| Maham Begüm | |
|---|---|
| Babür İmparatorluğu Konsort kraliçesi Babür İmparatorluğu Ana kraliçesi | |
 | |
| Padişah begüm | |
| Hüküm süresi | 21 Nisan 1526 – 26 Aralık 1530 |
| Önce gelen | Makam kuruldu |
| Sonra gelen | Bega Begüm |
| Doğum | 1480-1499 Timur İmparatorluğu |
| Ölüm | 8 Mayıs 1533 (34-53 yaşında) Delhi, Babür İmparatorluğu |
| Defin | Agra, Babür İmparatorluğu |
| Eş(ler)i | Babür (e. 1506; ö. 1530) |
| Çocuk(lar)ı |
|
| Hanedan | Timurlu (evlilik yoluyla) |
| Dini | İslam |
Maham Begüm veya Mahim Begüm (ö. 8 Mayıs 1533), Babür İmparatorluğu'nun kurucusu ve ilk Babür imparatoru Babür'ün üçüncü eşi ve baş eşi olarak 21 Nisan 1526'dan 26 Aralık 1530'a kadar Babür İmparatorluğu'nun imparatoriçe eşidir. Babür'ün hayatta kalan en büyük oğlu ve nihai halefi Hümâyun'un annesidir. Ayrıca, evlatlık kızı Gülbeden Begüm'ün Hümâyûnnâme eserinde sık sık "hanımefendi" ve "hanımım" (sırasıyla aka ve akam ) olarak anılmaktadır.
Aile ve soy
Dönemin kayıtlarında Maham Begüm'ün ebeveynliği hakkında özel bir bilgi bulunmamaktadır. Babür'ün otobiyografisi Babürnâme, düğünlerinden pek bahsetmemekte ve Maham'ın ailesi hakkında hiçbir şey söylememektedir. Bununla birlikte, belirli bir Hoca Muhammed Ali'nin (Gülbeden tarafından "amca" olarak anılan) Maham'ın kardeşi olduğuna dair kanıtlar vardır. Babürnâme'de Host şehriyle bağlantılı olarak birkaç kez görünmekte, Host hükûmetinde çalışmakta, Host'tan emir almak için gelmekte vb. Host'un çocuklarından biri şehirde doğmuştur ve Hümâyun'un daha sonra Host'taki anne tarafından dedesini ve nenesini ziyaret ettiği kaydedilmiştir. Tarihçi Annette Beveridge bu aileyi "sessiz, savaşçı olmayan Hocalar" olarak adlandırmaktadır. Babür ayrıca, kesin olmamakla birlikte, Maham'ın akrabası olabilecek belirli bir Abdul Malik Khosti'den de bahsetmektedir.
Torunu Ekber'in veziri olan Ebü’l-Fazl el-Allâmî' göre Maham'ın Horasan'ın soylu bir ailesinden, 11. yüzyıl Sufi mistiği Şeyh Ahmed Cami'nin soyundan gelmektedir. Bu, gelini Hamide Bânû Begüm ile paylaştığı bir soydur. Ayrıca, Herat'ın Timurlu hükümdarı Sultan Hüseyin Baykara'nın akrabası olduğunu da belirtir. Tam akrabalık derecesi verilmemekle birlikte, Ebü'l-Fazl'ın kullandığı ifade (nisbat-i-khwesh), babası tarafından kan bağı olduğunu ima edebilir. Sonuç olarak, Babür'ün Sultan Hüseyin'in ölümünden kısa bir süre sonra Maham ile evlenmesi, kederli kraliyet akrabalarına bir taziye işareti olabilir. Ancak tarihçi Muni Lal'e göre, bu ilişkiyi destekleyecek hiçbir kanıt yoktur.
Timurlu Hanedanı ile olan diğer ilişkilere dair ipuçları da mevcuttur. Maham Begüm'ün evlatlık kızı Gülbeden, imparatoriçenin, Babür'ün amcası II. Uluğ Bey tarafından inşa edilen Kâbil'deki Nevruz (Yeni Yıl) Bahçesi'nin sahipleriyle akraba olduğunu belirtmektedir. Ayrıca, bazı değerlendirmeler Gülbeden'in annesi Dildar Ağaha Begüm'ün de Maham'ın akrabası olduğunu öne sürmektedir. Dildar'ın kendisinin de Babür'ün bir diğer amcası Sultan Mahmud Mirza'nın kızı olduğu teorize edilmektedir.
Evlilik
Babür, Sultan Hüseyin Mirza'nın ölümünün ardından Herat'a taziye ziyaretinde bulunduğu sırada, 1506 yılında Herat'ta onunla evlenmiştir. Aişe, Muhammed için ne ifade ediyorsa, Babür için de odur şeklinde anılmıştır. Babür'ün siyasi işlerinde ve kraliyet ailesinde aktif rol oynadı. Son derece zeki ve güzel bir kadındı. Kocasına Bedehşan ve Mâverâünnehir'e kadar eşlik etti ve iyi günde de kötü günde de yanında oldu. Kraliyet ailesinin baş hanımıydı. Çiftin ilk çocuğu Hümâyun'un doğumundan sonra, Barbul, Mehr Cihan, Aisan Daulat ve Faruk — üzere dört çocuğu daha oldu; ancak hepsi bebekken öldü.
Babür'ün baş eşi olarak, haremindeki diğer üyeler üzerinde iyi tanımlanmış haklara sahipti. 1521 ve 1523 yıllarında sırasıyla Dildar Begüm'ün iki çocuğu Hindal Mirza ve Gülbeden Begüm'ün vesayetini üstlenmiş ve Babür bunu onaylamıştır, çünkü beş çocuğundan dördü ölmüştü. Fedakar bir anne olan Maham, tüm boş zamanını prensi kendisine değerli olan değerler konusunda eğitmekle geçirmiştir. Ona atası Şeyh Ahmed Cem ve zamanının diğer ünlü kutsal şahsiyetleriyle ilgili hikayeler anlatmıştır.
İmparatoriçe olarak
1528 yılında Maham Begüm, Kabil'den Hindistan'a gelmiştir. Aligarh'a vardığında Babür, üç atlıyla iki sedye gönderdi. Aligarh'dan Agra'ya aceleyle gitti. Babür, onu karşılamak için Aligarh'a kadar gitmeyi planlamıştı. Akşam namazı vaktinde biri gelip Babür'e, dört mil ötede yolda Maham Begüm'ü gördüğünü bildirdi. Babür, atların eyerlenmesini beklemeden yaya olarak yola çıktı. Maham'ın öncü kampının evinin yakınında onunla karşılaştı. Maham inmek istedi, ancak Babür beklemedi; onun kafilesine katıldı ve kendi evine yürüdü. İmparatorun gönderdiği iki sedye ve Kabil'den getirilen bir sedye ile dokuz süvari, iki takım dokuz at ve Maham Begüm'ün yaklaşık yüz hizmetkarı güzel atlara binmişti. Agra'da üç ay kaldıktan sonra Maham Begüm, Babür ile birlikte Dholpur'a gitmiştir.
Maham Begüm, Babür İmparatorluğu'nda baş kraliçeydi ve Babür'ün yanında tahtta oturma ayrıcalığına sahip tek kişiydi. Güçlü, kaprisli ve şımarık bir kadındı ve Babür'ün ona hiçbir şeyden mahrum bırakmadığı anlaşılmaktadır. "Babür'ün en sevdiği eşi Maham Begüm'ün sözünden ferman olarak bahsetmesi" dikkat çekicidir. Hümâyun'un hastalığı sırasında Babür onun etrafında dolaştı ve yüzünü ona çevirdi. Ayrıca, en sevdiği karısının oğlu olduğu için Hümâyun'u sevdiğini belirterek, "Başka oğullarım olsa da, Hümâyun'u sevdiğim kadar hiçbirini sevmiyorum. Bu kıymetli evladımın gönlünün istediği gibi yaşamasını ve uzun ömürlü olmasını istiyorum ve krallığı onun için istiyorum, diğerleri için değil, çünkü onun kadar seçkin bir oğlu yok." dedi.
Ana İmparatoriçe olarak
Hümâyun sağlığına kavuştuktan sonra Babür hastalandı ve 1530 yılında öldü. Hümâyun yirmi üç yaşında tahta çıktı. Maham Begüm, günde iki kez, sabahları bir öküz, iki koyun ve beş keçi, öğleden sonra namaz vaktinde ise beş keçi olmak üzere toplam beş adet yiyecek dağıtmıştır. Bunu kendi malından iki buçuk yıl boyunca sürdürmüştür.
Hümâyun'un Chunar'dan dönüşünden sonra Maham büyük bir ziyafet vermiştir. Çarşıları aydınlattılar. Sonra üst sınıfa ve askerlere de yerlerini süslemelerini ve kışlalarını güzelleştirmelerini emretti ve bundan sonra aydınlatma Hindistan'da genel bir uygulama haline gelmiştir. Tüm erzaklarını yenileyerek muhteşem bir ziyafet düzenlemiştir. 7.000 kişiye özel onur elbiseleri vermiştir. Şenlikler birkaç gün sürmüştür.
Ölüm
Nisan 1533'te Maham'a bağırsak rahatsızlığı bulaşmış ve 8 Mayıs'ta ölmüştür.
Popüler kültür
Maham Begüm karakterini, 27 Ağustos 2021'de Hotstar'da yayınlanan "The Empire" adlı internet dizisinde Sahher Bambba canlandırmıştır.
Kaynakça
- Özel
- ^ Mukhia 2004, s. 124.
- ^ Babur (1922). The Babur-nama In English (Memoirs of Babur). II. Annette Beveridge tarafından çevrildi. Londra: Luzac & Co. s. 714.
- ^ Gulbadan Begum (1902). The History of Humayun (Humayun-nama). Annette Beveridge tarafından çevrildi. Londra: Royal Asiatic Society. s. 257.
- ^ Ray, Sukumar (1948). Humāyūn in Persia. Calcutta: Royal Asiatic Society of Bengal. s. 18. ISBN 9788172361181.
- ^ a b Gulbadan Begum (1902, s. 257)
- ^ Wade, Bonnie C. (1998). Imaging Sound: An Ethnomusicological Study of Music, Art, and Culture in Mughal India. Chicago: University of Chicago Press. ss. 54-55. ISBN 978-0-226-86841-7.
- ^ a b Lal, Muni (1978). Humayun. Vikas. s. 3. ISBN 978-0-7069-0645-5. Erişim tarihi: 29 Ağustos 2025.
- ^ Beveridge, Annette (1898). Life and writings of Gulba dan Begam (Lady Rosebody). Calcutta Review. 109. Calcutta: University of Calcutta. s. 347.
- ^ Babur (1922, s. 712)
- ^ Gulbadan Begum (1902, s. 256)
- ^ Gulbadan Begum (1902, s. 258)
- ^ Gulbadan Begum (1902, ss. 8–9)
- ^ Gulbadan Begum (1902, ss. 100–101)
- ^ Gulbadan Begum (1902, s. 102)
- ^ Gulbadan Begum (1902, s. 111)
- ^ Gulbadan Begum (1902, ss. 113–114)
- ^ Gulbadan Begum (1902, s. 116)
- Genel
- Amini, Iradj (1 Haziran 2013). The Koh-i-noor Diamond. Roli Books. ISBN 978-9-351-94035-7.
- Chandrababu, B. S.; Thilagavathi, L. (2009). Woman, Her History and Her Struggle for Emancipation. Bharathi Puthakalayam. ISBN 978-8-189-90997-0.
- Erskine, William (1 Ocak 1994). History of India Under Baber. Atlantic Publishers & Dist. ISBN 978-8-171-56032-5.
- Lal, Muni (1997). Babar: Life and Times
. Vikas Publishing House. ISBN 978-0-706-90484-0. - Lal, Ruby (2005). Domesticity and power in the early Mughal world. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-85022-3.
- Luniya, Bhanwarlal Nathuram (1969). Some Historians of Medieval India. Lakshmi Narain Agarwal.
- Mehta, J. L. (1986). Advanced Study in the History of Medieval India. Sterling Publishers. ISBN 978-8-120-71015-3.
- Mukhia, Harbans (2004). The Mughals of India. Malden, MA: Wiley-Blackwell. ISBN 9780631185550.
- Nath, Ram (1982). History of Mughal architecture. 1. Abhinav. s. 113. ISBN 978-0-391-02650-6.
- Nath, Renuka (1 Ocak 1990). Notable Mughal and Hindu women in the 16th and 17th centuries A.D. Inter-India Publications. ISBN 978-8-121-00241-7.
- Pawar, Kiran, (Ed.) (1996). Women in Indian history: social, economic, political and cultural perspectives. Vision & Venture.
- Schimmel, Annemarie (2004). The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture. Reaktion Books. ISBN 978-1-861-89185-3.
- Smith, Bonnie G. (2008). The Oxford Encyclopedia of Women in World History: 4 Volume Set. Oxford University Press. ISBN 978-0-195-14890-9.
- Wade, Bonnie C. (20 Temmuz 1998). Imaging Sound: An Ethnomusicological Study of Music, Art, and Culture in Mughal India. University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-86840-0.
- Mughal-Rajput wars
- Mâlvâ'nın Babürlüler tarafından fethi
- Gucerât'ın fethi
- Safevî-Babür Savaşı (1622-1623)
- Safevî-Babür Savaşı (1649-1653)
- Suppression of Tilpat rebellion
- Ahom–Mughal conflicts
- Tibet–Ladakh–Mughal war
- Mughal–Maratha wars
- Babür-İngiliz Savaşı
- Karnatik Savaşları
- Bengal Savaşı
- 1857 Hint Ayaklanması
- Mughal–Portuguese conflicts