrahman'dan kıraat ilmi tahsil etti. Ayrıca Nafi kıraatini öğretme icazetini de aldı. Hişam bin Urve ve İbn Şihab ez-Zühri'nin yanı sıra İmam Cafer es-Sadık gibi çeşitli ünlü alimlerden ders aldı.

Malik ve Zühri'nin her ikisi de, saygın tabiun imamı ve Abdullah bin Ömer'in azatlı kölesi olan Nafi Mevla bin Ömer'in öğrencileriydi.

İmam Malik, zamanının tanınmış âlimlerinden Cafer es-Sadık'dan da eğitim aldı, ancak esas olarak Nafi bin Abdurrahman gibi diğer fıkıhçılardan etkilendi.

İmam Malik, İmam Şafi'nin hocasıydı,ki o da İmam Ahmed bin Hanbel'in hocasıydı.

İmam Malik, ilmini Medine'nin yedi fıkıhçısından, yani (Fukaha Seb'a) almıştır.:

  1. Ubeydullah bin Abdullah bin Utbe bin Mesud
  2. Urve bin Zübeyr
  3. Kasım bin Muhammed bin Ebu Bekir el-Sıddık
  4. Said bin Müsseyib
  5. Ebu Bekir bin Abdurrahman bin el-Harisi bin Hişam
  6. Süleyman bin Yesar
  7. Harice bin Zeyd bin Sabit

Eserleri

İmam Malik 179 yılında Medine'de ölmüş ve Medine'deki Baki' mezarlığına defnedilmiştir. Cenaze namazını Medine valisi Abdullah bin Muhammed kıldırmıştır.

İmam Malik'in eserlerinin başında el-Muvatta isimli Medine ehlinin ameli, sahabe ve tabiin fetvalarını da içinde barındıran hadis eserini zikretmek gerekir. Kitabın günümüze ulaşmış dokuz rivayeti mevcuttur. Bundan başka Tefsirü Garibi'l-Kur'an, İbn Vehb'e yazdığı kaderle alakalı bir mektup, Hârûn er-Reşîd'e, Leys b Sad'a, bazı kadılara vs yazdığı mektuplar da vardır.

"Muvatta" hakkında İmam Şafi bu kitabın Allah'ın kitabından sonra en sahih kitap olduğunu söylemesi, İbnü'l-Mehdi'nin Kitabullah'tan sonra en faydalı kitap olduğunu söylemesi ve alimlerin bu kitap hakkındaki sözleri eserin önemini ortaya koyar mahiyettedir.

Kaynakça

  1. ^ a b Haddad, Gibril F. (2007). The Four Imams and Their Schools. London, the U.K.: Muslim Academic Trust. s. 121. 
  2. ^ a b Kaynak hatası: Geçersiz <ref> etiketi; "ReferenceB" isimli refler için metin sağlanmadı (Bkz: Kaynak gösterme)
  3. ^ "Imam Malik; The leader of the Believers in Hadith". hadithanswers.com. HadithAnswers. Erişim tarihi: 21 Ocak 2024. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
  4. ^ "Ebu Hureyre, Ahmed tarafından rivayet edilmiştir; Tirmizi hasen" demiştir - bazı el yazmalarında "hasen sahih"tir - Hakim (1:90-91) üç isnadla, Müslim'in ölçütüne göre "sahih" olduğunu belirtmiştir; Beyhaki "Sünen el-Kübra"da (1:386), vb." (Gibril F. Haddad, Dört İmam ve Okulları [Londra: Muslim Academic Trust, 2007], s. 121, not 271).
  5. ^ Gibril F. Haddad, The Four Imams and Their Schools (London: Muslim Academic Trust, 2007), p. 122
  6. ^ a b Gibril F. Haddad, The Four Imams and Their Schools (London: Muslim Academic Trust, 2007), pp. 122-23
  7. ^ Gibril F. Haddad, The Four Imams and Their Schools (London: Muslim Academic Trust, 2007), pp. 179-81
  8. ^ John Renard (tr.), Knowledge of God in Classical Sufism (New York: Paulist Press, 2004), p. 131, et passim.
  9. ^ a b Gibril F. Haddad, The Four Imams and Their Schools (London: Muslim Academic Trust, 2007), p. 158
  10. ^ Kadı İyaz, Tertibü'l-Medârik, 44.
  11. ^ M M Azami, The History of the Quranic Text, page 100-101
  12. ^ İbn İshâk, DİA
  13. ^ Khallikan 1843, s. 521.
  14. ^ Dutton, Yasin, The Origins of Islamic Law: The Qurʼan, the Muwaṭṭaʼ and Madinan ʻAmal, s. 16 
  15. ^ "The Mālikī School: Imām Mālik's Life, Fiqh and Influence". AMAU Library (İngilizce). 7 Nisan 2025. Erişim tarihi: 9 Ocak 2026. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)

Dış bağlantılar